ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಶಿತ್ವಮಥ ಸರ್ವತ್ರ ಯತ್ರ ಕಾಮಾವಸಾಯಿತಾ। ತಚ್ಚಾಪಿ ವಿವಿಧಂ ಜ್ಞೇಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಸರ್ವಕಾಮಿಕಮ್ ।। ೧೩.

ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಶಿತ್ವ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸ್ಥಳ — ಈ ಬಗೆಯ ವಿವಿಧ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸಾವದ್ಯಂ ನಿರವದ್ಯಂ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಞ್ಚೈವ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಸಾವದ್ಯಂ ನಾಮ ತತ್ತತ್ತ್ವಂ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೩.

ದೋಷಯುಕ್ತವೂ ದೋಷರಹಿತವೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ದೋಷಯುಕ್ತವೆಂಬುದು ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನಿರವದ್ಯಂ ತಥಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಶ್ಚೈವ ಅಹಹ್ಕಾರಶ್ಚ ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೩.

ದೋಷರಹಿತವೆಂಬುದೂ ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದ್ದೇ, ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವೂ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರವೃತ್ತನ್ತು ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಂ ಪುನಃ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಶ್ಚೈವ ಬುದ್ಧ್ಯಹಙ್ಕಾರ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೧೩.

ಅಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಮತ್ತೆ ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದ್ದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು ಸೇರಿವೆ.

ತಥಾ ಸರ್ವಮಯಞ್ಚೈವ ಆತ್ಮಸ್ಥಾ ಖ್ಯಾತಿರೇವ ಚ। ಸಂಯೋಗ ಏವಂ ತ್ರಿಪಿಧಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷ್ವೇವ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೩.

ಹಾಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸ್ಥ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಸಂಯೋಗವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪುನರಷ್ಟಗುಣಸ್ಯಾಪಿ ತೇಷ್ವೇವಾಥ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಹ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೧೩.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಆ ಅಷ್ಟಗುಣ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಇದೇಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದಾನೋ ಹಾಗೆ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಬೂತೇಷು ಜೀವಸ್ಯಾನಿಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಅಣಿಮಾ ಚ ಯಥಾವ್ಯಕ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।। ೧೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಅಸೀಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಣಿಮಾ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲವೂ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ತಚ್ಚಾಪಿ ಭವತಿ ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯೋಗಿನಾಂ ಬಲಾತ್ ।। ೧೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು, ಯೋಗಿಗಳ ಬಲದಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಲಮ್ಬನಂ ಪ್ಲವನಂ ಯೋಗೇ ರೂಪಮಸ್ಯ ಸದಾ ಭವೇತ್ । ಶೀಘ್ರಗಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ದ್ವಿತೀಯಂ ತತ್ಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೩.

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದರ ಸ್ವರೂಪ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಅದರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯಮೇವ ಚ। ಮಹಿಮಾ ಚಾಪಿ ಯೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತೃತೀಯೋ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೧೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಪಡೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವೂ ಇರುವುದನ್ನು ಮೂರನೇಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಗಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪ್ರಕಾಮಾನ್ ವಿಷಯಾನ್ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ನ ಚ ಪ್ರತಿಹತಃ ವ್ಕಚಿತ್ । ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸುಖದುಃಖಂ ಪ್ರಕರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೩.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ತಾನಿಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಸುಖವನ್ನೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಈಶೋ ಭವತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರವಿಭಾಗೇನ ಯೋಗವಿತ್। ವಶ್ಯಾನಿ ಚೈವ ಭೂತಾನಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ। ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಇಚ್ಛತೋ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೧೩.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಯತ್ರ ಕಾಮಾವಸಾಯಿತ್ವಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ। ಇಚ್ಛಯಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸ್ಯುಃ ಭವನ್ತಿ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೧೩.

ಯಾವೆಡೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶೋ ರಸೋ ಗನ್ಧೋ ರೂಪಂ ಚೈವ ಮನ ಸ್ತಥಾ। ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇಽಸ್ಯ ಚೇಚ್ಛಾತೋ ನ ಭವನ್ತಿ ತಥೇಚ್ಛಯಾ ।। ೧೩.

ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ನ ಜಾಯತೇ ನ ಮ್ರಿಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇ ನ ಚ ಛಿದ್ಯತೇ। ನ ದಹ್ಯತೇ ನ ಮುಹ್ಯತೇ ಹೀಯತೇ ನ ಚ ಲಿಪ್ಯತೇ ।। ೧೩.

ಅವನು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ನ ಕ್ಷರತಿ ನ ಖಿದ್ಯತಿ ಕದಾಚನ। ಕ್ರಿಯತೇ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ರ ತಥಾ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ನ ಚ ।। ೧೩.

ಅವನು ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೂ, ಅವನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗನ್ಧರಸರೂಪಸ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದವಿವರ್ಜ್ಜಿತಃ। ಅವರ್ಣೋ ಹ್ಯವರಶ್ಚೈವ ತಥಾ ವರ್ಣಸ್ಯ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ।। ೧೩.

ಅವನಿಗೆ ವಾಸನೆ, ರುಚಿ, ರೂಪ ಇಲ್ಲ; ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಶಬ್ದವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದವನು, ಭೇದವಿಲ್ಲದವನು; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ.

ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಥ ವಿಷಯಾಂಶ್ಚೈವ ವಿಷಯೈರ್ನ್ನ ಚ ಯುಜ್ಯತೇ। ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತು ಪರಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾಚ್ಚಾಪವರ್ಗಕಃ ।। ೧೩.

ಅವನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವ್ಯಾಪಕಸ್ತ್ವಪವರ್ಗಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಿತ್ವಾತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಪುರುಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾವಾತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಪರತಃ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೧೩.

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು, ಮುಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಪುರುಷನು ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣಾನ್ತರನ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಸರ್ವತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ। ಐಶ್ವರ್ಯ್ಯಮಪ್ರತೀಘಾತಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಮನುತ್ತಮಮ್। ಅಪವರ್ಗಂ ತತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್ ।। ೧೩.

ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಪರಿಮಿತವಾದ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಯೋಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿ, ನಂತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪರಮ ಪದವಾದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಚೈವಮಾಗತೋ ಜ್ಞಾನಾದ್ರಾಗಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್। ರಾಜಸಂ ತಾಮಸಂ ವಾಪಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯುಜ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಕಾಮದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಸ ಅಥವಾ ತಾಮಸ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಸುಕೃತಕರ್ಮ್ಮಾ ತು ಫಲಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸಮಶ್ರುತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪುನರ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ಮಾನುಷ್ಯಮನುಪದ್ಯತೇ ।। ೧೪.

ಯಾರು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮುಚ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ಹಿ ಸೇವೇತ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಪರಮ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಪರಿಶ್ರಮಸ್ತು ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಮಹತಾರ್ಥೇನ ವರ್ತ್ತತೇ। ಭೂಯೋ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪರಂ ಸುಖಮ್ ।। ೧೪.

ಯಜ್ಞಗಳ ಶ್ರಮವು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಮರಣದ ವಶವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಅಥ ವೈ ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಪರಾಯಣಃ । ನ ಸ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯಾಪಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಮನ್ವನ್ತರಶತೈರಪಿ ।। ೧೪.

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವನು, ನೂರಾರು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಮ್। ವಿಶ್ವಪಾದ ಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಶ್ವೇಶಂ ವಿಶ್ವಭಾವನಮ್। ವಿಶ್ವಗನ್ಧಂ ವಿಶ್ವಮಾಲ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಮ್ಬರಧರಂ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೧೪.

ವಿಶ್ವವೆಂಬ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡು, ವಿಶ್ವರೂಪ, ವಿಶ್ವಪಾದ, ವಿಶ್ವಶಿರಸ್ಸು, ವಿಶ್ವಕಂಠ, ವಿಶ್ವನಾಯಕ, ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ವಿಶ್ವಗಂಧ, ವಿಶ್ವಮಾಲೆ, ವಿಶ್ವವೇಷಧಾರಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯವನು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಗೋಭಿರ್ಮಹೀ ಸಂಯತತೇ ಪತತ್ರಿಣಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮಮತಿಂ ವರೇಣ್ಯಮ್। ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾನ್ತಮ್। ಯೋಗೇನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ತಂ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಮ್ ।। ೧೪.

ಗೋಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ. ಮಹಾತ್ಮ, ಪರಮಮತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿ, ಪುರಾತನ ಕವಿ, ನಿಯಮಿಸುವವನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಹತ್ಕಿಂತ ಮಹಾನ್. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಕಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ.

ಅಲಿಙ್ಗಿನಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಸಲಿಙ್ಗಿನಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇತನಂ ಚ। ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ಸರ್ವಗತನ್ತು ಶೌಚಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಚಲಂ ಪ್ರಕಾಶಮ್ ।। ೧೪.

ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ, ಆದರೆ ಚೇತನವಾದ, ಶಾಶ್ವತ, ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಶುದ್ಧ, ಅಚಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ತದ್ಭಾವಿತಸ್ತೇಜಸಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಃ ಅಪಾಣಿಪಾದೋದರಪಾರ್ಶ್ವಜಿಹ್ವಃ। ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೋಽದ್ಯಾಪಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏಕಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಶ್ರೃಣೋತ್ಯಕರ್ಣಃ ।। ೧೪.

ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಕೈ, ಕಾಲು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಿ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.