ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಗೃಹಮೇಧಿನಃ ಪುರಾಣಾಸ್ತೇ ಧರ್ಮಸ್ತೈಃ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರವಾರ್ತ್ತಿತಃ। ದ್ವಾದಶೈತೇ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಹ ರುದ್ರೇಣ ವೈಪ್ರಜಾಃ

ಆ ಪುರಾತನ ಗೃಹಸ್ಥರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಮತ್ತು ರುದ್ರನು ಸೇರಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಿತೃಗಳು.

ಋಭುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಸ್ತು ದ್ವಾವೇತಾವೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸೌ। ಪೂರ್ವೋತ್ಪನ್ನೌ ಪುರಾ ತೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ಪೂರ್ವಜೌ

ಋಭು ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಇಬ್ಬರೂ ಉರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸು. ಅವರು ಇತರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯರು.

ವ್ಯತೀತೇ ಪ್ರಥಮೇ ಕಲ್ಪೇ ಪುರಾಣೇ ಲೋಕಸಾಧಕೌ। ವೈರಾಜೇ ತಾವುಭೌ ಲೋಕೇ ತೇಜಃ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚಾಸ್ಥಿತೌ

ಹೋದ ಮೊದಲ ಪುರಾತನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು, ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾ ವೈರಾಜ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು.

ತಾವುಭೌ ಯೋಗಧರ್ಮಾಣಾವಾರೋಪ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ। ಪ್ರಜಾಧರ್ಮಞ್ಚ ಕಾಮಞ್ಚ ವರ್ತ್ತಯೇತಾಂ ಮಹೌಜಸಾ ॥೧.೯.

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದು, ಮಹತ್ತರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತಾನವನ್ನೂ, ಕಾಮವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯಥೋತ್ಪನ್ನಸ್ತಥೈವೇಹ ಕುಮಾರ ಇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಸನತ್ಕುಮಾರೋಯಮಿತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಮ್

ಹೇಗೆ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕುಮಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಅವನ ಹೆಸರು ಸನತ್ಕುಮಾರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ತೇಷಾಂ ದ್ವಾದಶ ತೇ ವಂಶಾ ದಿವ್ಯಾ ದೇವಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ। ಕ್ರಿಯಾವನ್ತಃ ಪ್ರಜಾವನ್ತೋ ಮಹರ್ಷಿಭಿರಲಂಕೃತಾಃ

ಅವರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವಂಶಗಳು ದೈವಿಕವಾಗಿವೆ, ದೇವತೆಗಳ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಗಿವೆ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಕರಣೋದ್ಭೂತೋ ಲೋಕಾನ್ ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಸ್ವಯಂಭುವಃ। ಮಹದಾದಿವಿಶೇಷಾನ್ತೋ ವಿಕಾರಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸ್ವಯಮ್

ಹೀಗೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ವಿಶೇಷವರೆಗೆ ಇರುವ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ.

ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಪ್ರಭಾಲೋಕೋ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಿತಃ। ನದೀಭಿಶ್ಚ ಸಮುದ್ರೈಶ್ಚ ಪರ್ವತೈಶ್ಚ ಸಮಾವೃತಃ

ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.

ಪುರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಕಾರೈಃ ಪ್ರೀತೈರ್ಜ್ಜನಪದೈಸ್ತಥಾ। ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮವನೇಽವ್ಯಕ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚರತಿ ಶರ್ವರೀಮ್

ವಿವಿಧ ರೂಪದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಪಡುವ ಜನಪದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮವನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತಬೀಜಪ್ರಭವಸ್ತಸ್ಯೈವಾನುಗ್ರಹೋತ್ಥಿತಃ। ಬುದ್ಧಿಸ್ಕನ್ಧಮಯಶ್ಚೈವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಙ್ಕುರಕೋಟರಃ

ಅವ್ಯಕ್ತ ಬೀಜದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಅದರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಬುದ್ಧಿಯ ಗುಚ್ಛದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೊಗ್ಗಿನ ಕುಹರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮಹಾಭೂತಪ್ರಶಾಖಶ್ಚ ವಿಶೇಷೈಃ ಪತ್ರವಾಂಸ್ತಥಾ। ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಸುಪುಷ್ಪಸ್ತು ಸುಖದುಃಖಫಲೋದಯಃ

ಮಹಾಭೂತಗಳ ಶಾಖೆಗಳಿರುವದು, ವಿಶೇಷಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವದು, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವದು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಆಜೀವಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಯಂ ವೃಕ್ಷಃ ಸನಾತನಃ। ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮಬಲಂ ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಹ

ಈ ಶಾಶ್ವತ ವೃಕ್ಷವೇ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನಾಧಾರ; ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಲ, ಆ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷದ ಶಕ್ತಿ.

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ತನ್ನಿತ್ಯಂ ಸದಸದಾತ್ಮಕಮ್। ಇತ್ಯೇಷೋಽನುಗ್ರಹಃ ಸರ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ತು ಯಃ

ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣವು ಶಾಶ್ವತವೂ, ಸತ್ತೂ ಅಸತ್ತೂ ಆಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿದೆ; ಹೀಗೆ, ಇದು ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯಾದಯಸ್ತು ಷಟ್‌ಸರ್ಗಾ ವೈಕೃತಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಾಃ। ತ್ರೈಕಾಲೇ ಸಮವರ್ತನ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತೇಽಭಿಮಾನಿನಃ ॥೧.೯.

ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು; ಅವು ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ಸರ್ಗಾಃ ಪರಸ್ಪರಸ್ಯಾಥ ಕಾರಣಂ ತೇ ಬುಧೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದಿವ್ಯೌ ಸುಪರ್ಣೌ ಸಯುಜೌ ಸಶಾಖೌ ಪಟವಿದ್ರುಮೌ

ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ದೈವಿಕವಾದ ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ, ಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪಟವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪದುಮರಗಳಾಗಿವೆ.

ದ್ಯೌರ್ಮೂರ್ದ್ಧಾನಂ ಯಸ್ಯ ವಿಪ್ರಾಸ್ತುವನ್ತಿ ಖನ್ನಾಭಿಂ ವೈ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ಚ ನೇತ್ರೇ। ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಚರಣೌ ಚಾಸ್ಯ ಭೂಮಿಃ ಸೋಽಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಭೂತ ಪ್ರಸೂತಿಃ

ಆತನ ತಲೆ ಆಕಾಶ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು whomನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನ ನಾಭಿ ಆಕಾಶ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಕಿವಿಗಳು ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಭೂಮಿ; ಅವನು ಅಕಲ್ಪನೀಯ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲ.

ವಕ್ರಾದ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸಂಪ್ರಸೂತಾ ಯದ್ವಕ್ಷಸ್ತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಪೂರ್ವಭಾಗೇ। ವೈಶ್ಯಾಶ್ವೋರೋರ್ಯಸ್ಯ ಪದ್ಭಯಾಂ ಚ ಶೂದ್ರಾಃ ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾ ಗಾತ್ರತಃ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ

ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹುಟ್ಟಿದರು, ಅವನ ಎದೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಅವನ ತೊಡೆಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರು, ಕಾಲಿನಿಂದ ಶೂದ್ರರು; ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳು ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ಮಹೇಶ್ವರಃ ಪರೋಽವ್ಯಕ್ತಾದಣ್ಡಮವ್ಯಕ್ತಸಂಭವಮ್। ಅಣ್ಡಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಪುನರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯೇನ ಲೋಕಾಃ ಕೃತಾಸ್ತ್ವಿಮೇ

ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮನು, ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಅಂಡವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆ ಅಂಡದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನೇ ಈ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಏವಂಭೂತೇಷು ಲೋಕೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಲೋಕಕರ್ತೃಣಾ। ಯದಾ ತಾ ನ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಕೇನಾಪಿ ಹೇತುನಾ ।। ೧೦.

ಹೀಗೆ ಇರುವ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದರೂ, ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಚಲನೆ ನಡೆಯದಿದ್ದಾಗ—

ತಮೋಮಾತ್ರಾವೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ದುಃಖಿತಃ। ತತಃ ಸ ವಿದಧೇ ಬುದ್ಧಿಮರ್ಥನಿಶ್ಚಯಗಾಮಿನೀಮ್ ।। ೧೦.

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಆ ಸಮಯದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅವನು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಅಥಾತ್ಮನಿ ಸಮಸ್ರಾಕ್ಷೀತ್ತಮೋಮಾತ್ರಾಂ ನಿಯಾಮಿಕಾಮ್ । ರಾಜಸತ್ವಂ ಪರಾಜಿತ್ಯ ವರ್ತ್ತಮಾನಂ ಸ ಧರ್ಮತಃ ।। ೧೦.

ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತಮಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ರಾಜಸ ಗುಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಧರ್ಮದಂತೆ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ತಪ್ಯತೇ ತೇನ ದುಃಖೇನ ಶೋಕಞ್ಚಕ್ರೇ ಜಗತ್ಪತಿಃ। ತಮಶ್ಚ ವ್ಯನುದತ್ತಸ್ಮಾದ್ರಜಸ್ತಮಸಮಾವೃಣೋತ್ ।। ೧೦.

ಆ ದುಃಖದಿಂದಲೂ ಶೋಕದಿಂದಲೂ ಲೋಕದ ಒಡೆಯನು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟನು; ಅವನಿಂದ ಅಂಧಕಾರವು ದೂರವಾಯಿತು, ಆದರೆ ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಅವನನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.

ತತ್ತಮಃ ಪ್ರತಿನುತ್ತಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಸ ವ್ಯಜಾಯತ। ಅಧರ್ಮಾಚ್ಚರಣಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಹಿಂಸಾ ಶೋಕಾದಜಾಯತ ।। ೧೦.

ಆ ಅಂಧಕಾರವು ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ಜೋಡಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಹಿಂಸೆ ಹುಟ್ಟಿತು, ಶೋಕದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದುಃಖವೂ ಉದಯವಾಯಿತು.

ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮುದ್ಭೂತೇ ಮಿಥುನೇ ಚರಣಾತ್ಮನಿ। ತತಶ್ಚ ಭಗವಾನಾಸೀತ್ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಮಶಿಶ್ರಿಯತ್ ।। ೧೦.

ಆ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಸ್ವಾಂ ತನುಂ ಸ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಾಮಪೋಹದಭಾಸ್ವರಾಮ್। ದ್ವಿಧಾಕರೋತ್ಸ ತಂ ದೇಹಮರ್ದ್ಧೇನ ಪುರುಷೋಽಭವತ್ ।। ೧೦.

ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದನು; ಆ ದೇಹವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿದನು, ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಅರ್ದ್ಧೇನ ನಾರೀ ಸಾ ತಸ್ಯ ಶತರೂಪಾ ವ್ಯಜಾಯತ। ಪ್ರಾಕೃತಾಂ ಭೂತಧಾತ್ರೀಂ ತಾಂ ಕಾಮಾನ್ವೈ ಸೃಷ್ಟವಾನ್ ವಿಭುಃ ।। ೧೦.

ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಅವನ ಹೆಂಗಸು ಶತರೂಪೆಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ಆಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲ ತಾಯಿ, ಅವನು ಆಕೆಯನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಸಾ ದಿವಂ ವೃಥಿವೀಞ್ಚೈವ ಮಹಿಮ್ನಾ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಧಿಷ್ಠಿತಾ। ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಾ ತನುಃ ಪೂರ್ವಾ ದಿವಮಾವೃತ್ತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೧೦.

ಆಕೆ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಗಳಿಂದ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತುಂಬಿ ಸ್ಥಿರಳಾದಳು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಮೊದಲ ದೇಹವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಕಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಯಾ ತ್ವರ್ದ್ಧಾತ್ ಸೃಜತೇ ನಾರೀ ಶತರೂಪಾ ವ್ಯಜಾಯತ। ಸಾ ದೇವೀ ನಿಯುತನ್ತಪ್ತ್ವಾ ತಪಃ ಪರಮದುಶ್ಚರಮ್ ।। ೧೦.

ಆ ಭಾಗದಿಂದ ಅವನು ಹೆಂಗಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಶತರೂಪೆಯು ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ಆ ದೇವಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು.

ಭರ್ತಾರನ್ದೀಪ್ತಯಶಸಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ। ಸ ವೈ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಪೂರ್ವಂ ಪುರುಷೋ ಮನುರುಚ್ಯತೇ ।। ೧೦.

ಆಕೆ ಮಹಿಮೆ ತುಂಬಿದ ಪುರುಷನನ್ನು ತನ್ನ ಗಂಡನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು; ಅವನು ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಭುವನು, ಅವನನ್ನು ಮನುವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.