ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕ್ಷುಧಾವಿಷ್ಸ್ತಥಾಽಪ್ರಿತೋ ನ ಚ ವ್ಯಾಕುಲಚೇತನಃ। ಯುಞ್ಜೀತ ಪರಮಂ ಧ್ಯಾನಂ ಯೋಗೀ ಧ್ಯಾನಪರಃ ಸದಾ ।। ೧೧.

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವನು, ವಿಷಪಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರುವವನು, ಪರಮ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು; ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು.

ಏತಾನ್ ದೋಷಾನ್ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಪ್ರಮಾದಾದ್ಯೋ ಯುನಕ್ತಿ ವೈ। ತಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಶರೀರೇ ವಿಘ್ನಕಾರಕಾಃ ।। ೧೧.

ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಯಾರು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ದೋಷಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಜಡತ್ವಂ ಬಧಿರತ್ವಂ ಚ ಮೂಕತ್ವಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಅನ್ಧತ್ವಂ ಸ್ಮೃತಿಲೋಪಶ್ಚ ಜರಾ ರೋಗಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೧೧.

ಅವನಿಗೆ ಜಡತೆ, ಕಿವಿಯ ಕುರುಡುತನ, ಮೂಕತೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಕುರುಡುತನ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಹಾನಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯೋ ಯುನಕ್ತಿ ವೈ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಾನೇನ ಶುದ್ಧೇನ ಯೋಗೀ ಯುಞ್ಜೇತ್ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೧೧.

ಅವನಿಗೆ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಯಾಕಂದರೆ ಅವನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸದಾ ಚೈವ ನ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ರುಯಾತ್ ವ್ಕಚಿತ್ । ತೇಷಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಯಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸಮುತ್ಥಿತಾಃ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೋಷಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಅವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಮತ್ಯುಷ್ಣಾಂ ಭುಕ್ತ್ವಾಂ ತತ್ರಾವಧಾರಯೇತ್ । ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ।। ೧೧.

ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ತುಪ್ಪದಂತಹ ಯವದ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ವಾತದ ಉಬ್ಬು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗುದಾವರ್ತ್ತಪ್ರತೀಕಾರಮಿದಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್। ಭುಕ್ತ್ವಾ ದಧಿ ಯವಾಗೂರ್ವಾ ವಾಯುರೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ತತೋ ವ್ರಜೇತ ।। ೧೧.

ಗುದಾವರ್ತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಮೊದಲು ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಯವದ ಗಂಜಿ ಸೇವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ವಾಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಗ್ರಂಥಿಂ ತತೋ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಾಯುದೇಶೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ । ತಥಾಪಿ ನ ವಿಶೇಷಃ ಸ್ಯಾದ್ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಾಳಿಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಮುರಿದು, ಅದನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಫಲವಿಲ್ಲ—ಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಯುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ತನುಂ ತಸ್ಯ ಸತ್ತವಸ್ಥಸ್ಯೈವ ದೇಹಿನಃ। ಗುದಾವರ್ತ್ತಪ್ರತೀಘಾತೇ ಏತತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ದೇಹ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗುದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸರ್ವಗಾತ್ರಪ್ರಕಮ್ಪೇನ ಸಮಾರಬ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ । ಇಮಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ವ್ವೀತ ತಯಾ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸುಖೀ ।। ೧೧.

ಯೋಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಅವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮನಸಾ ಯದ್ವ್ರತಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀಕೃತ್ಯ ಧಾರಯೇತ್। ಉರೋದ್ಧಾತೇ ಉರಃಸ್ಥಾನಂ ಕಣ್ಠದೇಶೇ ಚ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ರತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಉರಿಯು ಎತ್ತಿದಾಗ, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಉರಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಗಂಟಲಲ್ಲಿಯೂ ಇರಿಸಬೇಕು.

ತ್ವಚೋಽವಧಾತೇ ತಾಂ ವಾಚಿ ಬಾಧಿರ್ಯೇ ಶ್ರೋತ್ರಯೋಸ್ತಥಾ। ಜಿಹ್ವಾಸ್ಥಾನೇ ತೃಷಾರ್ತ್ತಸ್ತು ಅಗ್ರೇ ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚ ತನ್ತುಭಿಃ। ಫಲಂ ವೈ ಚಿನ್ತಯೇದ್ಯೋಗೀ ತತಃ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸುಖೀ ।। ೧೧.

ಚರ್ಮ ಎತ್ತಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು; ಕಿವಿಗೆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು; ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ದಾಹವಿದ್ದರೆ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಾರದ ಮೂಲಕ ಹಾಕಬೇಕು; ಯೋಗಿ ಫಲವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಅವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ಷಯೇ ಕುಷ್ಠೇ ಸಕೀಲಾಸೇ ಧಾರಯೇತ್ಸರ್ವಸಾತ್ವಿಕೀಮ್। ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಸ್ಮಿನ್ ರಜೋದೇಶೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಕ್ತೋ ವಿನಿರ್ದ್ದಿಶೇತ್ ।। ೧೧.

ಕ್ಷಯ, ಕುಷ್ಠ, ಅಥವಾ ಚರ್ಮದ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಶುದ್ಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ಯೋಗೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಇದಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್। ವಂಶಕೀಲೇನ ಮೂರ್ದ್ಧಾನಂ ಧಾರಯಾಣಸ್ಯ ತಾಡಯೇತ್। ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕೀಲಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಕಾಷ್ಠಂ ಕಾಷ್ಠೇನ ತಾಡಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು: ಬಿದಿರಿನ ಕೀಲು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ತಟ್ಟಬೇಕು.

ಭಯಭೀತಸ್ಯ ಸಾ ಸಂಜ್ಞಾ ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತಿ। ಅಥ ವಾ ಲುಪ್ತಸಂಜ್ಞಸ್ಯ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ತತ್ರ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಭಯದಿಂದ ಭಯಗೊಂಡವನಿಗೆ, ಹಿತಚೇತನ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ, ಚೇತನ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ, ಕೈಗಳಿಂದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಒತ್ತಬೇಕು.

ಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ತತಃ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್। ಸ್ರಿಗ್ಧಮಲ್ಪಂ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ ತತಃ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸುಖೀ ।। ೧೧.

ಚೇತನ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು; ಸ್ವಲ್ಪ ಎಣ್ಣೆಯುಳ್ಳ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಅವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಮಾನುಷೇಣ ಸತ್ತ್ವೇನ ಯದಾ ಬುಧ್ಯತಿ ಯೋಗವಿತ್ । ದಿವಂ ಚ ಪೃಥಿವೀಞ್ಚೈವ ವಾಯುಮಗ್ನಿಂ ಚ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮಾನವಾತೀತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ತತ್ಸರ್ವಂ ದಹ್ಯಮಾನಂ ವಶೀಭವೇತ್। ಅಥಾಪಿ ಪ್ರವಿಶೇದ್ದೇಹಂ ತತಸ್ತಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸುಡುವುದನ್ನೂ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತರುವನು; ಅಥವಾ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು.

ತತಃ ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ಯೋಗೇನ ಧಾರಯಾನಸ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧಾನಿ। ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ವಿಲಯಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೧೧.

ನಂತರ, ಯೋಗದಿಂದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿದಾಗ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿರುವದು ಎಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಾಪರಾಧಂ ತು ಧಾರಯೇದ್ಧೃದಯೋದರೇ । ಮಹರ್ಜನಸ್ತಪಃ ಸತ್ಯಂ ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ತು ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಕಪ್ಪು ಹಾವಿನ ತಪ್ಪನ್ನು ಹೃದಯದ ಒಳಗೆ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಮಹರ್, ಜನಸ್, ತಪಃ, ಸತ್ಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಿಸಬೇಕು.

ವಿಷಸ್ಯ ತು ಫಲಂ ಪೀತ್ವಾ ವಿಶಲ್ಯಾಂ ಧಾರಯೇತ್ತತಃ । ಸರ್ವತಃ ಸನಗಾಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಮನಸಿ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ವಿಷದ ಫಲವನ್ನು ಕುಡಿಯಿದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರತಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ಸಮುದ್ರಾಂಶ್ಚ ತಥಾ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ । ಸಹಸ್ರೇಣ ಘಟಾನಾಞ್ಚ ಯುಕ್ತಃ ಸ್ನಾಯೀತ ಯೋಗವಿತ್ ।। ೧೧.

ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಸಾವಿರ ಕುಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಗಜ್ಞನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಉದಕೇ ಕಣ್ಠಮಾತ್ರೇ ತು ಧಾರಣಾಂ ಮೂಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್। ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋವಿಷಾವಿಷ್ಟೋ ಧಾರಯೇತ್ ಸರ್ವಗಾತ್ರಿಕೀಮ್ ।। ೧೧.

ನೀರು ಗಂಟಲಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು; ಹರಿವಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿಷ ಹತ್ತಿದ್ದರೆ, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಶೀರ್ಣೋಽರ್ಕಪತ್ರಪುಟಕೈಃ ಪಿಬೇದ್ವಲ್ಮೀಕಮೃತ್ತಿಕಾಮ್ । ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಧಿರ್ಹ್ಯೇಷ ವಿಶ್ರುತೋ ಯೋಗನಿರ್ಮಿತಃ ।। ೧೧.

ಅರ್ಕದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ವಾಳ್ಮೀಕದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಇದು ಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಧಾನ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಸ್ತು ಸಮಾಸೇನ ಯೋಗದೃಷ್ಟೇನ ಹೇತುನಾ। ಬ್ರುವತೋ ಲಕ್ಷಣಂ ವಿದ್ಧಿ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಕಥಯೇತ್ ವ್ಕಚಿತ್ ।। ೧೧.

ಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕು.

ಅಥಾಪಿ ಕಥಯೇನ್ಮೋಹಾತ್ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಯ್ಯೋಗಸ್ಯ ನ ವಕ್ತವ್ಯಾ ಕಥಞ್ಚನ ।। ೧೧.

ಯಾರಾದರೂ ಮೋಹದಿಂದ ಯೋಗದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಆ ಜ್ಞಾನವು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು.

ಸತ್ತ್ವಂ ತಥಾರೋಗ್ಯಮಲೋಲುಪತ್ವಂ ವರ್ಣಪ್ರಭಾ ಸುಸ್ವರಸೌಮ್ಯತಾ ಚ। ಗನ್ಧಃ ಶುಭೋ ಮೂತ್ರಪುರೀಷ ಮಲ್ಪಂ ಯೋಗಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಥಮಾ ಶರೀರೇ ।। ೧೧.

ಶುದ್ಧತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮೈಬಣ್ಣ, ಮೃದುವಾದ ಧ್ವನಿ, ಸೌಮ್ಯತೆ, ಶುಭವಾದ ವಾಸನೆ, ಕಡಿಮೆ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ—ಇವುಗಳು ಯೋಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಆತ್ಮಾನಂ ಪೃಥಿವೀಞ್ಚೈವ ಜ್ವಲನ್ತೀಂ ಯದಿ ಪಶ್ಯತಿ। ಕೃತ್ವಾನ್ಯಂ ವಿಶತೇ ಚೈವ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸಿದ್ಧಿಮುಪಸ್ಥಿತಾಮ್ । ೧೧.

ಯಾರು ತಮ್ಮನ್ನೂ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಬಂದಿರುವುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಉಪಸರ್ಗಾ ಯಥಾ ತಥಾ । ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ ಯೇ ದೋಷಾ ದೃಷ್ಟತತ್ತ್ವಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ।। ೧೨.

ಈಗ ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡವರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.