ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತಃ ಸ್ಮರತಿ ಸಂಸಾರಚಕ್ರೇಣ ಪರಿವರ್ತ್ತಿತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಸತತಂ ಯುಕ್ತೋ ಧ್ಯಾನತತ್ಪರಯುಞ್ಜಕಃ। ತಥಾ ಸಮಾರಭೇದ್ಯೋಗಂ ಯಥಾತ್ಮಾನಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೫.

ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು.

ಏಷ ಆದ್ಯಃ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರೇಷ ಸೇತುರನುತ್ತಮಃ। ವಿವೃದ್ಧೋ ಹ್ಯೇಷ ಭೂತಾನಾಂ ನ ಸಮ್ಭೇದಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಃ ।। ೧೫.

ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು, ಪರಮಜ್ಯೋತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇತುವೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲ, ಇದರ ಏಕತೆ ಶಾಶ್ವತ.

ತದೇನಂ ಸೇತುಮಾತ್ಮಾನಂ ಅಗ್ನಿಂ ವೈ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್। ಹೃದಿಸ್ಥಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮುಪಾಸೀತ ವಿಧಾನವಿತ್ ।। ೧೫.

ಆದುದರಿಂದ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖವಿರುವ ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪವಾದ ಆತ್ಮಸೇತುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಹುತ್ವಾಷ್ಟಾವಾಹುತೀಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಶುಚಿಸ್ತದ್ಗತಮಾನಸಃ। ವೈಶ್ವಾನರಂ ಹೃದಿಸ್ಥನ್ತು ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ। ಅಪಃ ಪೂರ್ವ ಸಕೃತ್ ಪ್ರಾಶ್ಯ ತುಷ್ಣೀಂ ಭೂತ್ವಾ ಉಪಾಸತೇ ।। ೧೫.

ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಎಂಟು ಹೋಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಆ ದೇವರಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೈಶ್ವಾನರನನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ನೀರು ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು, ನಂತರ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾಯೇತಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾ ಹ್ಯಾಹುತಿಃ ಸ್ಮೃತಾ। ಅಪಾನಾಯ ದ್ವಿತೀಯಾ ತು ಸಮಾನಾಯೇತಿ ಚಾಪರಾ ।। ೧೫.

ಮೊದಲ ಹೋಮವನ್ನು ಪ್ರಾಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಎರಡನೆಯದು ಅಪಾನನಿಗೆ, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಸಮಾನನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಉದಾನಾಯ ಚತುರ್ಥೀತಿ ವ್ಯಾನಾಯೇತಿ ಚ ಪಞ್ಚಮೀ। ಸ್ವಾಹಾ ಕಾರೈಃ ಪರಂ ಹುತ್ವಾ ಶೇಷಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಕಾಮತಃ। ಅಪಃ ಪುನಃ ಸಕೃತ್ ಪ್ರಾಶ್ಯ ತ್ರ್ಯಾಚಮ್ಯ ಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ।। ೧೫.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಉದಾನನಿಗೆ, ಐದನೆಯದು ವ್ಯಾನನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ. ಉಳಿದ ಹೋಮಗಳನ್ನು 'ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು, ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಓಂಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿರಸ್ಯಾತ್ಮಾ ರುದ್ರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ವಿಶಾನ್ತಕಃ। ಸ ರುದ್ರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಏವಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೧೫.

ಓಂ—ಪ್ರಾಣಗಳ ಬಂಧನವೇ ಆತ್ಮ. ರುದ್ರನೇ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಆ ರುದ್ರನೇ ಆತ್ಮನ ಪ್ರಾಣಗಳು; ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತ್ವಂ ದೇವಾನಾಮಪಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಉಗ್ರಸ್ತ್ವಂ ಚತುರೋ ವೃಷಾ । ಮೃತ್ಯುಘ್ನೋಽಸಿ ತ್ವಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ಭದ್ರಮೇತದ್ಧುತಂ ಹವಿಃ ।। ೧೫.

ನೀನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯನು; ನೀನು ಭಯಂಕರನು, ನೀನು ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತುಗಳಂತೆಯೂ ಇದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಮರಣವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ನಮಗೆ ಈ ಹೋಮದ ಆಹಾರ ಶುಭವಾಗಲಿ.

ಏವಂ ಹೃದಯಮಾಲಭ್ಯ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇ ತು ದಕ್ಷಿಣೇ। ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಾಣಿಂ ನಾಭಿಂ ವೈ ಪಾಣಿನಾ ಸ್ಪೃಶೇತ್ । ತತಃ ಪುನರುಪಸ್ಪೃಶ್‌ಯ ಚಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್ ।। ೧೫.

ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಲಗಾಲಿನ ಬೆರಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಬಲಹಸ್ತದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದು, ಕೈಯಿಂದ ನಾಭಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡಿ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಅಕ್ಷಿಣೀ ನಾಸಿಕಾ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಹೃದಯಂ ಶಿರ ಏವ ಚ। ದ್ವಾವಾತ್ಮಾನಾವುಭಾವೇತೌ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾವುದಾಹೃತೌ ।। ೧೫.

ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ಕಿವಿ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ತಲೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಆತ್ಮಗಳು ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ.

ತಯೋಃ ಪ್ರಾಣೋಽನ್ತರಾತ್ಮಾಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯೋಽಪಾನೋಽತ ಉಚ್ಯತೇ। ಅನ್ನಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತಥಾಪಾನಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ಜೀವಿತಮೇವ ಚ ।। ೧೫.

ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣನು ಆಂತರಿಕ ಆತ್ಮ, ಅಪಾನನು ಬಾಹ್ಯ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಹಾರವೇ ಪ್ರಾಣ, ಅದೇ ಅಪಾನ; ಮರಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಅನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಸವಸ್ತಥಾ। ಅನ್ನಾದ್ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ಥಿತಿರನ್ನೇನ ಚೇಷ್ಯತೇ। ವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ತೇನ ಭೂತಾನಿ ತಸ್ಮಾದನ್ನನ್ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೧೫.

ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಂತಾನದ ಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಬದುಕು ಆಹಾರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವು ಆಹಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತದೇವಾಗ್ನೌ ಹುತಂ ಹ್ಯನ್ನಂ ಭುಞ್ಜತೇ ದೇವದಾನವಾಃ। ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪಿಶಾಚಾಶ್ಚಾನ್ನಮೇವ ಹಿ ।। ೧೫.

ಹಾಗೆ ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನೇ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚಿಗಳು—allರೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯು ಪ್ರೋಕ್ತೇ ಪಾಶುಪತಯೋಗೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಹೀಗೆ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಪಾಶುಪತಯೋಗ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.

ಅತ ಊದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೌಚಾಚಾರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಯದನುಷ್ಠಾಯ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಹಿ ಚಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೧೬.

ಈಗ ನಾನು ಶೌಚಾಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಕಾರ್ಥೀ ತು ಶೌಚಾನಾಂ ಮುನೀನಾಮುತ್ತಮಂ ಪದಮ್ । ಯಸ್ತು ತೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಮುನಿರ್ನ್ನಾವಸೀದತಿ ।। ೧೬.

ನೀರಿಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವವರಿಗೆ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶೌಚ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವರೋ, ಆ ಮುನಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಾನಾವಮಾನೌ ದ್ವೋವೇತೌ ತಾವೇವಾಹುರ್ವಿಷಾಮೃತೇ । ಅವಮಾನಂ ವಿಷಂ ತತ್ರ ಮಾನನ್ತ್ವಮೃತಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅವಮಾನ—ಈ ಎರಡು ಅಮೃತ ಮತ್ತು ವಿಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವಮಾನವೇ ವಿಷ, ಗೌರವವೇ ಅಮೃತ.

ಯಸ್ತು ತೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಮುನಿರ್ನ್ನಾವಸೀದತಿ । ಗುರೋಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ಯುಕ್ತಃ ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರಂ ವಸೇತ್ ।। ೧೬.

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವರೋ, ಆ ಮುನಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುದೇವರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

ನಿಯಮೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಸ್ತು ಯಮೇಷು ಚ ಸದಾ ಭವೇತ್ । ಪ್ರಾಪ್ಯಾನುಜ್ಞಾನ್ತತಶ್ಚೈವ ಜ್ಞಾನಾಗಮನಮುತ್ತಮಮ್। ಅವಿರೋಧೇನ ಧರ್ಮಸ್ಯ ವಿಚರೇತ್ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ ।। ೧೬.

ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು. ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗದೆ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು.

ಚಕ್ಷುಃ ಪೂತಂ ವ್ರಜೇನ್ಮಾರ್ಗಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್। ಸತ್ಯಪೂತಾಂ ವದೇದ್ವಾಣೀಮಿತಿ ಧರ್ಮಾನುಶಾಸನಮ್ ।। ೧೬.

ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು, ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು, ಸತ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು—ಇದು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ.

ಆತಿಥ್ಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಯಜ್ಞೇಷು ನ ಗಚ್ಛೇದ್ಯೋಗವಿತ್ ವ್ಕಚಿತ್। ಏವಂ ಹ್ಯಹಿಂಸಕೋ ಯೋಗೀ ಭವೇದಿತಿ ವಿಚಾರಣಾ ।। ೧೬.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಆತಿಥ್ಯ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಾರದು. ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಯೋಗಿಯು ಹಿಂಸೆಯಾಗದೆ ಇರಬಹುದು.

ವಹ್ನೌ ವಿಧೂಮೇ ವ್ಯಙ್ಗಾರೇ ಸರ್ವೃಸ್ಮಿನ್ ಭುಕ್ತವಜ್ಜನೇ। ವಿಚರೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಯೋಗೀ ನ ತು ತೇಷ್ವೇವ ನಿತ್ಯಶಃ ।। ೧೬.

ಮತ್ತಿಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯು ಹೊಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೆಂಡವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಯೋಗಿಯು ಜನರ ನಡುವೆ ಊಟಮಾಡಿದವನಂತೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.

ಯಥೈವಮವಮನ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಚ। ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಚರೇದ್ಭೈಕ್ಷಂ ಸತಾಂ ಧರ್ಮಮದೂಷಯನ್ ।। ೧೬.

ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು; ಸದಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೆಡಿಸದೆ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಭೈಕ್ಷಂ ಚರೇದ್ಗೃಹಸ್ಥೇಷು ಯಥಾಚಾರಗೃಹೇಷು ಚ। ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ತು ಪರಮಾ ಚೇಯಂ ವೃತ್ತಿರಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಅವನು ಗೃಹಸ್ಥರ ಬಳಿಯೂ, ಸರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು; ಈ ರೀತಿಯ ಜೀವನವೇ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಗೃಹಸ್ಥೇಷು ಶಾಲೀನೇಷು ಚರೇದ್‌ದ್ವಿಜಃ। ಶ್ರದ್ದಧಾನೇಷು ದಾನ್ತೇಷು ಶ್ರೋತ್ರಿಯೇಷು ಮಹಾತ್ಮಸು ।। ೧೬.

ಇದಾದ ನಂತರ, ಗೃಹಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾದ, ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ, ವೇದಪಾಠ ಮಾಡಿದ, ಮಹಾತ್ಮರಾದವರ ಬಳಿಯೇ ದ್ವಿಜನು ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪುನಶ್ಚಾಪಿ ಅದುಷ್ಟಪತಿತೇಷು ಚ। ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಾ ವಿವರ್ಣೇಷು ಜಘನ್ಯಾ ವೃತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಪುನಃ ದುಷ್ಟರಾಗದ, ಪತನಗೊಂಡಿರದ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಗುಣವಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೀನವಾದ ಜೀವನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭೈಕ್ಷಂ ಯವಾಗೂಂ ತಕ್ರಂ ವಾ ಪಯೋ ಯಾವಕಮೇವ ಚ। ಫಳಮೂಲಂ ವಿಪವ್ಕಂ ವಾ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಶಕ್ತಿತೋಪಿ ವಾ ।। ೧೬.

ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಯವದ ಗಂಜಿ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಯವ, ಹಣ್ಣು, ಬೇರು, ಒಣಮಾಡಿದ ಹಿಟ್ಟಿನ ತುಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿಟ್ಟು ಕೂಡ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯೋಗಿನಾಂ ಸಿದ್ಧಿವರ್ದ್ಧನಾಃ। ಆಹಾರಾಸ್ತೇಷು ಸಿದ್ಧೇಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭೈಕ್ಷಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೬.

ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಭಿಕ್ಷೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಬ್ಬಿನ್ದುಂ ಯಃ ಕುಶಾಗ್ರೇಣ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಸಮಶ್ನುತೇ। ನ್ಯಾಯತೋ ಯಸ್ತು ಭಿಕ್ಷೇತ ಸ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ।। ೧೬.

ಯಾರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.