ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಉಷ್ಠ್ರಾ ವಾ ರಾಸಭಾ ವಾಪಿ ಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ವ್ಪರೇ ರಥೇಽಶುಭಾಃ। ಯಸ್ಯ ಸೋಪಿ ನ ಜೀವೇತ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖೋ ಗತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ರಥಕ್ಕೆ ಒಂಟೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಜೋತೆಯಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೇ ಚಾತ್ರ ಪರಮೇಽರಿಷ್ಟೇ ಏತದ್ರೂಪಂ ಪರಂ ಭವೇತ್। ಘೋಷಂ ನ ಶ್ರೃಣುಯಾತ್ ಕರ್ಣೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ನ್ನೇತ್ರೇ ನ ಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೯.

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಹತ್ತರ ಮರಣದ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ: ಯಾರ ಕಿವಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಶ್ವಭ್ರೇಯೋ ನಿಪತೇತ್ ಸ್ವಪ್ನೇ ದ್ವಾರಞ್ಚಾಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ನ ಚೋತಿಷ್ಠತಿ ಯಃ ಶ್ವಬ್ರಾತ್ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೊರಗೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ, ಆ ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಾ ಚ ದೃಷ್ಟಿರ್ನ ಚ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ರಕ್ತಾ ಪುನಃ ಸಮ್ಪರಿವರ್ತ್ತಮಾನಾ। ಮುಖಸ್ಯ ಚೋಷ್ಮಾ ಮುಷಿರಾ ಚ ನಾಭಿರತ್ಯುಷ್ಣಮೂತ್ರೋ ವಿಷಮಸ್ಥ ಏವ ।। ೧೯.

ಮೇಲೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ನಿರಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ; ಬಾಯಿಯೂ ನಾಭಿಯೂ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿ, ಮೂತ್ರವೂ ಬಹಳ ಬಿಸಿ, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ದಿವಾ ವಾ ಯತಿ ವಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯೋಽಭಿಹನ್ಯತೇ। ತಂ ಪಶ್ಯೇದಥ ಹನ್ತಾರಂ ಸ ಹತಸ್ತು ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಯಾರಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಆತನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವನನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಬದುಕಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇ ಯಸ್ತು ಮಾನವಃ। ಸ್ಮೃತಿಂ ನೋಪಲಭೇಚ್ಚಾಪಿ ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಕನಸಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ನೆನಪು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅವನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಯಸ್ತು ಪ್ರಾವರಣಂ ಶುಕ್ಲಂ ಸ್ವಕಂ ಪಶ್ಯತಿ ಮಾನವಃ। ರಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಅರಿಷ್ಟಸೂಚಿತೇ ದೇಹೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಉಪಾಗತೇ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭಯವಿಷಾದಞ್ಚ ಉದ್ಗಚ್ಛೇದೂಭುದ್ಧಿಮಾನ್ನರಃ ।। ೧೯.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಯ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದಿರಬೇಕು.

ಪ್ರಾಚೀಂ ವಾ ಯದಿ ವೋದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ವೈ ಶುಚಿಃ। ಸಮೇಽತಿಸ್ಥಾವರೇ ದೇಶೇ ವಿವಿಕ್ತೇ ಜನವರ್ಜ್ಜಿತೇ ।। ೧೯.

ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಶುಚಿಯಾದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಸ್ಥಿರವಾದ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಹೋಗಬೇಕು.

ಉದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ವಾ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸ್ವಾಚಾನ್ತ ಏವ ಚ। ಸ್ವಸ್ತಿಕೋಪನಿವಿಷ್ಟಶ್ಚ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಸಮಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರ್ಯೇನ್ನಾವಲೋಕಯೇತ್ ।। ೧೯.

ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇಹ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಸರಿ ನೇರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಬಾರದು.

ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಯೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಞ್ಜೀತ ಯೋಗವಿತ್ ।। ೧೯.

ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಲ್ಲಾಡದಂತೆ, ಈ ಉಪಮೆ ನೆನಪಿಡಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯೋಗಜ್ಞಾನಿಯು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣೇ ಚ ರಮತೇ ನಿತ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷೋಃ ಸ್ಪರ್ಶನೇ ತಥಾ। ಶ್ರೋತ್ರೇ ಮನಸಿ ಬುದ್ಧೌ ಚ ತಥಾ ವಕ್ಷಸಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೯.

ಯಾವಾಗಲೂ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾಲಘರ್ಮಝ್ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸಮೂಹ़ಞ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ದ್ವಾದಶಾಧ್ಯಾತ್ಮಮಿತ್ಯೇವಂ ಯೋಗಧಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೯.

ಕಾಲ, ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಶತಮಷ್ಟ ಶತಂ ವಾಪಿ ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।। ೧೯.

ನೂರೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತತಸ್ತ್ವಾಪೂರಯೇದ್ದೇಹಮೋಙ್ಕಾರೇಣ ಸಮಾಹಿತಃ। ಅಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ನ ಕ್ಷರೇತ್ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ । ೧೯.

ನಂತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಓಂನಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗದೆ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಓಙ್ಕಾರಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್। ಏಷ ತ್ರಿಮಾತ್ರೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚಾತ್ರ ಸಸ್ವರಮ್ ।। ೨೦.

ಈಗ ನಾನು ಓಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದು ಮೂರು ಅಳತೆಗಳೆಂದೂ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಸ್ವರಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಥಮಾ ವೈದ್ಯುತೀ ಮಾತ್ರಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ತಾಮಸೀ ಸ್ಮೃತಾ। ತೃತೀಯಾ ನಿರ್ಗುಣೀ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಾಮಕ್ಷರಗಾಮಿನೀಮ್ ।। ೨೦.

ಮೊದಲ ಅಳತೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಎರಡನೆಯದು ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮೂರನೆಯದು ಗುಣರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ಅವಿನಾಶಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಗನ್ಧರ್ವೀತಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ವರಸಮ್ಭವಾ। ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಮಸ್ಪರ್ಶಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ದ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಅದು ಗಂಧರ್ವಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿಪೀಲಿಕೆಗೆ ಸಮವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಮೋಙ್ಕಾರಂ ಪ್ರತಿನಿರ್ವಾತಿ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ । ತಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ಹ್ಯಕ್ಷರೇ ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೦.

ಹೀಗೆ ಓಂನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಅವಿನಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ। ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ಚೇದ್ವಧ್ಯಂ ಶರವತ್ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್ ।। ೨೦.

ಓಂ ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮಾ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮ ಗುರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ, ಬಾಣದಂತೆ ಅವನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗುಹಾಯಾಂ ನಿಹಿತಂ ಪದಮ್। ಓಮಿತ್ಯೇತತ್ರಯೋ ವೇದಾಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ। ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ವೇತೇ ಋಕ್ಸಾಮಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಚ ।। ೨೦.

ಓಂ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಪರಮಪದ; ಓಂ ಎಂಬುದು ಮೂರು ವೇದಗಳು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು, ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು, ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ ವಿಷ್ಣು, ಮತ್ತು ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುಸ್ಸುಗಳೂ ಆಗಿವೆ.

ಮಾತ್ರಾಶ್ಚಾತ್ರ ಚತಸ್ರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಪರಮಾರ್ಥತಃ। ತತ್ರ ಯುಕ್ತಶ್ಚ ಯೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಯ ಸಾಲೋಕ್ಯತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೨೦.

ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಯೋಗಿಗೆ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭಾಗ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಕಾರಸ್ತ್ವಕ್ಷರೋ ಜ್ಞೇಯ ಉಕಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಮಕಾರಸ್ತು ಪ್ಲುತೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತ್ರಿಮಾತ್ರ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೨೦.

ಅಕ್ಷರ 'ಅ'ಯನ್ನು ಚಿಕ್ಕದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, 'ಉ'ಯನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 'ಮ'ಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಮಾಪನಗಳೆಂದು ಇದರ ಹೆಸರು.

ಅಕಾರಸ್ತ್ವಥ ಭೂರ್ಲೋಕ ಉಕಾರೋ ಭುವರುಚ್ಯತೇ। ಸವ್ಯಞ್ಜನೋ ಮಕಾರಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಲ್ಲೋಕಶ್ಚ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೦.

'ಅ' ಅಕ್ಷರವು ಭೂಲೋಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, 'ಉ' ಅಕ್ಷರವು ಭುವರ್ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, 'ಮ' ಅಕ್ಷರವು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಓಙ್ಕಾರಸ್ತು ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಃ ಶಿರಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪಮ್। ಭುವನಾನ್ತಞ್ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ತತ್ಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು; ಅದರ ತಲೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಪದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾತ್ರಾಪದಂ ರುದ್ರಲೋಕೋ ಹ್ಯಮಾತ್ರಸ್ತು ಶಿವಂ ಪದಮ್। ಏವನ್ಧ್ಯಾನವಿಶೇಷೇಣ ತತ್ಪದಂ ಸಮುಪಾಸತೇ ।। ೨೦.

ಮಾಪಿತ ಸ್ಥಿತಿ ರುದ್ರನ ಲೋಕ, ಮಾಪನವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಶಿವನ ಪದ. ಹೀಗೆ ವಿಶೇಷ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಧಯಾನರತಿರ್ನಿತ್ಯಮಮಾತ್ರಂ ಹಿ ತದಕ್ಷರಮ್। ಉಪಾಸ್ಯಂ ಹಿ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಶಾಶ್ವತಂ ಪದಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೨೦.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನೋ ಅವನು ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಆ ಮಾಪನವಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ಹೃಸ್ವಾ ತು ಪ್ರಥಮಾ ಮಾತ್ರಾ ತತೋ ದೀರ್ಘಾ ತ್ವನನ್ತರಮ್। ತತಃ ಪ್ಲುತವತೀ ಚೈವ ತೃತೀಯಾ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಮೊದಲ ಮಾಪನ ಚಿಕ್ಕದು, ನಂತರದದು ದೀರ್ಘ, ಮೂರನೆಯದು ದೀರ್ಘವಾದಂತೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತಾಸ್ತು ಮಾತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ । ಯಾವಚ್ಚೈವ ತು ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಧಾರ್ಯನ್ತೇ ತಾವದೇವ ಹಿ ।। ೨೦.

ಈ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ಇರಬೇಕು.