ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗತಿಶ್ವಾಪಿ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಯಾಮ ಉಚ್ಯತೇ । ಸ ಚಾಪಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮನ್ದೋ ಮಧ್ಯೋತ್ತಮಸ್ತಥಾ ।। ೧೦.

ಉಸಿರಿನ ಚಲನೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ—ಮಂದ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ.

ಪ್ರಾಣಾನಾಞ್ಚ ನಿರೋಧಸ್ತು ಸ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸಂಜ್ಞಿತಃ । ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರಮಾಣನ್ತು ಮಾತ್ರಾ ವೈ ದ್ವಾದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೧೦.

ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮನ್ದೋ ದ್ವಾದಶಮಾತ್ರಸ್ತು ಉದ್ವಾತಾ ದ್ವಾದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮಧ್ಯಮಶ್ಚ ದ್ವಿರುದ್ವಾತಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮಾತ್ರಿಕಃ ।। ೧೦.

ಮಂದ ಪ್ರಕಾರ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳಾಗಿವೆ, ಹನ್ನೆರಡು ಉಸಿರಾಟಗಳು; ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಉಸಿರಾಟ, ಅಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಉತ್ತಮಸ್ತತ್ರ್ತ್ರಿರುದ್ವಾತೋ ಮಾತ್ರಾಃ ಷಟ್‌ತ್ರಿಂಶದುಚ್ಯತೇ। ಸ್ವೇದಕಮ್ಪವಿಷಾದಾನಾಂ ಜನನೋ ಹ್ಯುತ್ತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೧೦.

ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೂವತ್ತಾರು ಮಾತ್ರೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಬೆವರು, ನಡುಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇತತ್ ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ ಸಮಾಸೇನ ಲಕ್ಷಣಞ್ಚ ನಿಬೋಧತ ।। ೧೦.

ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮೂರು ವಿಧಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳಿ.

ಸಿಂಹೋ ವಾ ಕುಞ್ಜರೋ ವಾಪಿ ತಥಾಽನ್ಯೋ ವಾ ಮೃಗೋ ವನೇ। ಗೃಹೀತಃ ಸೇವ್ಯಮಾನಸ್ತು ಮೃದುಃ ಸಮುಪಜಾಯತೇ ।। ೧೦.

ಸಿಂಹ, ಆನೆ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಡಿದು, ಪೋಷಿಸಿ, ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅವು ಮೃದು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ.

ತಥಾ ಪ್ರಾಣೋ ದುರಾಧರ್ಷಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಕೃತಾತ್ಮನಾಮ್ । ಯೋಗತಃ ಸೇವ್ಯಮಾನಸ್ತು ಸ ಏವಾಭ್ಯಾಸತೋ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೧೦.

ಅದೇ ರೀತಿ, ನಿಯಮವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವ ಪ್ರಾಣವೂ ಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ ಚೈವ ಹಿ ಯಥಾ ಸಿಂಹಃ ಕುಞ್ಜರೋ ವಾಪಿ ದುರ್ಬಲಃ। ಕಾಲಾನ್ತರವಶಾದ್ಯೋಗಾದ್ಗಮ್ಯತೇ ಪರಿಮರ್ದ್ದನಾತ್ ।। ೧೦.

ಹಾಗೆಯೇ, ಬಲವಾದ ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ಆನೆಗೂ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮದಿಂದ ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ ಬರುವಂತೆ, ಪ್ರಾಣವೂ ಕೂಡ ಹೀಗೆ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಿಧಾಯ ಮನೋ ಮನ್ದಂ ವಶ್ಯತ್ವಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ । ಪರಿಧಾಯ ಮನೋದೇವಂ ತಥಾ ಜೀವತಿ ಮಾರುತಃ ।। ೧೦.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾದರೂ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಾಣವೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ವಶ್ಯತ್ವಂ ಹಿ ಯಥಾ ವಾಯುರ್ಗಚ್ಛತೇ ಯೋಗಮಾಸ್ಥಿತಃ। ತದಾ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದತಃ ಪ್ರಾಣಂ ನಯತೇ ಯತ್ರ ಚೇಚ್ಛತಿ ।। ೧೦.

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ವಾಯುವು ಹೇಗೆ ವಶವಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣವೂ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಹುದು.

ಯಥಾ ಸಿಂಹೋ ಗಜೋ ವಾಪಿ ವಶ್ಯತ್ವಾದವತಿಷ್ಠತೇ। ಅಭಯಾಯ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮೃಗೇಭ್ಯಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೦.

ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ಆನೆ ತರಬೇತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು, ಮೃಗಗಳಿಂದ ಮಾನವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತ್ತೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಾಣವೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ಪರಿಚಿತಶ್ಚಾಯಂ ವಾಯುರ್ವೈ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ। ಪರಿಧ್ಯಾಯಮಾನಃ ಸಂರುದ್ಧಃ ಶರೀರೇ ಕಿಲ್ಬಿಷಂ ದಹತ್ ।। ೧೦.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ ಈ ವಾಯುವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಡೆಯುವಾಗ ಅದು ದೇಹದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ನಿಯತಾತ್ಮನಃ। ಸರ್ವೇ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಶ್ಚೈವ ಜಾಯತೇ ।। ೧೦.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಪಾಂಸಿ ಯಾನಿ ತಪ್ಯನ್ತೇ ವ್ರತಾನಿ ನಿಯಮಾಶ್ಚ ಯೇ। ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲಞ್ಚೈವ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶ್ಚ ತತ್ಸಮಃ ।। ೧೦.

ಯಾವೆಲ್ಲ ತಪಸ್ಸುಗಳು, ವ್ರತಗಳು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲಗಳು ಇವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಅಬ್ಬಿನ್ದುಂ ಯಃ ಕುಶಾಗ್ರೇಣ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಸಮಶ್ರುತೇ। ಸಂವತ್ಸರಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಞ್ಚ ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೧೦.

ಯಾರು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ಕುಶದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರನ್ನು ಇಟ್ಟು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೈರ್ದಹೇರ್ದೋಷಾನ್ ಧಾರಣಾಭಿಶ್ಚ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್। ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇಣ ವಿಷಯಾನ್ ಧ್ಯಾನೇನಾನಾಶ್ವರಾನ್ ಗುಣಾನ್ ।। ೧೦.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ದೋಷಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಧ್ಯಾನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಬಹುದು.

ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಃ ಸದಾ ಯೋಗೀ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರೋ ಭವೇತ್ । ಸರ್ವಪಾಪವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೧೦.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಂ ಮಹಾನ್ತಂ ದಿವಸಮಹೋರಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ। ಅರ್ದ್ಧಮಾಸಂ ತಥಾ ಮಾಸಮಯನಾಬ್ದಯುಗಾನಿ ಚ ।। ೧೧.

ಒಂದು ದಿನ, ಒಂದು ಮಹಾದಿನ-ರಾತ್ರಿ, ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ, ಯುಗಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಯುಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಋಷಯಸ್ತಪಸಿ ಸ್ಥಿತಾಃ। ಉಪಾಸತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಾಣಂ ದಿವ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ।। ೧೧.

ಸಹಸ್ರಾರು ಮಹಾಯುಗಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಋಷಿಗಳು, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅತಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರಯೋಜನಮ್। ಫಲಞ್ಚೈವ ವಿಶೇಷೇಣ ಯಥಾಹ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೧೧.

ಇಗಾ ನಾನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು, ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಯೋಜನಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ಯ ವಿದ್ಧಿವೈ। ಶಾನ್ತಿಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಿರ್ದೀಪ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೧೧.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದೇಶಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿ: ಶಾಂತಿ, ಗಂಭೀರ ಶಾಂತಿ, ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ—ಈ ನಾಲ್ಕು.

ಘೋರಾಕಾರಶಿವಾನಾನ್ತು ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಸಮ್ಭವಮ್। ಸ್ವಯಂಕೃತಾನಿ ಕಾಲೇನ ಇಹಾಮುತ್ರ ಚ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೧.

ಭಯಾನಕವಾದ ಅಥವಾ ಶುಭವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು, ದೇಹವಂತರು ತಾವು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬರುತ್ತವೆ.

ಪಿತೃಮಾತೃ ಪ್ರದುಷ್ಟಾನಾಂ ಜ್ಞಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧಿಸಙ್ಕರೈಃ। ಕ್ಷಪಣಂ ಹಿ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಪಾಪಾನಾಂ ಶಾನ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ತಂದೆ ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೂ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದವರಿಗೂ, ಪಾಪದ ಕಳಂಕವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಭಮಾನಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಹಿ ಪಾಪಾನಾಮಪಿ ಸಂಯಮಃ । ಇಹಾಮುತ್ರ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಸ್ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಹೆಚ್ಚು ಲೋಭ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಸೂರ್ಯೇನ್ದುಗ್ರಹತಾರಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಸ್ತು ವಿಷಯೋ ಭವೇತ್। ಋಷೀಣಾಞ್ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸಮ್ಪದಾಮ್ ।। ೧೧.

ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರಪಂಚವು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ಸಂಪತ್ತಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾಞ್ಚ ದರ್ಶನಂ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ಯ ಚ । ಬುದ್ಧಸ್ಯ ಸಮತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ದೀಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೧೧.

ಹಿಂದಿನದು, ಮುಂದಿನದು ಮತ್ತು ಈಗಿನದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡುವವನಿಗೆ, ಆ ಪ್ರಕಾಶವೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮನಃ ಪಞ್ಚ ಚ ಮಾರುತಾನ್ । ಪ್ರಸಾದಯತಿ ಯೇನಾಸೌ ಪ್ರಸಾದ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೧೧.

ಯಾವುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಶಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ। ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಫಲೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸದ್ಯಃಕಾಲಪ್ರಸಾದಜಃ ।। ೧೧.

ಇದು ಮೊದಲ ಧರ್ಮ; ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಫಲ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಶಾಂತಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। ಆಸನಂ ಚ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮೇವ ಚ ।। ೧೧.

ಈಗ ನಾನು ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಮದ ಲಕ್ಷಣ, ಸರಿಯಾದ ಆಸನ ಮತ್ತು ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.