ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಯೋಃ ಪ್ರಾಣೋಽನ್ತರಾತ್ಮಾಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯೋಽಪಾನೋಽತ ಉಚ್ಯತೇ। ಅನ್ನಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತಥಾಪಾನಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ಜೀವಿತಮೇವ ಚ ।। ೧೫.

ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣನು ಆಂತರಿಕ ಆತ್ಮ, ಅಪಾನನು ಬಾಹ್ಯ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಹಾರವೇ ಪ್ರಾಣ, ಅದೇ ಅಪಾನ; ಮರಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಅನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಸವಸ್ತಥಾ। ಅನ್ನಾದ್ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ಥಿತಿರನ್ನೇನ ಚೇಷ್ಯತೇ। ವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ತೇನ ಭೂತಾನಿ ತಸ್ಮಾದನ್ನನ್ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಂತಾನದ ಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಬದುಕು ಆಹಾರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವು ಆಹಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತದೇವಾಗ್ನೌ ಹುತಂ ಹ್ಯನ್ನಂ ಭುಞ್ಜತೇ ದೇವದಾನವಾಃ। ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪಿಶಾಚಾಶ್ಚಾನ್ನಮೇವ ಹಿ ।। ೧೫.

ಹಾಗೆ ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನೇ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚಿಗಳು—allರೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯು ಪ್ರೋಕ್ತೇ ಪಾಶುಪತಯೋಗೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಹೀಗೆ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಪಾಶುಪತಯೋಗ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.

ಅತ ಊದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೌಚಾಚಾರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಯದನುಷ್ಠಾಯ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಹಿ ಚಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೧೬.

ಈಗ ನಾನು ಶೌಚಾಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಕಾರ್ಥೀ ತು ಶೌಚಾನಾಂ ಮುನೀನಾಮುತ್ತಮಂ ಪದಮ್ । ಯಸ್ತು ತೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಮುನಿರ್ನ್ನಾವಸೀದತಿ ।। ೧೬.

ನೀರಿಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವವರಿಗೆ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶೌಚ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವರೋ, ಆ ಮುನಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಾನಾವಮಾನೌ ದ್ವೋವೇತೌ ತಾವೇವಾಹುರ್ವಿಷಾಮೃತೇ । ಅವಮಾನಂ ವಿಷಂ ತತ್ರ ಮಾನನ್ತ್ವಮೃತಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅವಮಾನ—ಈ ಎರಡು ಅಮೃತ ಮತ್ತು ವಿಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವಮಾನವೇ ವಿಷ, ಗೌರವವೇ ಅಮೃತ.

ಯಸ್ತು ತೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಮುನಿರ್ನ್ನಾವಸೀದತಿ । ಗುರೋಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ಯುಕ್ತಃ ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರಂ ವಸೇತ್ ।। ೧೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವರೋ, ಆ ಮುನಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುದೇವರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

ನಿಯಮೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಸ್ತು ಯಮೇಷು ಚ ಸದಾ ಭವೇತ್ । ಪ್ರಾಪ್ಯಾನುಜ್ಞಾನ್ತತಶ್ಚೈವ ಜ್ಞಾನಾಗಮನಮುತ್ತಮಮ್। ಅವಿರೋಧೇನ ಧರ್ಮಸ್ಯ ವಿಚರೇತ್ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ ।। ೧೬.

ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು. ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗದೆ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು.

ಚಕ್ಷುಃ ಪೂತಂ ವ್ರಜೇನ್ಮಾರ್ಗಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್। ಸತ್ಯಪೂತಾಂ ವದೇದ್ವಾಣೀಮಿತಿ ಧರ್ಮಾನುಶಾಸನಮ್ ।। ೧೬.

ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು, ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು, ಸತ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು—ಇದು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ.

ಆತಿಥ್ಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಯಜ್ಞೇಷು ನ ಗಚ್ಛೇದ್ಯೋಗವಿತ್ ವ್ಕಚಿತ್। ಏವಂ ಹ್ಯಹಿಂಸಕೋ ಯೋಗೀ ಭವೇದಿತಿ ವಿಚಾರಣಾ ।। ೧೬.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಆತಿಥ್ಯ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಾರದು. ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಯೋಗಿಯು ಹಿಂಸೆಯಾಗದೆ ಇರಬಹುದು.

ವಹ್ನೌ ವಿಧೂಮೇ ವ್ಯಙ್ಗಾರೇ ಸರ್ವೃಸ್ಮಿನ್ ಭುಕ್ತವಜ್ಜನೇ। ವಿಚರೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಯೋಗೀ ನ ತು ತೇಷ್ವೇವ ನಿತ್ಯಶಃ ।। ೧೬.

ಮತ್ತಿಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯು ಹೊಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೆಂಡವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಯೋಗಿಯು ಜನರ ನಡುವೆ ಊಟಮಾಡಿದವನಂತೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.

ಯಥೈವಮವಮನ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಚ। ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಚರೇದ್ಭೈಕ್ಷಂ ಸತಾಂ ಧರ್ಮಮದೂಷಯನ್ ।। ೧೬.

ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು; ಸದಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೆಡಿಸದೆ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಭೈಕ್ಷಂ ಚರೇದ್ಗೃಹಸ್ಥೇಷು ಯಥಾಚಾರಗೃಹೇಷು ಚ। ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ತು ಪರಮಾ ಚೇಯಂ ವೃತ್ತಿರಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಅವನು ಗೃಹಸ್ಥರ ಬಳಿಯೂ, ಸರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು; ಈ ರೀತಿಯ ಜೀವನವೇ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಗೃಹಸ್ಥೇಷು ಶಾಲೀನೇಷು ಚರೇದ್‌ದ್ವಿಜಃ। ಶ್ರದ್ದಧಾನೇಷು ದಾನ್ತೇಷು ಶ್ರೋತ್ರಿಯೇಷು ಮಹಾತ್ಮಸು ।। ೧೬.

ಇದಾದ ನಂತರ, ಗೃಹಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾದ, ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ, ವೇದಪಾಠ ಮಾಡಿದ, ಮಹಾತ್ಮರಾದವರ ಬಳಿಯೇ ದ್ವಿಜನು ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪುನಶ್ಚಾಪಿ ಅದುಷ್ಟಪತಿತೇಷು ಚ। ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಾ ವಿವರ್ಣೇಷು ಜಘನ್ಯಾ ವೃತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಪುನಃ ದುಷ್ಟರಾಗದ, ಪತನಗೊಂಡಿರದ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಗುಣವಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೀನವಾದ ಜೀವನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭೈಕ್ಷಂ ಯವಾಗೂಂ ತಕ್ರಂ ವಾ ಪಯೋ ಯಾವಕಮೇವ ಚ। ಫಳಮೂಲಂ ವಿಪವ್ಕಂ ವಾ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಶಕ್ತಿತೋಪಿ ವಾ ।। ೧೬.

ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಯವದ ಗಂಜಿ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಯವ, ಹಣ್ಣು, ಬೇರು, ಒಣಮಾಡಿದ ಹಿಟ್ಟಿನ ತುಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿಟ್ಟು ಕೂಡ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯೋಗಿನಾಂ ಸಿದ್ಧಿವರ್ದ್ಧನಾಃ। ಆಹಾರಾಸ್ತೇಷು ಸಿದ್ಧೇಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭೈಕ್ಷಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೬.

ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಭಿಕ್ಷೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಬ್ಬಿನ್ದುಂ ಯಃ ಕುಶಾಗ್ರೇಣ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಸಮಶ್ನುತೇ। ನ್ಯಾಯತೋ ಯಸ್ತು ಭಿಕ್ಷೇತ ಸ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಯಾರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.

ಯೋಗಿನಾಂ ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಏಕಂ ದ್ವೇ ತ್ರೀಣಿ ಚತ್ವಾರಿ ಶಕ್ತಿತೋ ವಾ ಸಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೬.

ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಬಹುದು.

ಅಸ್ತೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಞ್ಚ ಅಲೋಭಸ್ತ್ಯಾಗ ಏವ ಚ। ವ್ರತಾನಿ ಚೈವ ಭಿಕ್ಷೂಣಾಮಹಿಂಸಾ ಪರಮಾರ್ಥಿತಾ ।। ೧೬.

ಮೋಸ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಲೋಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ತ್ಯಾಗ, ವ್ರತಗಳು, ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪರಮ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ — ಇವೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆಗಳು.

ಅಕ್ರೋಧೋ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಾ ಶೌಚಮಾಹಾರಲಾಘವಮ್। ನಿತ್ಯಂಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಇತ್ಯೇತೇ ನಿಯಮಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೧೬.

ಕೋಪವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಗುರುಸೇವೆ, ಶುದ್ಧತೆ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಿತತೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ — ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಬೀಚಯೋನಿರ್ಗುಣವಪುರ್ಬದ್ಧಃ ಕರ್ಮಭಿರೇವ ಚ। ಯಥಾ ದ್ವಿಪ ಇವಾರಣ್ಯೇ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೧೬.

ಬೀಜವೇ ಮೂಲವಾಗಿ, ಗುಣಗಳೇ ರೂಪವಾಗಿ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ಮಾನವನೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆನೆಯಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ವಾಚಿರಾದೇವಾಙ್ಕುಶೇನೇವ ನಿವಾರಿತಃ। ಏವಂ ಜ್ಞಾನೇನ ಶುದ್ಧೇನ ದಗ್ಧಬೀಚೋ ಹ್ಯಕಲ್ಮಷಃ। ವಿಮುಕ್ತಬನ್ಧಃ ಶಾನ್ತೋಽಸೌ ಮುಕ್ತ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೧೬.

ಅವನನ್ನು ಆನೆಗೆ ಅಂಕುಶದಿಂದ ತಡೆಯುವಂತೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವನ ಬೀಜವು ಸುಟ್ಟಾಗ, ಅವನು ಪಾಪ ಮತ್ತು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಶಾಂತನಾಗಿ, ಮುಕ್ತನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ವೇದೈಸ್ತುತ್ಯಾ ಸರ್ವಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಾಸ್ತು ಯಜ್ಞೇ ಜಪ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಮಾಹುರಗ್ರಯಮ್। ಜ್ಞಾನಾದ್ಧಯಾನಂ ಸಙ್ಗರಾಗವ್ಯಪೇತಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಾಶ್ವತಸ್ಯೋಪಲಬ್ಧಿಃ ।। ೧೬.

ವೇದಗಳು ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಜಪವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ ಧ್ಯಾನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ದಮಃ ಶಮಃ ಸತ್ಯಮಕಲ್ಮಷತ್ವಂ ಮೌನಂ ಚ ಭೂತೇಷ್ವಖಿಲೇಷ್ವಥಾರ್ಜ್ಜವಮ್। ಅತೀನ್ದ್ರಿಯಜ್ಞಾನಮಿದಂ ತಥಾರ್ಜ್ಜವಂ ಪ್ರಾಹುಸ್ತಥಾ ಜ್ಞಾನವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾಃ ।। ೧೬.

ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ಮನಶಾಂತಿ, ಸತ್ಯವಚನ, ಪಾಪರಹಿತತೆ, ಮೌನ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಜ್ಞಾನ — ಇವೆ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು ಹೇಳುವ ಗುಣಗಳು.

ಸಮಾಹಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಪರೋಽಪ್ರಮಾದೀ ಶುಚಿಸ್ತಥೈವಾತ್ಮರತಿರ್ಜೀತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ಸಮಾಪ್ನುಯುರ್ಯೋಗಮಿಮಂ ಮಹಾಧಿಯೋ ಮಹರ್ಷಯಶ್ಚೈವಮನಿನ್ದಿತಾಮಲಾಃ ।। ೧೬.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿರುವ, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವ, ಶುದ್ಧರಾದ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಪಡುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ನಿರ್ದೋಷ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈ ಯೋಗವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಶ್ರಮತ್ರಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತು ಪರಮಾಶ್ರಮಮ್। ಅತಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜ್ಞಾನಮನುತ್ತಮಮ್ ।। ೧೭.

ಮೂರು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪರಮಾಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದವನು, ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಗುರೂಂಚೈವ ವಿಚರೇತ್ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್। ಸಾರಭೂತಮುಪಾಸೀತ ಜ್ಞಾನಂ ಯಜ್ಜ್ಞೇಯ ಸಾಧಕಮ್ ।। ೧೭.

ಗುರುಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.