ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಾಮಾಹುರ್ಮುನಯಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿಣೀಮ್। ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯುಕ್ತಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚೇತಸಾ ।। ೧೪.

ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಾನ್ತಂ ಸರ್ವ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್। ಸರ್ವ್ವತಃ ಶ್ರುತಿ (ಮ) ಮಾಁಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೧೪.

ಅವನ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಯುಕ್ತಾ ಯೋಗೇನ ಚೇಶಾನಂ ಸರ್ವ್ವತಶ್ಚ ಸನಾತನಮ್। ಪುರುಷಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಾತಾ ನ ಮುಹ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯೋಗದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾದವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಭೂತಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್। ಸರ್ವ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವೈ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ।। ೧೪.

ಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದವನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಪವನೋ ಹಿ ಯಥಾ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ವಿಚರನ್ ಸರ್ವ್ವಮೂರ್ತಿಷು। ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಥಾಭ್ರೇ ಚ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ। ಅಥ ಚೇಲ್ಲುಪ್ತಧರ್ಮ್ಮಾತ್ತು ಸವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ಕರ್ಮ್ಮಾಭಿಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಗಾಳಿಯು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ, ಮೋಡದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತೆ, ಅವನನ್ನು 'ಪುರುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಶೇಷವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವನು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋನ್ಯಾಂ ವೈ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಯುತಮ್। ಸ್ತ್ರೀಪುಮಾಂಸಪ್ರಯೋಗೇಣ ಜಾಯತೇ ಹಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಕಾಲೇ ತು ಕಲನಂ ನಾಮ ಜಾಯತೇ। ಕಾಲೇನ ಕಲನಞ್ಚಾಪಿ ಬುದ್ಬುದಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಕಲನ' ಎಂಬುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲಕ್ರಮೇನ ಆ ಕಲನವು ಬುಬ್ಬುಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಸ್ತು ಯಥಾ ಚಕ್ರೇ ಚಕ್ರವಾತೇನ ಪೀಡಿತಃ। ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ವಿಶ್ವತ್ವಮುಪಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡವು ಚಕ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೈಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಏವಮಾತ್ಮಾಸ್ಥಿಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾಯುನಾ ಸಮುದೀರಿತಃ। ಜಾಯತೇ ಮಾನುಷಸ್ತತ್ರ ಯಥಾ ರೂಪಂ ತಥಾ ಮನಃ ।। ೧೪.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಆತ್ಮವು ಎಲುಬುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚೇತನಗೊಂಡು, ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ರೂಪ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಮನಸ್ಸೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಃ ಸಮ್ಭವತೇ ತೇಷಾಂ ವಾತಾತ್ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಜಲಮ್। ಜಲಾತ್ಸಂಭವತಿ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣಾಚ್ಛುಕ್ರಂ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ ।। ೧೪.

ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅವರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ರಾಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಶುಕ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛುಕ್ರ ಭಾಗಾಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ। ಭಾಗತೋಽರ್ದ್ಧಪಲಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋ ಗರ್ಭೇ ನಿಷೇವತೇ ।। ೧೪.

ಮೂವತ್ತಮೂರು ಭಾಗ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಶುಕ್ರ ಸೇರಿ, ಅರ್ಧ ಪಳದಷ್ಟು ತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಸಂಯುಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾಯುಭಿರ್ವೃತಃ। ಪಿತುಃ ಶರೀರಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗರೂಪಮಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಐದು ವಾಯುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಂದೆಯ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತತೋಽಸ್ಯ ಮಾತುರಾಹಾರಾತ್ ಪೀತಲೀಢಪ್ರವೇಶಿತಮ್। ನಾಭಿ ಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶೇನ ಪ್ರಾಣಾಧಾರೋ ಹಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೪.

ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಆಹಾರದಿಂದ, ಹಳದಿ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ, ನಾಭಿಯ ನಾಳದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ನವಮಾಸಾನ್ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸಂವೇಷ್ಟಿತಶಿರೋಧರಃ । ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸರ್ವ್ವಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ಅಪರ್ಯ್ಯಾಯಕ್ರಮಾಗತಃ। ನವಮಾಸೋಷಿತಶ್ಚೈವ ಯೋನಿಚ್ಛಿದ್ರಾದವಾಙ್‌ಮುಖಃ ।। ೧೪.

ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮಡಚಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಚಲಿಸಲಾರದೆ, ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಗರ್ಭದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಕರ್ಮ್ಮಭಿಃ ಪಾಪೈರ್ನಿರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಅಸಿಪತ್ರವನಞ್ಚೈವ ಶಾಲ್ಮಲೀಚ್ಛೇದಭೇದಯೋಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಅವನು ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಸಿಪತ್ರವನ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲೀ ಮರದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸನಞ್ಚೈವ ತಥಾ ಶೋಣಿತಭೋಜನಮ್ । ಏತಾಸ್ತು ಯಾತನ್ ಘೋರಾಃ ಕುಮ್ಭೀಪಾಕಸುದುಃಸಹಾಃ ।। ೧೪.

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಇವೆ — ಗದರಿಕೆ, ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಕುಂಭೀಪಾಕದಲ್ಲಿ ಈ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.

ಯಥಾ ಹ್ಯಾಪಸ್ತು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸ್ವರೂಪಮುಪಯಾನ್ತಿ ವೈ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾಶ್ಚ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಮಾಗತಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ ನೀರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುವುದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಯಾತನೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಜೀವಸ್ತು ತೈಃ ಪಾಪೈಸ್ತಪ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಯಂ ಕೃತೈಃ । ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮಭಿರ್ದುಃಖಂ ಶೇಷಂ ವಾ ಯಾದಿ ಚೇತರಮ್ ।। ೧೪.

ಹೀಗೆ ಆತ್ಮನು ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಾಧೆಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಉಳಿದಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಏಕೇನೈವ ತು ಗನ್ತವ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಮೃತ್ಯುನಿವೇಶನಮ್। ಏಕನೈವ ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಕೃತಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೪.

ಒಬ್ಬನು ಒಬ್ಬನೇ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ನ ಹ್ಯೇನಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಗಚ್ಛನ್ತಮನುಗಚ್ಛತಿ। ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ್ಮ ತದೇನಮನುಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೪.

ಆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಯಾರೂ ಜೊತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಜೊತೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಯಮವಿಷಯೇ ವಿಭಿನ್ನದೇಹಾಃ ಕ್ರೋಶನ್ತಃ ಸತತಮನಿಷ್ಟಸಂಪ್ರಯೋಗೈಃ। ಶುಷ್ಯನ್ತೇ ಪರಿಗತವೇದನಾಶರೀರಾಃ ಬಹ್ವೀಭಿಃ ಸುಭೃಶಮಧರ್ಮ್ಮಯಾತನಾಭಿಃ ।। ೧೪.

ಯಮನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ದೇಹಗಳು ಹರಿದುಹೋಗಿರುವವರು ಸದಾ ಅಶುಭ ಸಂಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಾ, ನೋವಿನಿಂದ ಒಣಗಿ, ಅನೇಕ ಭಯಾನಕ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮಣಾಃ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಯದಭೀಷ್ಟಂ ನಿಷೇವ್ಯತೇ। ತತ್ ಪ್ರಸದ್ಯ ಹರೇತ್ ಪಾಪಂ ತಸ್ಮಾತ್‌ ಸುಕೃತಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೪.

ಯಾವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆಮಾಡಿ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಯಾದೃಗ್ ಜಾತಾನಿ ಪಾಪಾನಿ ಪೂರ್ವ್ವಂ ಕರ್ಮ್ಮಾಣಿ ದೇಹಿನಃ। ಸಂಸಾರಂ ತಾಮಸಂ ತಾದೃಕ್ ಷಹ್‌ವಿಧಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವನ್ನು ದೇಹಧಾರಿ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದನೋ, ಅವನು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕತ್ತಲೆಯ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪಶುಭಾವಞ್ಚ ಪಶುಭಾವಾನ್ಮೃಗೋ ಭವೇತ್। ಮೃಗತ್ವಾತ್ ಪಕ್ಷಿಭಾವನ್ತು ತಸ್ಮಾಚ್ಚೈವ ಸರೀಸೃಪಃ ।। ೧೪.

ಮಾನವನಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ಮೃಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಮೃಗದಿಂದ ಹಕ್ಕಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಹಕ್ಕಿಯಿಂದ ಸರಿಸೃಪ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಸರೀಸೃಪತ್ವಾದ್ಗಚ್ಛೋದ್ಧಿ। ಸ್ಥಾವರತ್ವನ್ನ ಸಂಶಯಃ। ಸ್ಥಾವರತ್ವಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಾವದುನ್ಮಿಷತೇ ನರಃ। ಕುಲಾಲಚಕವದ್ಭಾನ್ತಸ್ತತ್ರೈವಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೧೪.

ಸರಿಸೃಪದಿಂದ ಸಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಸಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ, ಅವನು ಎಚ್ಚರವಾಗುವವರೆಗೆ, ಕುಂಭಾರದ ಚಕ್ರದಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾದಿಃ ಸಂಸಾರೇ ಸ್ಥಾವರಾನ್ತಕೇ। ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತಾಮಸೋ ನಾಮ ತತ್ರೈವ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೪.

ಹೀಗೆ ಮಾನವನಿಂದ ಸಸ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವುದು ತಾಮಸ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸದಾ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕಶ್ಚಾಪಿ ಸಂಸಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ಪಿಶಾಚಾನ್ತಃ ಸವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಾನೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೪.

ಸಾತ್ವಿಕ ಸಂಸಾರವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಪಿಶಾಚರ ತನಕ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ತು ಕೇವಲಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಾವರೇ ಕೇವಲಂ ತಮಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಂ ರಜಃ। ಮರ್ಮಸು ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷು ವೇದನಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ।। ೧೪.

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಸತ್ವ ಮಾತ್ರ, ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತಮಸ್ಸು ಮಾತ್ರ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಜಸ್ಸು ಬಂಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಅವನು ನೋವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಥಂ ವಿಪ್ರಃ ಸ್ಮರಿಷ್ಯತಿ । ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ ಪೂರ್ವಧರ್ಮಸ್ಯ ಭಾವನಾಯಾಂ ಪ್ರಣೋದಿತಃ। ಮಾನುಷ್ಯಂ ಭಜತೇ ನಿತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸಮಾದಧೇತ್ ।। ೧೪.

ಆಮೇಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ಹಿಂದಿನ ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಜೀವಿ ಸದಾ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.