ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಮಜಾನುರೇಕಜಾನುರುತ್ತಾನಃ ಸುಸ್ಥಿತೋಽಪಿ ಚ। ಸಮೋ ದೃಢಾಸನೋ ಭೂತ್ವಾ ಸಂಹೃತ್ಯ ಚರಣಾವುಭೌ ।। ೧೧.

ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಸಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಮೊಣಕಾಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ, ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಆಸನವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಸಂವೃತಾಸ್ಯೋಽವಬದ್ಧಾಕ್ಷ ಉರೋ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಚಾಗ್ರತಃ। ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭ್ಯಾಂ ವೃಷಣೇ ಛಾದ್ಯ ತಥಾ ಪ್ರಜನನಂ ತತಃ ।। ೧೧.

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಹೀಲಿನಿಂದ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಜನನಾಂಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕು.

ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನಾಮಿತಶಿರಾಃ ಶಿರೋ ಗ್ರೀವಾಂ ತಥೈವ ಚ। ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ।। ೧೧.

ತಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಕುತ್ತಿಗೆಯೂ ಹಾಗೆ, ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ, ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಡೆಗೆ ನೋಡದೆ ಇರಬೇಕು.

ತಮಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ರಜಸಾ ರಜಃ ಸತ್ತ್ವೇನ ಚ್ಛಾದಯೇತ್ । ತತಃ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜನ್ ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೧೧.

ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ರಜೋಗುಣದಿಂದ, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಸತ್ವದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ನಂತರ ಶುದ್ಧಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮನಃ ಪಞ್ಚ ಸ ಮಾರುತಾನ್। ವಿಗೃಹ್ಯ ಸಮವಾಯೇವ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ।। ೧೧.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹರೇತ್ ಕಾಮಾನ್ ಕೂರ್ಮೋಽಙ್ಗಾನೀವ ಸರ್ವತಃ। ತಥಾತ್ಮರತಿರೇಕಸ್ಥಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕಾಮಗಳಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಆಮೆಯು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಅವರು ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಶರೀರನ್ತು ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಶುಚಿಃ। ಆಕಣ್ಠನಾಭಿಯೋಗೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ।। ೧೧.

ಉಸಿರನ್ನು ಗಂಟಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬಿ, ದೇಹವನ್ನು ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಕಲಾಮಾತ್ರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷ ಏವ ಚ। ತಥಾ ದ್ವಾದಶಮಾತ್ರಸ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೧೧.

ಒಂದು ಕಾಲಾಮಾತ್ರ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯ. ಹೀಗೆ, ಹನ್ನೆರಡು ಕಾಲಾಮಾತ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧಾರಣಾ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮೋ ಯೋಗೋ ವೈ ಧಾರಣಾದ್ವಯಮ್। ತಥಾ ವೈ ಯೋಗಯುಕ್ತಶ್ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ವೀಕ್ಷತೇ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಸ್ವತೇಜಸಾ ।। ೧೧.

ಹನ್ನೆರಡು ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಧಾರಣೆ, ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ. ಹೀಗೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ನಿಯತಾತ್ಮನಃ। ಸರ್ವೇ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಶ್ಚೈವ ಜಾಯತೇ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸದಾ ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ವೈ ನಿಯತಾಹಾರಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಾಯಣಃ। ಜಿತ್ವಾ ಜಿತ್ವಾ ಸದಾ ಭೂಮಿಮಾರೋಹೇತ್ತು ಸದಾ ಮುನಿಃ ।। ೧೧.

ಹೀಗಾಗಿ, ಯಾರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜಯಿಸಿ, ಸದಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏರುತ್ತಾ, ಸದಾ ಮುನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಜಿತಾ ಹಿ ಮಹಾಭೂಮಿರ್ದೋಷಾನುತ್ಪಾದಯೇದ್ಬಹೂನ್ । ವಿವರ್ದ್ಧಯತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ನ ರೋಹೇದಜಿತಾಂ ತತಃ ।। ೧೧.

ಯಾರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ಈ ಮಹಾಭೂಮಿ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಮೋಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಯಿಸದವರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏರಬಾರದು.

ನಾಲೇನ ತು ಯಥಾ ತೋಯಂ ಯನ್ತ್ರೇಣೈವ ಬಲಾನ್ವಿತಃ। ಆಪಿಬೇತ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ತಥಾ ವಾಯುಞ್ಜಿತಶ್ರಮಃ ।। ೧೧.

ಹೊರಳಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎತ್ತುವಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು, ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆಳೆಯಬೇಕು.

ನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಹೃದಯೇ ಚೈವ ಕಣ್ಠೇ ಉರಸಿ ಚಾನನೇ। ನಾಸಾಗ್ರೇ ತು ತಥಾ ನೇತ್ರೇ ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇಽಥ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ ।। ೧೧.

ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ, ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ—

ಕಿಞ್ಚಿದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪರಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಧಾರಣಾ ಪರಮಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಪ್ರಾಣಾಪಾನಸಮಾರೋಧಾತ್ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ಸ ಕಥ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಇವುಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೂ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೂ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧಾರಣೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಉಸಿರಿನ ಒಳಗೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹಾಕುವ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನಸೋ ಧಾರಣಾ ಚೈವ ಧಾರಣೇತಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ। ನಿವೃತ್ತಿ ರ್ವಿಷಯಾಣಾನ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಸ್ತು ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೧೧.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ನೆಟ್ಟು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಧಾರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮವಾಯೇ ತು ಸಿದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೋಗಲಕ್ಷಣಾ। ತಯೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಯೋಗಸ್ಯ ಧ್ಯಾನಂ ವೈ ಸಿದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್। ಧ್ಯಾನಯುಕ್ತಃ ಸದಾ ಪಶ್ಯೇದಾತ್ಮಾನಂ ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರವತ್ ।। ೧೧.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಯೋಗದ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ದೊರಕಿದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವೇ ಸಿದ್ಧಿಯ ಗುರುತು. ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾನುಪಪತ್ತೌ ತು ದರ್ಶನನ್ತು ನವ ವಿದ್ಯತೇ। ಅದೇಶಕಾಲಯೋಗಸ್ಯ ದರ್ಶನನ್ತು ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಶುದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದರ್ಶನವಾಗದು; ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಒಂದಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ದರ್ಶನವಾಗದು.

ಅಗ್ನ್ಯಭ್ಯಾಶೇ ವನೇ ವಾಪಿ ಶುಷ್ಕಪರ್ಣಚಯೇ ತಥಾ। ಜನ್ತುವ್ಯಾಪ್ತೇ ಶ್ಮಶಾನೇ ವಾ ಜೀರ್ಣಗೋಷ್ಠೇ ಚತುಷ್ಪಥೇ ।। ೧೧.

ಅಗ್ನಿಯ ಹತ್ತಿರ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಣ ಎಲೆಗಳ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ, ಜಂತುಗಳು ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ಹಾಳಾದ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ದಾರಿಗಳ ಚೌಕದಲ್ಲಿ—

ಸಶಬ್ದೇ ಸಭಯೇ ವಾಪಿ ಚೈತ್ಯವಲ್ಮೀಕಸಂಚಯೇ। ಉದಪಾನೇ ತಥಾ ನದ್ಯಾನ್ನ ಬಾಧಾತಃ ಕದಾಚನ ।। ೧೧.

ಶಬ್ದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಭಯಕರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಚೈತ್ಯ ಅಥವಾ ಹುಳುಗೂಡುಗಳ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ, ಬಾವಿಯ ಹತ್ತಿರ, ನದಿಯ ಬಳಿ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.

ಕ್ಷುಧಾವಿಷ್ಸ್ತಥಾಽಪ್ರಿತೋ ನ ಚ ವ್ಯಾಕುಲಚೇತನಃ। ಯುಞ್ಜೀತ ಪರಮಂ ಧ್ಯಾನಂ ಯೋಗೀ ಧ್ಯಾನಪರಃ ಸದಾ ।। ೧೧.

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವನು, ವಿಷಪಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರುವವನು, ಪರಮ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು; ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು.

ಏತಾನ್ ದೋಷಾನ್ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಪ್ರಮಾದಾದ್ಯೋ ಯುನಕ್ತಿ ವೈ। ತಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಶರೀರೇ ವಿಘ್ನಕಾರಕಾಃ ।। ೧೧.

ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಯಾರು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ದೋಷಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಜಡತ್ವಂ ಬಧಿರತ್ವಂ ಚ ಮೂಕತ್ವಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಅನ್ಧತ್ವಂ ಸ್ಮೃತಿಲೋಪಶ್ಚ ಜರಾ ರೋಗಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೧೧.

ಅವನಿಗೆ ಜಡತೆ, ಕಿವಿಯ ಕುರುಡುತನ, ಮೂಕತೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಕುರುಡುತನ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಹಾನಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯೋ ಯುನಕ್ತಿ ವೈ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಾನೇನ ಶುದ್ಧೇನ ಯೋಗೀ ಯುಞ್ಜೇತ್ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೧೧.

ಅವನಿಗೆ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಯಾಕಂದರೆ ಅವನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸದಾ ಚೈವ ನ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ರುಯಾತ್ ವ್ಕಚಿತ್ । ತೇಷಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಯಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸಮುತ್ಥಿತಾಃ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೋಷಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಅವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಮತ್ಯುಷ್ಣಾಂ ಭುಕ್ತ್ವಾಂ ತತ್ರಾವಧಾರಯೇತ್ । ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ।। ೧೧.

ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ತುಪ್ಪದಂತಹ ಯವದ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ವಾತದ ಉಬ್ಬು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗುದಾವರ್ತ್ತಪ್ರತೀಕಾರಮಿದಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್। ಭುಕ್ತ್ವಾ ದಧಿ ಯವಾಗೂರ್ವಾ ವಾಯುರೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ತತೋ ವ್ರಜೇತ ।। ೧೧.

ಗುದಾವರ್ತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಮೊದಲು ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಯವದ ಗಂಜಿ ಸೇವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ವಾಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಗ್ರಂಥಿಂ ತತೋ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಾಯುದೇಶೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ । ತಥಾಪಿ ನ ವಿಶೇಷಃ ಸ್ಯಾದ್ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೧೧.

ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಾಳಿಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಮುರಿದು, ಅದನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಫಲವಿಲ್ಲ—ಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಯುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ತನುಂ ತಸ್ಯ ಸತ್ತವಸ್ಥಸ್ಯೈವ ದೇಹಿನಃ। ಗುದಾವರ್ತ್ತಪ್ರತೀಘಾತೇ ಏತತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ದೇಹ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗುದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಬೇಕು.