ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭಸ್ಮಾಙ್ಗಾರಾಶ್ಚ ಕೇಶಾಂಶ್ಚ ನದೀಂ ಶುಷ್ಕಾಂ ಭುಜಙ್ಗಮಾನ್। ಪಶ್ಯೇದ್ಯೋ ದಶರಾತ್ರನ್ತು ನ ಸ ಜೀವೇತ ತಾದೃಶಃ ।। ೧೯.

ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಯಾರಾದರೂ ಭಸ್ಮ, ಕೆಂಡ, ಕೂದಲು, ಒಣ ನದಿ ಅಥವಾ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೃಷ್ಣೈಶ್ಚ ವಿಕಟೈಶ್ಚೈವ ಪುರುಷೈರುದ್ಯತಾಯುಧೈಃ। ಪಾಷಾಣೈಸ್ತಾಡ್ಯತೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಸದ್ಯೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಮುಖದ, ಆಯುಧ ಹಿಡಿದ ಪುರುಷರಿಂದ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಪ್ರತ್ಯುಷಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಸ್ಯ ವೈ ಶಿವಾ। ಕ್ರೋಶನ್ತೀ ಸಮ್ಮುಖಾಭ್ಯೇತಿ ಮ ಗತಾಯುರ್ಭವೇನ್ನರಃ ।। ೧೯.

ಸೂರ್ಯೋದಯ ಅಥವಾ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಯಾರ ಮುಂದೆ ಶಿವಾ ಎಂಬ ಹೆಂಗಸು ಅಳುತ್ತಾ ನೇರವಾಗಿ ಬಂದು ನಿಂತರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಿದೆ.

ಯಸ್ಯ ವೈ ಸ್ರಾತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಪೀಙ್ಯತೇ ಭೃಶಮ್। ಜಾಯತೇ ದನ್ತಹರ್ಷಶ್ಚ ತಂ ಗತಾಯುಷಮಾದಿಶೇತ್ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಹೃದಯ ಬಲು ಬಲುದು, ಹಲ್ಲುಗಳು ಜರ್ಜರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭೂಯೋ ಭೂಯಃ ಶ್ವಸೇದ್ಯಸ್ತು ರಾತ್ರೌ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದಿವಾ। ದೀಪಗನ್ಧಞ್ಚ ನೋ ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೃತ್ಯುಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಸಿರೆಳೆದರೂ, ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ, ದೀಪದ ವಾಸನೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ರಾತ್ರೌ ಚೇನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ಪಶ್ಯೇದ್ದಿವಾ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲಮ್। ಪರನೇತ್ರೇಷು ಚಾತ್ಮಾನಂ ನ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ರಾತ್ರಿ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು ಅಥವಾ ಹಗಲು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಲಯವನ್ನು ಕಂಡರೂ, ಅಥವಾ ಇತರರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ನೇತ್ರಮೇಕಂ ಸ್ರವೇದ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಣೌ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ ಭ್ರಶ್ಯತಃ। ನಾಸಾ ಚ ವಕ್ರಾ ಭವತಿ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗತಜೀವಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ನೀರಾಡಿ, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮೂಗು ವಕ್ರವಾದರೆ, ಅವನು ಜೀವಹೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಾ ಖರಾ ಜಿಹ್ವಾ ಪಙ್ಕಭಾಸಞ್ಚ ವೈ ಮುಖಮ್। ಗಣ್ಡೇ ಚಿಪಿಟಕೇ ರಕ್ತೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ನಾಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕರಕಸವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಯಿ ಕೆಸರಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ, گونهಗಳು ಕುಗ್ಗಿ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಮುಕ್ತಕೇಶೋ ಹಸಂಶ್ಚೈವ ಗಾಯನ್ ನೃತ್ಯಂಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ। ಯಾಮ್ಯಾಶಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛೇತ್ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿ, ನಗುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇದಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಸನ್ನಿಭಾಃ। ಸ್ವೇದಾ ಭವನ್ತಿ ಹ್ಯಸಕೃತ್ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಶ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ಬೆವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಉಷ್ಠ್ರಾ ವಾ ರಾಸಭಾ ವಾಪಿ ಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ವ್ಪರೇ ರಥೇಽಶುಭಾಃ। ಯಸ್ಯ ಸೋಪಿ ನ ಜೀವೇತ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖೋ ಗತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ರಥಕ್ಕೆ ಒಂಟೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಜೋತೆಯಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೇ ಚಾತ್ರ ಪರಮೇಽರಿಷ್ಟೇ ಏತದ್ರೂಪಂ ಪರಂ ಭವೇತ್। ಘೋಷಂ ನ ಶ್ರೃಣುಯಾತ್ ಕರ್ಣೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ನ್ನೇತ್ರೇ ನ ಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೯.

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಹತ್ತರ ಮರಣದ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ: ಯಾರ ಕಿವಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಶ್ವಭ್ರೇಯೋ ನಿಪತೇತ್ ಸ್ವಪ್ನೇ ದ್ವಾರಞ್ಚಾಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ನ ಚೋತಿಷ್ಠತಿ ಯಃ ಶ್ವಬ್ರಾತ್ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೊರಗೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ, ಆ ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಾ ಚ ದೃಷ್ಟಿರ್ನ ಚ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ರಕ್ತಾ ಪುನಃ ಸಮ್ಪರಿವರ್ತ್ತಮಾನಾ। ಮುಖಸ್ಯ ಚೋಷ್ಮಾ ಮುಷಿರಾ ಚ ನಾಭಿರತ್ಯುಷ್ಣಮೂತ್ರೋ ವಿಷಮಸ್ಥ ಏವ ।। ೧೯.

ಮೇಲೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ನಿರಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ; ಬಾಯಿಯೂ ನಾಭಿಯೂ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿ, ಮೂತ್ರವೂ ಬಹಳ ಬಿಸಿ, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ದಿವಾ ವಾ ಯತಿ ವಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯೋಽಭಿಹನ್ಯತೇ। ತಂ ಪಶ್ಯೇದಥ ಹನ್ತಾರಂ ಸ ಹತಸ್ತು ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಯಾರಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಆತನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವನನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಬದುಕಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇ ಯಸ್ತು ಮಾನವಃ। ಸ್ಮೃತಿಂ ನೋಪಲಭೇಚ್ಚಾಪಿ ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಕನಸಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ನೆನಪು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅವನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಯಸ್ತು ಪ್ರಾವರಣಂ ಶುಕ್ಲಂ ಸ್ವಕಂ ಪಶ್ಯತಿ ಮಾನವಃ। ರಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಅರಿಷ್ಟಸೂಚಿತೇ ದೇಹೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಉಪಾಗತೇ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭಯವಿಷಾದಞ್ಚ ಉದ್ಗಚ್ಛೇದೂಭುದ್ಧಿಮಾನ್ನರಃ ।। ೧೯.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಯ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದಿರಬೇಕು.

ಪ್ರಾಚೀಂ ವಾ ಯದಿ ವೋದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ವೈ ಶುಚಿಃ। ಸಮೇಽತಿಸ್ಥಾವರೇ ದೇಶೇ ವಿವಿಕ್ತೇ ಜನವರ್ಜ್ಜಿತೇ ।। ೧೯.

ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಶುಚಿಯಾದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಸ್ಥಿರವಾದ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಹೋಗಬೇಕು.

ಉದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ವಾ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸ್ವಾಚಾನ್ತ ಏವ ಚ। ಸ್ವಸ್ತಿಕೋಪನಿವಿಷ್ಟಶ್ಚ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಸಮಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರ್ಯೇನ್ನಾವಲೋಕಯೇತ್ ।। ೧೯.

ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇಹ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಸರಿ ನೇರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಬಾರದು.

ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಯೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಞ್ಜೀತ ಯೋಗವಿತ್ ।। ೧೯.

ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಲ್ಲಾಡದಂತೆ, ಈ ಉಪಮೆ ನೆನಪಿಡಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯೋಗಜ್ಞಾನಿಯು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣೇ ಚ ರಮತೇ ನಿತ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷೋಃ ಸ್ಪರ್ಶನೇ ತಥಾ। ಶ್ರೋತ್ರೇ ಮನಸಿ ಬುದ್ಧೌ ಚ ತಥಾ ವಕ್ಷಸಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೯.

ಯಾವಾಗಲೂ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾಲಘರ್ಮಝ್ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸಮೂಹ़ಞ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ದ್ವಾದಶಾಧ್ಯಾತ್ಮಮಿತ್ಯೇವಂ ಯೋಗಧಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೯.

ಕಾಲ, ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಶತಮಷ್ಟ ಶತಂ ವಾಪಿ ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।। ೧೯.

ನೂರೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತತಸ್ತ್ವಾಪೂರಯೇದ್ದೇಹಮೋಙ್ಕಾರೇಣ ಸಮಾಹಿತಃ। ಅಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ನ ಕ್ಷರೇತ್ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ । ೧೯.

ನಂತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಓಂನಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗದೆ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಓಙ್ಕಾರಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್। ಏಷ ತ್ರಿಮಾತ್ರೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚಾತ್ರ ಸಸ್ವರಮ್ ।। ೨೦.

ಈಗ ನಾನು ಓಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದು ಮೂರು ಅಳತೆಗಳೆಂದೂ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಸ್ವರಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಥಮಾ ವೈದ್ಯುತೀ ಮಾತ್ರಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ತಾಮಸೀ ಸ್ಮೃತಾ। ತೃತೀಯಾ ನಿರ್ಗುಣೀ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಾಮಕ್ಷರಗಾಮಿನೀಮ್ ।। ೨೦.

ಮೊದಲ ಅಳತೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಎರಡನೆಯದು ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮೂರನೆಯದು ಗುಣರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ಅವಿನಾಶಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಗನ್ಧರ್ವೀತಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ವರಸಮ್ಭವಾ। ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಮಸ್ಪರ್ಶಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ದ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಅದು ಗಂಧರ್ವಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿಪೀಲಿಕೆಗೆ ಸಮವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಮೋಙ್ಕಾರಂ ಪ್ರತಿನಿರ್ವಾತಿ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ । ತಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ಹ್ಯಕ್ಷರೇ ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೦.

ಹೀಗೆ ಓಂನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಅವಿನಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.