ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕಾಕಃ ಕಪೋತೋ ಗೃಧ್ರೋ ವಾ ನಿಲೀಯೇದ್ಯಸ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ। ಕ್ರವ್ಯಾದೋ ವಾ ಖಗಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನಾತಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೯.

ಯಾರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಗೆ, ಪಾರಿವಾಳ, ಗಿಡುಗ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಹಕ್ಕಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ, ಅವರು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಧ್ಯೇ ದ್ವಾಯಸಪಙ್ಕ್ತೀಭಿಃ ಪಾಂಶುವರ್ಷೈಣ ವಾ ಪುನಃ। ಛಾಯಾಂ ವಾ ವಿಕೃತಾಂ ಪಶ್ಯೇಚ್ಚತುಃಪಞ್ಚ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಸಂಸ್ಕಾರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಅಥವಾ ಧೂಳಿನ ಮಳೆಯು ಬಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ವಿಕೃತವಾದ ನೆರಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ತಿಂಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಅನಭ್ರೇ ವಿದ್ಯುತಂ ಪಶ್ಯೇದ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮಾಶ್ರಿತಾಮ್। ಉದಕೇನ್ದ್ರಧ ನುರ್ವಾಪಿ ತ್ರಯೋ ದ್ವೌವಾ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಮೋಡವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಅಥವಾ ಧನುರ್ಮುಡಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಮೂರು ಅಥವಾ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಅಪ್ಸು ವಾ ಯದಿ ವಾಽಽದರ್ಶೇ ಆತ್ಮಾನಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ। ಅಶಿರಸ್ಕಂ ತಥಾತ್ಮಾನಂ ಮಾಸಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ತಲೆ ಇಲ್ಲದೆ ತಮಗೇ ತಾವು ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಶವಗನ್ಧಿ ಭವೇದ್ಗಾತ್ರಂ ವಸಾಗನ್ಧಿ ಹ್ಯಥಾಪಿ ವಾ। ಮೃತ್ಯುರ್ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತಸ್ತಸ್ಯ ಅರ್ದ್ಧಮಾಸಂ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರ ದೇಹದಿಂದ ಶವದ ವಾಸನೆ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬಿನ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮರಣವು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ; ಅವರು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಮಾರುತೋ ಯಸ್ಯ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಾನಿ ಕೃನ್ತತಿ । ಅದ್ಭಿಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟೋ ನ ದೃಷ್ಯೇಚ್ಚ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮರ್ಮಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ, ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ ಅವನು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಋಕ್ಷವಾನರಯುಕ್ತೇನ ರಥೇನಾಶಾನ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ಗಾಯನ್ನಥ ವ್ರಜೇತ್ ಸ್ವಪ್ನೇ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಿಗೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕರಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಕೋತಿಗಳಿಂದ ಎಳೆದ ರಥದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕೃಷ್ಣಾಮ್ಬ ರಧರಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಗಾಯನ್ತೀ ವಾಥ ಚಾಙ್ಗನಾ। ಯನ್ನಯೇದ್ದಕ್ಷಿಣಾಮಾಶಾಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಸೋಽಪಿ ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ತುಟಿಯ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹೆಂಗಸು ಹಾಡುತ್ತಾ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಛಿದ್ರಂ ವಾಸಶಚವ ಕೃಷ್ಣಞ್ಚ ಸ್ವಪ್ರೇ ಯೋ ವಿಧೃಯಾನ್ನರಃ । ಭಗ್ನಂ ವಾ ಶ್ರವಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಚೀರು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದರೂ, ಅಥವಾ ಮುರಿದ ಕಿವೋಲೆ ಕಂಡರೂ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಆಮಸ್ತಕತಲಾದ್ಯಸ್ತು ನಿಮಜ್ಜೇತ್ಪಙ್ಕಸಾಗರೇ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ತಾದೃಶಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ಸದ್ಯ ಏವ ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ತಲೆಮೂಡಿನಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಕೆಸರಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರೆ, ಅಂತಹ ಕನಸು ಕಂಡವನು ಬೇಗನೇ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಸ್ಮಾಙ್ಗಾರಾಶ್ಚ ಕೇಶಾಂಶ್ಚ ನದೀಂ ಶುಷ್ಕಾಂ ಭುಜಙ್ಗಮಾನ್। ಪಶ್ಯೇದ್ಯೋ ದಶರಾತ್ರನ್ತು ನ ಸ ಜೀವೇತ ತಾದೃಶಃ ।। ೧೯.

ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಯಾರಾದರೂ ಭಸ್ಮ, ಕೆಂಡ, ಕೂದಲು, ಒಣ ನದಿ ಅಥವಾ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೃಷ್ಣೈಶ್ಚ ವಿಕಟೈಶ್ಚೈವ ಪುರುಷೈರುದ್ಯತಾಯುಧೈಃ। ಪಾಷಾಣೈಸ್ತಾಡ್ಯತೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಸದ್ಯೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಮುಖದ, ಆಯುಧ ಹಿಡಿದ ಪುರುಷರಿಂದ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಪ್ರತ್ಯುಷಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಸ್ಯ ವೈ ಶಿವಾ। ಕ್ರೋಶನ್ತೀ ಸಮ್ಮುಖಾಭ್ಯೇತಿ ಮ ಗತಾಯುರ್ಭವೇನ್ನರಃ ।। ೧೯.

ಸೂರ್ಯೋದಯ ಅಥವಾ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಯಾರ ಮುಂದೆ ಶಿವಾ ಎಂಬ ಹೆಂಗಸು ಅಳುತ್ತಾ ನೇರವಾಗಿ ಬಂದು ನಿಂತರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಿದೆ.

ಯಸ್ಯ ವೈ ಸ್ರಾತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಪೀಙ್ಯತೇ ಭೃಶಮ್। ಜಾಯತೇ ದನ್ತಹರ್ಷಶ್ಚ ತಂ ಗತಾಯುಷಮಾದಿಶೇತ್ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಹೃದಯ ಬಲು ಬಲುದು, ಹಲ್ಲುಗಳು ಜರ್ಜರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭೂಯೋ ಭೂಯಃ ಶ್ವಸೇದ್ಯಸ್ತು ರಾತ್ರೌ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದಿವಾ। ದೀಪಗನ್ಧಞ್ಚ ನೋ ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೃತ್ಯುಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಸಿರೆಳೆದರೂ, ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ, ದೀಪದ ವಾಸನೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ರಾತ್ರೌ ಚೇನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ಪಶ್ಯೇದ್ದಿವಾ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲಮ್। ಪರನೇತ್ರೇಷು ಚಾತ್ಮಾನಂ ನ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಯಾರು ರಾತ್ರಿ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು ಅಥವಾ ಹಗಲು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಲಯವನ್ನು ಕಂಡರೂ, ಅಥವಾ ಇತರರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ನೇತ್ರಮೇಕಂ ಸ್ರವೇದ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಣೌ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ ಭ್ರಶ್ಯತಃ। ನಾಸಾ ಚ ವಕ್ರಾ ಭವತಿ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗತಜೀವಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ನೀರಾಡಿ, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮೂಗು ವಕ್ರವಾದರೆ, ಅವನು ಜೀವಹೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಾ ಖರಾ ಜಿಹ್ವಾ ಪಙ್ಕಭಾಸಞ್ಚ ವೈ ಮುಖಮ್। ಗಣ್ಡೇ ಚಿಪಿಟಕೇ ರಕ್ತೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ನಾಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕರಕಸವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಯಿ ಕೆಸರಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ, گونهಗಳು ಕುಗ್ಗಿ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಮುಕ್ತಕೇಶೋ ಹಸಂಶ್ಚೈವ ಗಾಯನ್ ನೃತ್ಯಂಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ। ಯಾಮ್ಯಾಶಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛೇತ್ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿ, ನಗುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇದಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಸನ್ನಿಭಾಃ। ಸ್ವೇದಾ ಭವನ್ತಿ ಹ್ಯಸಕೃತ್ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಶ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರ ಬೆವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಉಷ್ಠ್ರಾ ವಾ ರಾಸಭಾ ವಾಪಿ ಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ವ್ಪರೇ ರಥೇಽಶುಭಾಃ। ಯಸ್ಯ ಸೋಪಿ ನ ಜೀವೇತ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖೋ ಗತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ರಥಕ್ಕೆ ಒಂಟೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಜೋತೆಯಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೇ ಚಾತ್ರ ಪರಮೇಽರಿಷ್ಟೇ ಏತದ್ರೂಪಂ ಪರಂ ಭವೇತ್। ಘೋಷಂ ನ ಶ್ರೃಣುಯಾತ್ ಕರ್ಣೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ನ್ನೇತ್ರೇ ನ ಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೯.

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಹತ್ತರ ಮರಣದ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ: ಯಾರ ಕಿವಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಶ್ವಭ್ರೇಯೋ ನಿಪತೇತ್ ಸ್ವಪ್ನೇ ದ್ವಾರಞ್ಚಾಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ನ ಚೋತಿಷ್ಠತಿ ಯಃ ಶ್ವಬ್ರಾತ್ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೊರಗೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ, ಆ ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಾ ಚ ದೃಷ್ಟಿರ್ನ ಚ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ರಕ್ತಾ ಪುನಃ ಸಮ್ಪರಿವರ್ತ್ತಮಾನಾ। ಮುಖಸ್ಯ ಚೋಷ್ಮಾ ಮುಷಿರಾ ಚ ನಾಭಿರತ್ಯುಷ್ಣಮೂತ್ರೋ ವಿಷಮಸ್ಥ ಏವ ।। ೧೯.

ಮೇಲೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ನಿರಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ; ಬಾಯಿಯೂ ನಾಭಿಯೂ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿ, ಮೂತ್ರವೂ ಬಹಳ ಬಿಸಿ, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ದಿವಾ ವಾ ಯತಿ ವಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯೋಽಭಿಹನ್ಯತೇ। ತಂ ಪಶ್ಯೇದಥ ಹನ್ತಾರಂ ಸ ಹತಸ್ತು ನ ಜೀವತಿ ।। ೧೯.

ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಯಾರಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಆತನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವನನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಬದುಕಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇ ಯಸ್ತು ಮಾನವಃ। ಸ್ಮೃತಿಂ ನೋಪಲಭೇಚ್ಚಾಪಿ ತದನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ಕನಸಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ನೆನಪು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅವನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಯಸ್ತು ಪ್ರಾವರಣಂ ಶುಕ್ಲಂ ಸ್ವಕಂ ಪಶ್ಯತಿ ಮಾನವಃ। ರಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೯.

ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣವು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ಅರಿಷ್ಟಸೂಚಿತೇ ದೇಹೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಉಪಾಗತೇ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭಯವಿಷಾದಞ್ಚ ಉದ್ಗಚ್ಛೇದೂಭುದ್ಧಿಮಾನ್ನರಃ ।। ೧೯.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಯ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದಿರಬೇಕು.

ಪ್ರಾಚೀಂ ವಾ ಯದಿ ವೋದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ವೈ ಶುಚಿಃ। ಸಮೇಽತಿಸ್ಥಾವರೇ ದೇಶೇ ವಿವಿಕ್ತೇ ಜನವರ್ಜ್ಜಿತೇ ।। ೧೯.

ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಶುಚಿಯಾದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಸ್ಥಿರವಾದ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಹೋಗಬೇಕು.