ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಮೇತತ್ ಪ್ರಾಯತನಂ ತಥಾ। ಮಾಯಾಕರ್ಮ ಧನಂ ಸ್ವರ್ಗಮುಪಸೃಷ್ಟಸ್ತು ಕಾಂಕ್ಷತಿ ।। ೧೨.

ಅವನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋಮ, ಹವಿಸು, ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳ, ಮಾಯಾಜಾಲ, ಧನ, ಸ್ವರ್ಗ ಇವುಗಳ ಆಸೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಇವು ಯೋಗಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ದೋಷಗಳಾಗಿವೆ.

ಏಷ ಕರ್ಮಸು ಯುಕ್ತಸ್ತು ಸೋಽವಿದ್ಯಾವಶಮಾಗತಃ। ಉಪಸೃಷ್ಟನ್ತು ಜಾನೀಯಾದ್ವುದ್ಧ್ಯಾ ಚೈವ ವಿಸರ್ಜ್ಜಯೇತ್। ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪರೋ ಯುಕ್ತ ಉಪಸರ್ಗಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೨.

ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಬಹುದು.

ಜಿತಪ್ರತ್ಯುಪಸರ್ಗಸ್ಯ ಜಿತಶ್ವಾಸಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ। ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಾತ್ತ್ವರಾಜಸತಾಮಸಾಃ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರತಿಭಾಶ್ರವಣೇ ಚೈವ ನ ದೇವಾನಾಞ್ಚೈವ ದರ್ಶನಮ್। ಭ್ರಮಾವರ್ತಶ್ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಸಿದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ।। ೧೨.

ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ದರ್ಶನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ತಿರುಗಾಟ—ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾ ಕಾವ್ಯಂ ತಥಾ ಶಿಲ್ಪಂ ಸರ್ವಂ ವಾಚಾವೃತಾನಿ ತು। ವಿದ್ಯಾರ್ಥಾಶ್ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಪ್ರಭಾವಸ್ಯೈವ ಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೧೨.

ಜ್ಞಾನ, ಕಾವ್ಯ, ಕಲಾ—ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಆವೃತವಾಗಿವೆ; ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಡುಕುವವರು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಾರೆ—ಇದು ಶಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ.

ಶ್ರೃಣೋತಿ ಶಬ್ದಾನ್ ಶ್ರೋತವ್ಯಾನ್ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಾದಪಿ। ಸರ್ವಜ್ಞಶ್ಚ ವಿಧಿಜ್ಞಶ್ಚ ಯೋಗೀ ಚೋನ್ಮತ್ತವದ್ಭವೇತ್ ।। ೧೨.

ಅವನು ನೂರಾರು ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯೋಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಗನ್ಧರ್ವ್ವಾನ್ ವೀಕ್ಷತೇ ದಿವ್ಯಮಾನುಷಾನ್। ವೇತ್ತಿ ತಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಯೋಗೀ ಉಪಸರ್ಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೧೨.

ಅವನು ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ಗಂಧರ್ವ, ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾಯೋಗಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅಡ್ಡಿಯ ಲಕ್ಷಣ.

ದೇವದಾನವಗನ್ಧರ್ವಾನ್ ಋಷೀಂಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಪಿತೄನ್। ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಸರ್ವತಶ್ಚೈವ ಉನ್ಮತ್ತಂ ತಂ ವಿನಿರ್ದ್ದಿಶೇತ್ ।। ೧೨.

ಅವನು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂತಹವನನ್ನು ಹುಚ್ಚನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಭ್ರಮೇಣ ಭ್ರಾಮ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಚೋದ್ಯಮಾನೋಽನ್ತರಾತ್ಮನಾ। ಭ್ರಮೇಣ ಭ್ರಾನ್ತಬುದ್ಧೇಸ್ತು ಜ್ಞಾನಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ।। ೧೨.

ಗೊಂದಲದಿಂದ ಯೋಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಅಂತರಾತ್ಮವೇ ಅವನನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಗೊಂದಲದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಕುಂದಿದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾರ್ತ್ತಾ ನಾಶಯತೇ ಚಿತ್ತಂ ಚೋದ್ಯಮಾನೋಽನ್ತರಾತ್ಮನಾ। ವರ್ತ್ತನಾಕ್ರಾನ್ತಬುದ್ಧೇಸ್ತು ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ।। ೧೨.

ಹೊಸ ಸುದ್ದಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆವೃತ್ಯ ಮನಸಾ ಶುಕ್ಲಂ ಪಟಂ ವಾ ಕಮ್ಬಲಂ ತಥಾ। ತತಸ್ತು ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾನುಚಿನ್ತಯೇತ್ ।। ೧೨.

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಕಂಬಳವನ್ನು ಆವೃತಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚೈವಾತ್ಮನೋ ದೋಷಾಂಸ್ತೂಪಸರ್ಗಾನುಪಸ್ಥಿತಾನ್ । ಪರಿತ ತ್ಯಜೇತ ಮೇಧಾವೀ ಯದೀಚ್ಛೇತ್ ಸಿದ್ಧಿಮಾತ್ಮನಃ ।। ೧೨.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಋಷಯೋ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾ ಯಕ್ಷೋರಗಮಹಾಸುರಾಃ। ಉಪಸರ್ಗೇಷು ಸಂಯುಕ್ತಾ ಆವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೧೨.

ಋಷಿಗಳು, ದೇವಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ನಾಗರು, ಮಹಾಸುರರು—ಇವರು ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಮರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಃ ಸದಾ ಯೋಗೀ ಲಘ್ವಾಹಾರೀ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ತಥಾ ಸುಪ್ತಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷು ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೨.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ನಿಯಮಿತನಾಗಿರಬೇಕು, ತಿನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿರಬೇಕು. ಅವನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದಂತೆ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಬೇಕು.

ತತಸ್ತು ಯೋಗಯುಕ್ತಸ್ಯ ಜಿತನಿದ್ರಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ। ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ತೇ ಜಾಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಸಂಜ್ಞಕಾಃ ।। ೧೨.

ಆಮೇಲೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಯೋಗಿಗೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಣ’ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಪೃಥಿವೀಂ ಧಾರಯೇತ್ಸರ್ವಾಂ ತತಶ್ಚಾಪೋ ಹ್ಯನನ್ತರಮ್। ತತೋಽಗ್ನಿಞ್ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಮಾಕಾಶಂ ಮನ ಏವ ಚ ।। ೧೨.

ಅವನು ಮೊದಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ನಂತರ ಕೂಡಲೇ ನೀರನ್ನು, ನಂತರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲದರಿಗೂ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೂಡ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ತತಃ ಪರಾಂ ಪುನರ್ಬುದ್ಧಿಂ ಧಾರಯೇದ್ಯತ್ನತೋ ಯತೀ। ಕಿದ್ಧೀನಾಞ್ಚೈವ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್ ।। ೧೨.

ನಂತರ ಯತಿಯಾದವನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪರಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಬುದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೋಡುತ್ತಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಪೃಥ್ವೀಂ ಧಾರಯಮಾಣಸ್ಯ ಮಹೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ। ಅಪೋ ಧಾರಯಮಾಣಸ್ಯ ಆಪಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ। ಶೀತಾ ರಸಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಹ್ಯಮೃತಸನ್ನಿಭಾಃ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂಮಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತಂಪಾದ ರಸಗಳು, ಅಮೃತದಂತಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಸಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

ತೇಜೋ ಧಾರಯಮಾಣಸ್ಯ ತೇಜಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಆತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ತೇಜಸ್ತದ್ಭಾವಮನುಪಶ್ಯತಿ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಗ್ನಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಾವಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ಆತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ವಾಯುಂ ವಾಯುವನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಪ್ರಭೋ । ಆಕಾಶಂ ಧಾರಯಾಣಸ್ಯ ವ್ಯೋಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೨.

ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಗಾಳಿಯಂತೆ, ಗಾಳಿಯ ವಲಯದಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಕಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಕಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ಯತೇ ಮಣ್ಡಲಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಘೋಷಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ಆತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ವಾಯುಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೨.

ಅವನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಧ್ವನಿಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಸದಾ ತನ್ನನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಮನೋ ಧಾರಯತೋ ಮನಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ಮನಸಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮನಸ್ತು ವಿಶತೇ ಹಿ ಸಃ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿಂ ಯದಾ ಯುಞ್ಜೇತ್ತದಾ ವಿಜ್ಞಾಯ ಬುದ್ಧಯತೇ ।। ೧೨.

ಹಾಗೆಯೇ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ತಿಳಿದು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಏತಾನಿ ಸಪ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಯಸ್ತು ಯೋಗವಿತ್। ಪರಿತ್ಯಜತಿ ಮೇಧಾವೀ ಸ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಮಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಈ ಏಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಬುದ್ಧಿವಂತನೋ, ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಮವನ್ನು ತಲುಕುತ್ತಾನೆ.

ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಭೂತ ಐಶ್ವರ್ಯಲಕ್ಷಣೇ। ತತ್ರೈವ ಸಙ್ಗಂ ಭಜತೇ ತೇನೈವ ಪ್ರವಿನಶ್ಯತಿ ।। ೧೨.

ಯಾವ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಅದರಿಂದಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿದಿತ್ವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಸಂಸಕ್ತಾನಿ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಪರಿತ್ಯಜತಿ ಯೋಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸ ಪರಂ ಪ್ರಪ್ನುಯಾದ್ದ್ವಿಜಃ ।। ೧೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ದ್ವಿಜನು ಪರಮವನ್ನು ತಲುಕುತ್ತಾನೆ.

ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಮಹಾತ್ಮಾನ ಋಷಯೋ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಃ। ಸಂಸಕ್ತಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾವೇಷು ತೇ ದೋಷಾಸ್ತೇಷು ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ।।೧೨.೨೮ ತಸ್ಮಾನ್ನ ನಿಶ್ಚಯಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷ್ವಿಹ ಕದಾಚನ। ಐಶ್ವರ್ಯಾಜ್ಜಾಯತೇ ರಾಗೋ ವಿರಾಗಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೋಚ್ಯತೇ ।। ೧೨.

ಮಹಾತ್ಮರು, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಋಷಿಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು; ಅದು ಅವರಲ್ಲಿನ ದೋಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಬಾರದು; ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ವಿರಕ್ತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಿದಿತ್ವಾ ಸಪ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಷಡಙ್ಗಞ್ಚ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಪ್ರಧಾನಂ ವಿನಿಯೋಗಜ್ಞಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಈ ಏಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನ ಆರು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವನೋ, ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಲುಕುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವಜ್ಞತಾ ತೃಪ್ತಿರನಾದಿಬೋಧಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರತಾ ನಿತ್ಯಮಲುಪ್ತಶಕ್ತಿಃ। ಅನನ್ತಶಕ್ತಿಶ್ಚ ವಿಭೋರ್ವಿಧಿಜ್ಞಾಃ ಷಡಾಹುರಙ್ಗಾನಿ ಮಹೇಶ್ವರಸ್ಯ ।। ೧೨.

ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ತೃಪ್ತಿ, ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಶಾಶ್ವತ, ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಶಕ್ತಿ — ಇವು ಮಹೇಶ್ವರನ ಆರು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಧನೋ ಯುಕ್ತ ಉಪಸರ್ಗೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ। ಜಿತಶ್ವಾಸೋಪಸರ್ಗಸ್ಯ ಜಿತರಾಮಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ। ಏಕಾ ಬಹಿಃಶರೀರೇಽಸ್ಮಿನ್ ಧಾರಣಾ ಸರ್ವಕಾಮಿಕೀ ।। ೧೨.

ಯಾರು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುವನು, ನಿಯಮಿತನಾಗಿರುವನು, ಅವನು ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಉಸಿರಿನ ಅಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಗಳ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಯೋಗಿಗೆ, ದೇಹದ ಹೊರಗಡೆ ಒಂದು ಧಾರಣೆ ಇದೆ, ಅದು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.