ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನ ಚೈವಮಾಗತೋ ಜ್ಞಾನಾದ್ರಾಗಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್। ರಾಜಸಂ ತಾಮಸಂ ವಾಪಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯುಜ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಕಾಮದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಸ ಅಥವಾ ತಾಮಸ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಸುಕೃತಕರ್ಮ್ಮಾ ತು ಫಲಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸಮಶ್ರುತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪುನರ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ಮಾನುಷ್ಯಮನುಪದ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯಾರು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮುಚ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ಹಿ ಸೇವೇತ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಪರಮ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಪರಿಶ್ರಮಸ್ತು ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಮಹತಾರ್ಥೇನ ವರ್ತ್ತತೇ। ಭೂಯೋ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪರಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಯಜ್ಞಗಳ ಶ್ರಮವು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಮರಣದ ವಶವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಅಥ ವೈ ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಪರಾಯಣಃ । ನ ಸ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯಾಪಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಮನ್ವನ್ತರಶತೈರಪಿ ।। ೧೪.

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವನು, ನೂರಾರು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಮ್। ವಿಶ್ವಪಾದ ಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಶ್ವೇಶಂ ವಿಶ್ವಭಾವನಮ್। ವಿಶ್ವಗನ್ಧಂ ವಿಶ್ವಮಾಲ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಮ್ಬರಧರಂ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೧೪.

ವಿಶ್ವವೆಂಬ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡು, ವಿಶ್ವರೂಪ, ವಿಶ್ವಪಾದ, ವಿಶ್ವಶಿರಸ್ಸು, ವಿಶ್ವಕಂಠ, ವಿಶ್ವನಾಯಕ, ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ವಿಶ್ವಗಂಧ, ವಿಶ್ವಮಾಲೆ, ವಿಶ್ವವೇಷಧಾರಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯವನು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಗೋಭಿರ್ಮಹೀ ಸಂಯತತೇ ಪತತ್ರಿಣಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಮತಿಂ ವರೇಣ್ಯಮ್। ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾನ್ತಮ್। ಯೋಗೇನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ತಂ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಮ್ ।। ೧೪.

ಗೋಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ. ಮಹಾತ್ಮ, ಪರಮಮತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿ, ಪುರಾತನ ಕವಿ, ನಿಯಮಿಸುವವನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಹತ್ಕಿಂತ ಮಹಾನ್. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಕಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ.

ಅಲಿಙ್ಗಿನಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಸಲಿಙ್ಗಿನಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇತನಂ ಚ। ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ಸರ್ವಗತನ್ತು ಶೌಚಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಚಲಂ ಪ್ರಕಾಶಮ್ ।। ೧೪.

ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ, ಆದರೆ ಚೇತನವಾದ, ಶಾಶ್ವತ, ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶುದ್ಧ, ಅಚಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ತದ್ಭಾವಿತಸ್ತೇಜಸಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಃ ಅಪಾಣಿಪಾದೋದರಪಾರ್ಶ್ವಜಿಹ್ವಃ। ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೋಽದ್ಯಾಪಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏಕಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಶ್ರೃಣೋತ್ಯಕರ್ಣಃ ।। ೧೪.

ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಕೈ, ಕಾಲು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಿ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾಸ್ಯಾಸ್ತ್ಯಬುದ್ಧಂ ನ ಚ ಬುದ್ಧಿರಸ್ತಿ ಸ ವೇದ ಸರ್ವಂ ನ ಚ ವೇದವೇದ್ಯಃ। ತಮಾಹುರಗ್ರ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಸಚೇತನಂ ಸರ್ವ್ವಗತಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಮ್ ।। ೧೪.

ಅವನಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ತಿಳಿಯುವವನೂ ಅಲ್ಲ, ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ಆತನನ್ನು ಮಹಾನ್, ಚೇತನ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಾಮಾಹುರ್ಮುನಯಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿಣೀಮ್। ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯುಕ್ತಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚೇತಸಾ ।। ೧೪.

ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಾನ್ತಂ ಸರ್ವ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್। ಸರ್ವ್ವತಃ ಶ್ರುತಿ (ಮ) ಮಾಁಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೧೪.

ಅವನ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಯುಕ್ತಾ ಯೋಗೇನ ಚೇಶಾನಂ ಸರ್ವ್ವತಶ್ಚ ಸನಾತನಮ್। ಪುರುಷಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಾತಾ ನ ಮುಹ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯೋಗದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾದವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಭೂತಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್। ಸರ್ವ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವೈ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ।। ೧೪.

ಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದವನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಪವನೋ ಹಿ ಯಥಾ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ವಿಚರನ್ ಸರ್ವ್ವಮೂರ್ತಿಷು। ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಥಾಭ್ರೇ ಚ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ। ಅಥ ಚೇಲ್ಲುಪ್ತಧರ್ಮ್ಮಾತ್ತು ಸವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ಕರ್ಮ್ಮಾಭಿಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಗಾಳಿಯು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ, ಮೋಡದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತೆ, ಅವನನ್ನು 'ಪುರುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಶೇಷವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವನು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋನ್ಯಾಂ ವೈ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಯುತಮ್। ಸ್ತ್ರೀಪುಮಾಂಸಪ್ರಯೋಗೇಣ ಜಾಯತೇ ಹಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಕಾಲೇ ತು ಕಲನಂ ನಾಮ ಜಾಯತೇ। ಕಾಲೇನ ಕಲನಞ್ಚಾಪಿ ಬುದ್ಬುದಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಕಲನ' ಎಂಬುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲಕ್ರಮೇನ ಆ ಕಲನವು ಬುಬ್ಬುಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಸ್ತು ಯಥಾ ಚಕ್ರೇ ಚಕ್ರವಾತೇನ ಪೀಡಿತಃ। ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ವಿಶ್ವತ್ವಮುಪಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡವು ಚಕ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೈಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಏವಮಾತ್ಮಾಸ್ಥಿಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾಯುನಾ ಸಮುದೀರಿತಃ। ಜಾಯತೇ ಮಾನುಷಸ್ತತ್ರ ಯಥಾ ರೂಪಂ ತಥಾ ಮನಃ ।। ೧೪.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಆತ್ಮವು ಎಲುಬುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚೇತನಗೊಂಡು, ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ರೂಪ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಮನಸ್ಸೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಃ ಸಮ್ಭವತೇ ತೇಷಾಂ ವಾತಾತ್ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಜಲಮ್। ಜಲಾತ್ಸಂಭವತಿ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣಾಚ್ಛುಕ್ರಂ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ ।। ೧೪.

ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅವರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ರಾಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಶುಕ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛುಕ್ರ ಭಾಗಾಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ। ಭಾಗತೋಽರ್ದ್ಧಪಲಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋ ಗರ್ಭೇ ನಿಷೇವತೇ ।। ೧೪.

ಮೂವತ್ತಮೂರು ಭಾಗ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಶುಕ್ರ ಸೇರಿ, ಅರ್ಧ ಪಳದಷ್ಟು ತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಸಂಯುಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾಯುಭಿರ್ವೃತಃ। ಪಿತುಃ ಶರೀರಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗರೂಪಮಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಐದು ವಾಯುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಂದೆಯ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತತೋಽಸ್ಯ ಮಾತುರಾಹಾರಾತ್ ಪೀತಲೀಢಪ್ರವೇಶಿತಮ್। ನಾಭಿ ಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶೇನ ಪ್ರಾಣಾಧಾರೋ ಹಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೪.

ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಆಹಾರದಿಂದ, ಹಳದಿ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ, ನಾಭಿಯ ನಾಳದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ನವಮಾಸಾನ್ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸಂವೇಷ್ಟಿತಶಿರೋಧರಃ । ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸರ್ವ್ವಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ಅಪರ್ಯ್ಯಾಯಕ್ರಮಾಗತಃ। ನವಮಾಸೋಷಿತಶ್ಚೈವ ಯೋನಿಚ್ಛಿದ್ರಾದವಾಙ್‌ಮುಖಃ ।। ೧೪.

ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮಡಚಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಚಲಿಸಲಾರದೆ, ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಗರ್ಭದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಕರ್ಮ್ಮಭಿಃ ಪಾಪೈರ್ನಿರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಅಸಿಪತ್ರವನಞ್ಚೈವ ಶಾಲ್ಮಲೀಚ್ಛೇದಭೇದಯೋಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಅವನು ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಸಿಪತ್ರವನ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲೀ ಮರದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸನಞ್ಚೈವ ತಥಾ ಶೋಣಿತಭೋಜನಮ್ । ಏತಾಸ್ತು ಯಾತನ್ ಘೋರಾಃ ಕುಮ್ಭೀಪಾಕಸುದುಃಸಹಾಃ ।। ೧೪.

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಇವೆ — ಗದರಿಕೆ, ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಕುಂಭೀಪಾಕದಲ್ಲಿ ಈ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.

ಯಥಾ ಹ್ಯಾಪಸ್ತು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸ್ವರೂಪಮುಪಯಾನ್ತಿ ವೈ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾಶ್ಚ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಮಾಗತಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ ನೀರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುವುದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಯಾತನೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಜೀವಸ್ತು ತೈಃ ಪಾಪೈಸ್ತಪ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಯಂ ಕೃತೈಃ । ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮಭಿರ್ದುಃಖಂ ಶೇಷಂ ವಾ ಯಾದಿ ಚೇತರಮ್ ।। ೧೪.

ಹೀಗೆ ಆತ್ಮನು ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಾಧೆಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಉಳಿದಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಏಕೇನೈವ ತು ಗನ್ತವ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಮೃತ್ಯುನಿವೇಶನಮ್। ಏಕನೈವ ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಕೃತಮಾಚರೇತ್ ।। ೧೪.

ಒಬ್ಬನು ಒಬ್ಬನೇ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.