ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಗಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪ್ರಕಾಮಾನ್ ವಿಷಯಾನ್ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ನ ಚ ಪ್ರತಿಹತಃ ವ್ಕಚಿತ್ । ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸುಖದುಃಖಂ ಪ್ರಕರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ತಾನಿಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಸುಖವನ್ನೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಈಶೋ ಭವತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರವಿಭಾಗೇನ ಯೋಗವಿತ್। ವಶ್ಯಾನಿ ಚೈವ ಭೂತಾನಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ। ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಇಚ್ಛತೋ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೧೩.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಯತ್ರ ಕಾಮಾವಸಾಯಿತ್ವಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ। ಇಚ್ಛಯಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸ್ಯುಃ ಭವನ್ತಿ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೧೩.

ಯಾವೆಡೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶೋ ರಸೋ ಗನ್ಧೋ ರೂಪಂ ಚೈವ ಮನ ಸ್ತಥಾ। ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇಽಸ್ಯ ಚೇಚ್ಛಾತೋ ನ ಭವನ್ತಿ ತಥೇಚ್ಛಯಾ ।। ೧೩.

ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ನ ಜಾಯತೇ ನ ಮ್ರಿಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇ ನ ಚ ಛಿದ್ಯತೇ। ನ ದಹ್ಯತೇ ನ ಮುಹ್ಯತೇ ಹೀಯತೇ ನ ಚ ಲಿಪ್ಯತೇ ।। ೧೩.

ಅವನು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ನ ಕ್ಷರತಿ ನ ಖಿದ್ಯತಿ ಕದಾಚನ। ಕ್ರಿಯತೇ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ರ ತಥಾ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ನ ಚ ।। ೧೩.

ಅವನು ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೂ, ಅವನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗನ್ಧರಸರೂಪಸ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದವಿವರ್ಜ್ಜಿತಃ। ಅವರ್ಣೋ ಹ್ಯವರಶ್ಚೈವ ತಥಾ ವರ್ಣಸ್ಯ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ।। ೧೩.

ಅವನಿಗೆ ವಾಸನೆ, ರುಚಿ, ರೂಪ ಇಲ್ಲ; ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಶಬ್ದವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದವನು, ಭೇದವಿಲ್ಲದವನು; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ.

ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಥ ವಿಷಯಾಂಶ್ಚೈವ ವಿಷಯೈರ್ನ್ನ ಚ ಯುಜ್ಯತೇ। ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತು ಪರಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾಚ್ಚಾಪವರ್ಗಕಃ ।। ೧೩.

ಅವನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವ್ಯಾಪಕಸ್ತ್ವಪವರ್ಗಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಿತ್ವಾತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಪುರುಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾವಾತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಪರತಃ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೩.

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು, ಮುಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಪುರುಷನು ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣಾನ್ತರನ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಸರ್ವತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ। ಐಶ್ವರ್ಯ್ಯಮಪ್ರತೀಘಾತಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಮನುತ್ತಮಮ್। ಅಪವರ್ಗಂ ತತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್ ।। ೧೩.

ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಪರಿಮಿತವಾದ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಯೋಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿ, ನಂತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪರಮ ಪದವಾದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಚೈವಮಾಗತೋ ಜ್ಞಾನಾದ್ರಾಗಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್। ರಾಜಸಂ ತಾಮಸಂ ವಾಪಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯುಜ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಕಾಮದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಸ ಅಥವಾ ತಾಮಸ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಸುಕೃತಕರ್ಮ್ಮಾ ತು ಫಲಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸಮಶ್ರುತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪುನರ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ಮಾನುಷ್ಯಮನುಪದ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯಾರು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮುಚ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ಹಿ ಸೇವೇತ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಪರಮ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಪರಿಶ್ರಮಸ್ತು ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಮಹತಾರ್ಥೇನ ವರ್ತ್ತತೇ। ಭೂಯೋ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪರಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಯಜ್ಞಗಳ ಶ್ರಮವು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಮರಣದ ವಶವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಅಥ ವೈ ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಪರಾಯಣಃ । ನ ಸ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯಾಪಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಮನ್ವನ್ತರಶತೈರಪಿ ।। ೧೪.

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವನು, ನೂರಾರು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಮ್। ವಿಶ್ವಪಾದ ಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಶ್ವೇಶಂ ವಿಶ್ವಭಾವನಮ್। ವಿಶ್ವಗನ್ಧಂ ವಿಶ್ವಮಾಲ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಮ್ಬರಧರಂ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೧೪.

ವಿಶ್ವವೆಂಬ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡು, ವಿಶ್ವರೂಪ, ವಿಶ್ವಪಾದ, ವಿಶ್ವಶಿರಸ್ಸು, ವಿಶ್ವಕಂಠ, ವಿಶ್ವನಾಯಕ, ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ವಿಶ್ವಗಂಧ, ವಿಶ್ವಮಾಲೆ, ವಿಶ್ವವೇಷಧಾರಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯವನು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಗೋಭಿರ್ಮಹೀ ಸಂಯತತೇ ಪತತ್ರಿಣಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಮತಿಂ ವರೇಣ್ಯಮ್। ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾನ್ತಮ್। ಯೋಗೇನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ತಂ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಮ್ ।। ೧೪.

ಗೋಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ. ಮಹಾತ್ಮ, ಪರಮಮತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿ, ಪುರಾತನ ಕವಿ, ನಿಯಮಿಸುವವನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಹತ್ಕಿಂತ ಮಹಾನ್. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಕಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ.

ಅಲಿಙ್ಗಿನಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಸಲಿಙ್ಗಿನಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇತನಂ ಚ। ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ಸರ್ವಗತನ್ತು ಶೌಚಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಚಲಂ ಪ್ರಕಾಶಮ್ ।। ೧೪.

ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ, ಆದರೆ ಚೇತನವಾದ, ಶಾಶ್ವತ, ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶುದ್ಧ, ಅಚಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ತದ್ಭಾವಿತಸ್ತೇಜಸಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಃ ಅಪಾಣಿಪಾದೋದರಪಾರ್ಶ್ವಜಿಹ್ವಃ। ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೋಽದ್ಯಾಪಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏಕಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಶ್ರೃಣೋತ್ಯಕರ್ಣಃ ।। ೧೪.

ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಕೈ, ಕಾಲು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಿ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾಸ್ಯಾಸ್ತ್ಯಬುದ್ಧಂ ನ ಚ ಬುದ್ಧಿರಸ್ತಿ ಸ ವೇದ ಸರ್ವಂ ನ ಚ ವೇದವೇದ್ಯಃ। ತಮಾಹುರಗ್ರ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಸಚೇತನಂ ಸರ್ವ್ವಗತಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಮ್ ।। ೧೪.

ಅವನಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ತಿಳಿಯುವವನೂ ಅಲ್ಲ, ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ಆತನನ್ನು ಮಹಾನ್, ಚೇತನ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಾಮಾಹುರ್ಮುನಯಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿಣೀಮ್। ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯುಕ್ತಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚೇತಸಾ ।। ೧೪.

ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಾನ್ತಂ ಸರ್ವ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್। ಸರ್ವ್ವತಃ ಶ್ರುತಿ (ಮ) ಮಾಁಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೧೪.

ಅವನ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಂತೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಯುಕ್ತಾ ಯೋಗೇನ ಚೇಶಾನಂ ಸರ್ವ್ವತಶ್ಚ ಸನಾತನಮ್। ಪುರುಷಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಾತಾ ನ ಮುಹ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯೋಗದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾದವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಭೂತಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್। ಸರ್ವ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವೈ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ।। ೧೪.

ಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದವನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಪವನೋ ಹಿ ಯಥಾ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ವಿಚರನ್ ಸರ್ವ್ವಮೂರ್ತಿಷು। ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಥಾಭ್ರೇ ಚ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ। ಅಥ ಚೇಲ್ಲುಪ್ತಧರ್ಮ್ಮಾತ್ತು ಸವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ಕರ್ಮ್ಮಾಭಿಃ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಗಾಳಿಯು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ, ಮೋಡದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತೆ, ಅವನನ್ನು 'ಪುರುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಶೇಷವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವನು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋನ್ಯಾಂ ವೈ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಯುತಮ್। ಸ್ತ್ರೀಪುಮಾಂಸಪ್ರಯೋಗೇಣ ಜಾಯತೇ ಹಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತು ಗರ್ಭಕಾಲೇ ತು ಕಲನಂ ನಾಮ ಜಾಯತೇ। ಕಾಲೇನ ಕಲನಞ್ಚಾಪಿ ಬುದ್ಬುದಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಯತೇ ।। ೧೪.

ನಂತರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಕಲನ' ಎಂಬುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲಕ್ರಮೇನ ಆ ಕಲನವು ಬುಬ್ಬುಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಸ್ತು ಯಥಾ ಚಕ್ರೇ ಚಕ್ರವಾತೇನ ಪೀಡಿತಃ। ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ವಿಶ್ವತ್ವಮುಪಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೪.

ಹಾಗೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡವು ಚಕ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೈಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಏವಮಾತ್ಮಾಸ್ಥಿಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾಯುನಾ ಸಮುದೀರಿತಃ। ಜಾಯತೇ ಮಾನುಷಸ್ತತ್ರ ಯಥಾ ರೂಪಂ ತಥಾ ಮನಃ ।। ೧೪.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಆತ್ಮವು ಎಲುಬುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚೇತನಗೊಂಡು, ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ರೂಪ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಮನಸ್ಸೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.