ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯಥಾ ಸಿಂಹೋ ಗಜೋ ವಾಪಿ ವಶ್ಯತ್ವಾದವತಿಷ್ಠತೇ। ಅಭಯಾಯ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮೃಗೇಭ್ಯಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೦.

ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ಆನೆ ತರಬೇತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು, ಮೃಗಗಳಿಂದ ಮಾನವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತ್ತೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಾಣವೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ಪರಿಚಿತಶ್ಚಾಯಂ ವಾಯುರ್ವೈ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ। ಪರಿಧ್ಯಾಯಮಾನಃ ಸಂರುದ್ಧಃ ಶರೀರೇ ಕಿಲ್ಬಿಷಂ ದಹತ್ ।। ೧೦.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ ಈ ವಾಯುವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಡೆಯುವಾಗ ಅದು ದೇಹದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ನಿಯತಾತ್ಮನಃ। ಸರ್ವೇ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಶ್ಚೈವ ಜಾಯತೇ ।। ೧೦.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಪಾಂಸಿ ಯಾನಿ ತಪ್ಯನ್ತೇ ವ್ರತಾನಿ ನಿಯಮಾಶ್ಚ ಯೇ। ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲಞ್ಚೈವ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶ್ಚ ತತ್ಸಮಃ ।। ೧೦.

ಯಾವೆಲ್ಲ ತಪಸ್ಸುಗಳು, ವ್ರತಗಳು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲಗಳು ಇವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಅಬ್ಬಿನ್ದುಂ ಯಃ ಕುಶಾಗ್ರೇಣ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಸಮಶ್ರುತೇ। ಸಂವತ್ಸರಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಞ್ಚ ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೧೦.

ಯಾರು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ಕುಶದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರನ್ನು ಇಟ್ಟು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೈರ್ದಹೇರ್ದೋಷಾನ್ ಧಾರಣಾಭಿಶ್ಚ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್। ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇಣ ವಿಷಯಾನ್ ಧ್ಯಾನೇನಾನಾಶ್ವರಾನ್ ಗುಣಾನ್ ।। ೧೦.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ದೋಷಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಧ್ಯಾನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಬಹುದು.

ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಃ ಸದಾ ಯೋಗೀ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರೋ ಭವೇತ್ । ಸರ್ವಪಾಪವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೦.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಂ ಮಹಾನ್ತಂ ದಿವಸಮಹೋರಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ। ಅರ್ದ್ಧಮಾಸಂ ತಥಾ ಮಾಸಮಯನಾಬ್ದಯುಗಾನಿ ಚ ।। ೧೧.

ಒಂದು ದಿನ, ಒಂದು ಮಹಾದಿನ-ರಾತ್ರಿ, ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ, ಯುಗಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಯುಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಋಷಯಸ್ತಪಸಿ ಸ್ಥಿತಾಃ। ಉಪಾಸತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಾಣಂ ದಿವ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ।। ೧೧.

ಸಹಸ್ರಾರು ಮಹಾಯುಗಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಋಷಿಗಳು, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅತಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರಯೋಜನಮ್। ಫಲಞ್ಚೈವ ವಿಶೇಷೇಣ ಯಥಾಹ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೧೧.

ಇಗಾ ನಾನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು, ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಯೋಜನಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ಯ ವಿದ್ಧಿವೈ। ಶಾನ್ತಿಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಿರ್ದೀಪ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೧೧.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದೇಶಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿ: ಶಾಂತಿ, ಗಂಭೀರ ಶಾಂತಿ, ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ—ಈ ನಾಲ್ಕು.

ಘೋರಾಕಾರಶಿವಾನಾನ್ತು ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಸಮ್ಭವಮ್। ಸ್ವಯಂಕೃತಾನಿ ಕಾಲೇನ ಇಹಾಮುತ್ರ ಚ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೧.

ಭಯಾನಕವಾದ ಅಥವಾ ಶುಭವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು, ದೇಹವಂತರು ತಾವು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬರುತ್ತವೆ.

ಪಿತೃಮಾತೃ ಪ್ರದುಷ್ಟಾನಾಂ ಜ್ಞಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧಿಸಙ್ಕರೈಃ। ಕ್ಷಪಣಂ ಹಿ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಪಾಪಾನಾಂ ಶಾನ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ತಂದೆ ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೂ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದವರಿಗೂ, ಪಾಪದ ಕಳಂಕವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಭಮಾನಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಹಿ ಪಾಪಾನಾಮಪಿ ಸಂಯಮಃ । ಇಹಾಮುತ್ರ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಸ್ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಹೆಚ್ಚು ಲೋಭ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಸೂರ್ಯೇನ್ದುಗ್ರಹತಾರಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಸ್ತು ವಿಷಯೋ ಭವೇತ್। ಋಷೀಣಾಞ್ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸಮ್ಪದಾಮ್ ।। ೧೧.

ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರಪಂಚವು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ಸಂಪತ್ತಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾಞ್ಚ ದರ್ಶನಂ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ಯ ಚ । ಬುದ್ಧಸ್ಯ ಸಮತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ದೀಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಹಿಂದಿನದು, ಮುಂದಿನದು ಮತ್ತು ಈಗಿನದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡುವವನಿಗೆ, ಆ ಪ್ರಕಾಶವೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮನಃ ಪಞ್ಚ ಚ ಮಾರುತಾನ್ । ಪ್ರಸಾದಯತಿ ಯೇನಾಸೌ ಪ್ರಸಾದ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೧೧.

ಯಾವುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಶಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ। ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಫಲೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸದ್ಯಃಕಾಲಪ್ರಸಾದಜಃ ।। ೧೧.

ಇದು ಮೊದಲ ಧರ್ಮ; ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಫಲ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಶಾಂತಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಆಸನಂ ಚ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮೇವ ಚ ।। ೧೧.

ಈಗ ನಾನು ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮದ ಲಕ್ಷಣ, ಸರಿಯಾದ ಆಸನ ಮತ್ತು ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಓಙ್ಕಾರಂ ಪ್ರಥಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಚನ್ದ್ರಸೂಯೌಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ। ಆಸನಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಝಮರ್ದ್ಧಾಸನನ್ತಥಾ ।। ೧೧.

ಮೊದಲು ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನಿಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಸಮಜಾನುರೇಕಜಾನುರುತ್ತಾನಃ ಸುಸ್ಥಿತೋಽಪಿ ಚ। ಸಮೋ ದೃಢಾಸನೋ ಭೂತ್ವಾ ಸಂಹೃತ್ಯ ಚರಣಾವುಭೌ ।। ೧೧.

ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಸಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಮೊಣಕಾಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ, ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಆಸನವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಸಂವೃತಾಸ್ಯೋಽವಬದ್ಧಾಕ್ಷ ಉರೋ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಚಾಗ್ರತಃ। ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭ್ಯಾಂ ವೃಷಣೇ ಛಾದ್ಯ ತಥಾ ಪ್ರಜನನಂ ತತಃ ।। ೧೧.

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಹೀಲಿನಿಂದ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಜನನಾಂಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕು.

ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನಾಮಿತಶಿರಾಃ ಶಿರೋ ಗ್ರೀವಾಂ ತಥೈವ ಚ। ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ।। ೧೧.

ತಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಕುತ್ತಿಗೆಯೂ ಹಾಗೆ, ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ, ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಡೆಗೆ ನೋಡದೆ ಇರಬೇಕು.

ತಮಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ರಜಸಾ ರಜಃ ಸತ್ತ್ವೇನ ಚ್ಛಾದಯೇತ್ । ತತಃ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜನ್ ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೧೧.

ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ರಜೋಗುಣದಿಂದ, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಸತ್ವದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ನಂತರ ಶುದ್ಧಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮನಃ ಪಞ್ಚ ಸ ಮಾರುತಾನ್। ವಿಗೃಹ್ಯ ಸಮವಾಯೇವ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ।। ೧೧.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹರೇತ್ ಕಾಮಾನ್ ಕೂರ್ಮೋಽಙ್ಗಾನೀವ ಸರ್ವತಃ। ತಥಾತ್ಮರತಿರೇಕಸ್ಥಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ ।। ೧೧.

ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕಾಮಗಳಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಆಮೆಯು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಅವರು ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಶರೀರನ್ತು ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಶುಚಿಃ। ಆಕಣ್ಠನಾಭಿಯೋಗೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ।। ೧೧.

ಉಸಿರನ್ನು ಗಂಟಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬಿ, ದೇಹವನ್ನು ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಕಲಾಮಾತ್ರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷ ಏವ ಚ। ತಥಾ ದ್ವಾದಶಮಾತ್ರಸ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೧೧.

ಒಂದು ಕಾಲಾಮಾತ್ರ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯ. ಹೀಗೆ, ಹನ್ನೆರಡು ಕಾಲಾಮಾತ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧಾರಣಾ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮೋ ಯೋಗೋ ವೈ ಧಾರಣಾದ್ವಯಮ್। ತಥಾ ವೈ ಯೋಗಯುಕ್ತಶ್ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ವೀಕ್ಷತೇ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಸ್ವತೇಜಸಾ ।। ೧೧.

ಹನ್ನೆರಡು ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಧಾರಣೆ, ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ. ಹೀಗೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.