ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ರಕ್ತಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛುಕ್ರ ಭಾಗಾಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ। ಭಾಗತೋಽರ್ದ್ಧಪಲಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋ ಗರ್ಭೇ ನಿಷೇವತೇ ।। ೧೪.

ಮೂವತ್ತಮೂರು ಭಾಗ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಶುಕ್ರ ಸೇರಿ, ಅರ್ಧ ಪಳದಷ್ಟು ತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಸಂಯುಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾಯುಭಿರ್ವೃತಃ। ಪಿತುಃ ಶರೀರಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗರೂಪಮಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಐದು ವಾಯುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಂದೆಯ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತತೋಽಸ್ಯ ಮಾತುರಾಹಾರಾತ್ ಪೀತಲೀಢಪ್ರವೇಶಿತಮ್। ನಾಭಿ ಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶೇನ ಪ್ರಾಣಾಧಾರೋ ಹಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೪.

ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಆಹಾರದಿಂದ, ಹಳದಿ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ, ನಾಭಿಯ ನಾಳದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ನವಮಾಸಾನ್ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸಂವೇಷ್ಟಿತಶಿರೋಧರಃ । ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸರ್ವ್ವಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ಅಪರ್ಯ್ಯಾಯಕ್ರಮಾಗತಃ। ನವಮಾಸೋಷಿತಶ್ಚೈವ ಯೋನಿಚ್ಛಿದ್ರಾದವಾಙ್‌ಮುಖಃ ।। ೧೪.

ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮಡಚಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಚಲಿಸಲಾರದೆ, ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಗರ್ಭದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಕರ್ಮ್ಮಭಿಃ ಪಾಪೈರ್ನಿರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಅಸಿಪತ್ರವನಞ್ಚೈವ ಶಾಲ್ಮಲೀಚ್ಛೇದಭೇದಯೋಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಅವನು ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಸಿಪತ್ರವನ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲೀ ಮರದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸನಞ್ಚೈವ ತಥಾ ಶೋಣಿತಭೋಜನಮ್ । ಏತಾಸ್ತು ಯಾತನ್ ಘೋರಾಃ ಕುಮ್ಭೀಪಾಕಸುದುಃಸಹಾಃ ।। ೧೪.

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಇವೆ — ಗದರಿಕೆ, ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಕುಂಭೀಪಾಕದಲ್ಲಿ ಈ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.

ಯಥಾ ಹ್ಯಾಪಸ್ತು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸ್ವರೂಪಮುಪಯಾನ್ತಿ ವೈ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾಶ್ಚ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಮಾಗತಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ ನೀರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುವುದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಯಾತನೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಜೀವಸ್ತು ತೈಃ ಪಾಪೈಸ್ತಪ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಯಂ ಕೃತೈಃ । ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮಭಿರ್ದುಃಖಂ ಶೇಷಂ ವಾ ಯಾದಿ ಚೇತರಮ್ ।। ೧೪.

ಹೀಗೆ ಆತ್ಮನು ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಾಧೆಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಉಳಿದಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಏಕೇನೈವ ತು ಗನ್ತವ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಮೃತ್ಯುನಿವೇಶನಮ್। ಏಕನೈವ ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಕೃತಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೪.

ಒಬ್ಬನು ಒಬ್ಬನೇ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ನ ಹ್ಯೇನಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಗಚ್ಛನ್ತಮನುಗಚ್ಛತಿ। ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ್ಮ ತದೇನಮನುಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೪.

ಆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಯಾರೂ ಜೊತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಜೊತೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಯಮವಿಷಯೇ ವಿಭಿನ್ನದೇಹಾಃ ಕ್ರೋಶನ್ತಃ ಸತತಮನಿಷ್ಟಸಂಪ್ರಯೋಗೈಃ। ಶುಷ್ಯನ್ತೇ ಪರಿಗತವೇದನಾಶರೀರಾಃ ಬಹ್ವೀಭಿಃ ಸುಭೃಶಮಧರ್ಮ್ಮಯಾತನಾಭಿಃ ।। ೧೪.

ಯಮನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ದೇಹಗಳು ಹರಿದುಹೋಗಿರುವವರು ಸದಾ ಅಶುಭ ಸಂಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಾ, ನೋವಿನಿಂದ ಒಣಗಿ, ಅನೇಕ ಭಯಾನಕ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮಣಾಃ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಯದಭೀಷ್ಟಂ ನಿಷೇವ್ಯತೇ। ತತ್ ಪ್ರಸದ್ಯ ಹರೇತ್ ಪಾಪಂ ತಸ್ಮಾತ್‌ ಸುಕೃತಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೪.

ಯಾವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆಮಾಡಿ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಯಾದೃಗ್ ಜಾತಾನಿ ಪಾಪಾನಿ ಪೂರ್ವ್ವಂ ಕರ್ಮ್ಮಾಣಿ ದೇಹಿನಃ। ಸಂಸಾರಂ ತಾಮಸಂ ತಾದೃಕ್ ಷಹ್‌ವಿಧಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವನ್ನು ದೇಹಧಾರಿ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದನೋ, ಅವನು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕತ್ತಲೆಯ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪಶುಭಾವಞ್ಚ ಪಶುಭಾವಾನ್ಮೃಗೋ ಭವೇತ್। ಮೃಗತ್ವಾತ್ ಪಕ್ಷಿಭಾವನ್ತು ತಸ್ಮಾಚ್ಚೈವ ಸರೀಸೃಪಃ ।। ೧೪.

ಮಾನವನಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ಮೃಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಮೃಗದಿಂದ ಹಕ್ಕಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಹಕ್ಕಿಯಿಂದ ಸರಿಸೃಪ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಸರೀಸೃಪತ್ವಾದ್ಗಚ್ಛೋದ್ಧಿ। ಸ್ಥಾವರತ್ವನ್ನ ಸಂಶಯಃ। ಸ್ಥಾವರತ್ವಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಾವದುನ್ಮಿಷತೇ ನರಃ। ಕುಲಾಲಚಕವದ್ಭಾನ್ತಸ್ತತ್ರೈವಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೧೪.

ಸರಿಸೃಪದಿಂದ ಸಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಸಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ, ಅವನು ಎಚ್ಚರವಾಗುವವರೆಗೆ, ಕುಂಭಾರದ ಚಕ್ರದಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾದಿಃ ಸಂಸಾರೇ ಸ್ಥಾವರಾನ್ತಕೇ। ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತಾಮಸೋ ನಾಮ ತತ್ರೈವ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೪.

ಹೀಗೆ ಮಾನವನಿಂದ ಸಸ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವುದು ತಾಮಸ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸದಾ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕಶ್ಚಾಪಿ ಸಂಸಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ಪಿಶಾಚಾನ್ತಃ ಸವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಾನೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೪.

ಸಾತ್ವಿಕ ಸಂಸಾರವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಪಿಶಾಚರ ತನಕ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ತು ಕೇವಲಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಾವರೇ ಕೇವಲಂ ತಮಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಂ ರಜಃ। ಮರ್ಮಸು ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷು ವೇದನಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ।। ೧೪.

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಸತ್ವ ಮಾತ್ರ, ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತಮಸ್ಸು ಮಾತ್ರ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಜಸ್ಸು ಬಂಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಅವನು ನೋವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಥಂ ವಿಪ್ರಃ ಸ್ಮರಿಷ್ಯತಿ । ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ ಪೂರ್ವಧರ್ಮಸ್ಯ ಭಾವನಾಯಾಂ ಪ್ರಣೋದಿತಃ। ಮಾನುಷ್ಯಂ ಭಜತೇ ನಿತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸಮಾದಧೇತ್ ।। ೧೪.

ಆಮೇಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ಹಿಂದಿನ ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಜೀವಿ ಸದಾ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

ಚತುರ್ದ್ದಶವಿಧಂ ಹ್ಯೇತದ್ಬುದ್ಧ್ವಾ ಸಂಸಾರಮಣ್ಡಲಮ್। ತಥಾ ಸಮಾರಭೇತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಸಂಸಾರಭಯಪೀಡಿತಃ ।। ೧೫.

ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಂಸಾರದ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ತಕ್ಕಂತೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ತತಃ ಸ್ಮರತಿ ಸಂಸಾರಚಕ್ರೇಣ ಪರಿವರ್ತ್ತಿತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಸತತಂ ಯುಕ್ತೋ ಧ್ಯಾನತತ್ಪರಯುಞ್ಜಕಃ। ತಥಾ ಸಮಾರಭೇದ್ಯೋಗಂ ಯಥಾತ್ಮಾನಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೫.

ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು.

ಏಷ ಆದ್ಯಃ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರೇಷ ಸೇತುರನುತ್ತಮಃ। ವಿವೃದ್ಧೋ ಹ್ಯೇಷ ಭೂತಾನಾಂ ನ ಸಮ್ಭೇದಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಃ ।। ೧೫.

ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು, ಪರಮಜ್ಯೋತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇತುವೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲ, ಇದರ ಏಕತೆ ಶಾಶ್ವತ.

ತದೇನಂ ಸೇತುಮಾತ್ಮಾನಂ ಅಗ್ನಿಂ ವೈ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್। ಹೃದಿಸ್ಥಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮುಪಾಸೀತ ವಿಧಾನವಿತ್ ।। ೧೫.

ಆದುದರಿಂದ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖವಿರುವ ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪವಾದ ಆತ್ಮಸೇತುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಹುತ್ವಾಷ್ಟಾವಾಹುತೀಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಶುಚಿಸ್ತದ್ಗತಮಾನಸಃ। ವೈಶ್ವಾನರಂ ಹೃದಿಸ್ಥನ್ತು ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ। ಅಪಃ ಪೂರ್ವ ಸಕೃತ್ ಪ್ರಾಶ್ಯ ತುಷ್ಣೀಂ ಭೂತ್ವಾ ಉಪಾಸತೇ ।। ೧೫.

ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಎಂಟು ಹೋಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಆ ದೇವರಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೈಶ್ವಾನರನನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ನೀರು ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು, ನಂತರ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾಯೇತಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾ ಹ್ಯಾಹುತಿಃ ಸ್ಮೃತಾ। ಅಪಾನಾಯ ದ್ವಿತೀಯಾ ತು ಸಮಾನಾಯೇತಿ ಚಾಪರಾ ।। ೧೫.

ಮೊದಲ ಹೋಮವನ್ನು ಪ್ರಾಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಎರಡನೆಯದು ಅಪಾನನಿಗೆ, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಸಮಾನನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಉದಾನಾಯ ಚತುರ್ಥೀತಿ ವ್ಯಾನಾಯೇತಿ ಚ ಪಞ್ಚಮೀ। ಸ್ವಾಹಾ ಕಾರೈಃ ಪರಂ ಹುತ್ವಾ ಶೇಷಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಕಾಮತಃ। ಅಪಃ ಪುನಃ ಸಕೃತ್ ಪ್ರಾಶ್ಯ ತ್ರ್ಯಾಚಮ್ಯ ಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ।। ೧೫.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಉದಾನನಿಗೆ, ಐದನೆಯದು ವ್ಯಾನನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ. ಉಳಿದ ಹೋಮಗಳನ್ನು 'ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು, ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಓಂಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿರಸ್ಯಾತ್ಮಾ ರುದ್ರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ವಿಶಾನ್ತಕಃ। ಸ ರುದ್ರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಏವಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೧೫.

ಓಂ—ಪ್ರಾಣಗಳ ಬಂಧನವೇ ಆತ್ಮ. ರುದ್ರನೇ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಆ ರುದ್ರನೇ ಆತ್ಮನ ಪ್ರಾಣಗಳು; ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತ್ವಂ ದೇವಾನಾಮಪಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಉಗ್ರಸ್ತ್ವಂ ಚತುರೋ ವೃಷಾ । ಮೃತ್ಯುಘ್ನೋಽಸಿ ತ್ವಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ಭದ್ರಮೇತದ್ಧುತಂ ಹವಿಃ ।। ೧೫.

ನೀನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯನು; ನೀನು ಭಯಂಕರನು, ನೀನು ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತುಗಳಂತೆಯೂ ಇದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಮರಣವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ನಮಗೆ ಈ ಹೋಮದ ಆಹಾರ ಶುಭವಾಗಲಿ.

ಏವಂ ಹೃದಯಮಾಲಭ್ಯ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇ ತು ದಕ್ಷಿಣೇ। ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಾಣಿಂ ನಾಭಿಂ ವೈ ಪಾಣಿನಾ ಸ್ಪೃಶೇತ್ । ತತಃ ಪುನರುಪಸ್ಪೃಶ್‌ಯ ಚಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್ ।। ೧೫.

ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಲಗಾಲಿನ ಬೆರಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಬಲಹಸ್ತದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದು, ಕೈಯಿಂದ ನಾಭಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡಿ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.