ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮನ್ವನ್ತರಯುಗಾಖ್ಯಾನಾಮಪ್ಯುಚ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಚ ಸನ್ಧಯಃ। ಪರಸ್ಪರಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಮನ್ವನ್ತರಯುಗೈಃ ಸಹ

ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಯುಗಗಳ ಸಂಧಿಗಳು ಕೂಡ ಮುರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಅವು ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಉಕ್ತಾ ಯೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾರ್ಥೇನ ಪೂರ್ವಕಲ್ಪಾಃ ಸಮಾಸತಃ। ತೇಷಾಂ ಪರಾರ್ದ್ಧಕಲ್ಪಾನಾಂ ಪೂರ್ವೋ ಹ್ಯಸ್ಮಾತ್ತು ಯಃ ಪರಃ। ಆಸೀತ್ ಕಲ್ಪೋ ವ್ಯತೀತೋ ವೈ ಪರಾರ್ದ್ಧೇನ ಪರಸ್ತು ಸಃ

ಹಿಂದೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಾರ್ಧ ಕಾಲದ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ಇದ್ದದು ಹಿಂದಿನದು. ಆ ಕಲ್ಪವು ಈಗ ಮುಗಿದಿದೆ, ಅದು ಪರಾರ್ಧ ಕಾಲದದು.

ಅನ್ಯೇ ಭವಿಷ್ಯಾ ಯೇ ಕಲ್ಪಾ ಅಪರಾರ್ದ್ಧಾದ್ಗುಣೀಕೃತಾಃ। ಪ್ರಥಮಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ವರ್ತ್ತತೇ ದ್ವಿಜಾಃ

ಮುಂದೆ ಬರುವ ಇತರ ಕಲ್ಪಗಳು ಅಪರಾರ್ಧ ಕಾಲದ ನಂತರ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಪವೇ ಪ್ರಥಮದು, ದ್ವಿಜರೇ.

ಯಸ್ಮಿನ್ ಪೂರ್ವಃ ಪರಾರ್ದ್ಧೇ ತು ದ್ವಿತೀಯೇ ಪರ ಉಚ್ಯತೇ। ಏತಾವಾನ್ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಮೊದಲಾರ್ಧ ಎಂದು, ನಂತರದದನ್ನು ಎರಡನೇ ಭಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ; ಆ ನಂತರವೇ ಲಯದ ಕಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಸ್ಮಾತ್ ಕಲ್ಪಾತ್ತು ಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಕಲ್ಪೋಽತೀತಃ ಸನಾತನಃ। ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಅಹೋ ಮನ್ವನ್ತರೈಃ ಪುರಾ

ಈ ಕಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಕಲ್ಪವು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪುರಾತನ ಕಲ್ಪವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿಂದಿನ ಮನ್ವಂತರಗಳೊಡನೆ ಕೂಡ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.

ಕ್ಷೀಣೇ ಕಲ್ಪೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ದಾಹಕಾಲೇ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ। ತಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪೇ ತದಾ ದೇವಾ ಆಸನ್ವೈಮಾನಿಕಾಸ್ತು ಯೇ

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕಲ್ಪವು ಮುಗಿದು, ಸಂಹಾರದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವೈಮಾನಿಕ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದರು.

ನಕ್ಷತ್ರಗ್ರಹತಾರಾಸ್ತು ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಯೇ। ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿರೇವೈತಾಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ಸುಕೃತಾತ್ಮನಾಮ್

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ತಾರೆಗಳು, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಆಗಿದ್ದರು.

ಮನ್ವನ್ತರೇ ತಥೈಕಸ್ಮಿನ್ ಚತುರ್ದಶಸು ವೈ ತಥಾ। ತ್ರೀಣಿ ಕೋಟಿಶತಾನ್ಯಾಸನ್ ಕೋಟ್ಯಾದ್ವಿನವತಿಸ್ತಥಾ। ಅಷ್ಟಾಧಿಕಾಃ ಸಪ್ತಶತಾಃ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಸ್ಮೃತಾಃ ಪುರಾ

ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರತಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ನೂರು ಕೋಟಿ, ಜೊತೆಗೆ ತೊಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ, ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಾಲದಂತೆ ಎಂಟು ಹೆಚ್ಚಿದ ಏಳು ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ನೂರು ಜನರು ಇದ್ದರು.

ವೈಮಾನಿಕಾನಾಂ ದೇವಾನಾಂ ಕಲ್ಪೇಽತೀತೇ ತು ಯೇಽಭವನ್। ಏಕೈಕಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಕಲ್ಪೇ ವೈ ದೇವಾ ವೈಮಾನಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವೈಮಾನಿಕ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ವೈಮಾನಿಕ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಥ ಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವಾಸಂಶ್ಚತುರ್ದಶಸು ವೈ ದಿವಿ। ದೇವಾಶ್ಚ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ಮುನಯೋ ಮನವಸ್ತಥಾ

ಆಮೇಲೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಗಳೂ ಇದ್ದರು.

ತೇಷಾಮನುಚರಾ ಯೇ ಚ ಮನುಪುತ್ರಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಿಭಿರೀಡ್ಯಾಶ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತು ಯೇ ಸುರಾಃ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಯೇಹ್ಯಾಸನ್ ದೇವಲೋಕೇ ದಿವೌಕಸಃ

ಅವರ ಸೇವಕರು, ಮನುಗಳ ಪುತ್ರರು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯರಾದವರು, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ದೇವತೆಗಳು, ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು.

ತೇ ತೈಃ ಸಂಯೋಜಕೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸಙ್ಕಲನೇ ತಥಾ। ತುಲ್ಯನಿಷ್ಠಾಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವೇ

ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿದ್ದವರೊಂದಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದರು; ಮಹಾ ಪ್ರಳಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ.

ತತಸ್ತೇಽವಶ್ಯಭಾವಿತ್ವಾದ್ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಪರ್ಯಾಯಮಾತ್ಮನಃ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಾಸಿನೋ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಹ್ಯುಪಪ್ಲವೇ

ಆಗ, ತಮ್ಮ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳು, ಆ ಪ್ರಳಯವು ಹತ್ತಿರವಾದಾಗ—

ತೇಽನೌತ್ಸುಕ್ಯವಿಷಾದೇನ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಭಾವತಃ। ಮಹರ್ಲ್ಲೋಕಾಯ ಸಂವಿಗ್ನಾಸ್ತತಸ್ತೇ ದಧಿರೇ ಮತಿಮ್

ಅವರು ಆಸೆ ಅಥವಾ ವಿಷಾದವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಚಿಂತೆಗೊಂಡು ಮಹರ್ಲೋಕದ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರಿಸಿದರು.

ತೇ ಯುಕ್ತಾ ಉಪಪದ್ಯನ್ತೇ ಮಹಸಿಸ್ಥೈಃ ಶರೀರಕೈಃ। ವಿಶುದ್ಧಿಬಹುಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಾನಸೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾಃ

ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ, ಮಹತ್ತಾದ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ತೈಃ ಕಲ್ಪ ವಾಸಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಮಹಾನಾಸಾದಿತಸ್ತು ಯೈಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈಸ್ತದ್ಭಕ್ತೈಶ್ಚಾಪರೈರ್ಜ್ಜನೈಃ

ಅಂತಹ ಕಲ್ಪವಾಸಿಗಳೊಡನೆ, ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವರು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇರುವ ಇತರ ಜನರೂ ಸೇರಿದ್ದರು.

ಮತ್ವಾ ತು ತೇ ಮಹರ್ಲ್ಲೋಕಂ ದೇವಸಙ್ಘಾಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ। ತತಸ್ತೇ ಜನಲೋಕಾಯ ಸೋ ದ್ವೇಗಾ ದಧಿರೇ ಮತಿಮ್

ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ದೇವಸಂಘಗಳು, ನಂತರ ಜನಲೋಕದ ಕಡೆಗೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರಿಸಿದರು.

ವಿಶುದ್ಧಿಬಹುಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಾನಸೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾಃ। ತೈಃ ಕಲ್ಪವಾಸಿಭಿಃ ಸಾಂರ್ದ್ಧ ಮಹಾನಾಸಾದಿತಸ್ತು ಯೈಃ

ಎಲ್ಲರೂ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರೊಡನೆ ಕಲ್ಪವಾಸಿಗಳು, ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ದಶಕೃತ್ವ ಇವಾವೃತ್ತ್ಯಾ ತಸ್ಮಾದ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸ್ವಸ್ತಪಃ। ತತ್ರ ಕಲ್ಪಾನ್ ದಶಸ್ಥಿತ್ವಾ ಸತ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವೈ ಪುನಃ। ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ಯಾನ್ತಿ ಕಲ್ಪನಿವಾಸಿನಃ

ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಾಗಿ, ಅವರು ತಪೋಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕಲ್ಪಗಳು ಉಳಿದು, ಮತ್ತೆ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಈ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಪವಾಸಿಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ದೇವಯುಗಾನಾನ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪರಸ್ಪರಾತ್। ಗತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವೈ ಅಪರಾವರ್ತ್ತಿನೀಂ ಗತಿಮ್

ಹೀಗೆ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಯುಗಗಳು ಒಂದಿನಂತರೊಂದು ಕಳೆದಿವೆ; ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು, ಮರಳದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ತಲುಪಿವೆ.

ಆಧಿಪತ್ಯಂ ವಿನಾ ತೇ ವೈ ಐಶ್ವರ್ಯೇಣ ತು ತತ್ಸಮಾಃ। ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತುಲ್ಯಾ ರೂಪೇಣ ವಿಷಯೇಣ ಚ

ಅಧಿಪತ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಅವರು ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ರ ತೇ ಹ್ಯವತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಸಙ್ಗಮಾತ್। ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಹ

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದಮೇಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿನಾಽರ್ಥೇನ ಪ್ರಾಕೃತೇನೈವ ತೇ ಸ್ವಯಮ್। ನಾನಾ ತ್ವೇನಾಭಿಸಮ್ಬದ್ಧಾಸ್ತದಾ ತತ್ಕಾಲಭಾವಿನಃ

ಅವಶ್ಯವಾಗಿಬರುವ ಘಟನೆಯಿಂದ, ಸ್ವಭಾವದಂತೆ, ಅವರು ತಾವು ತಾವೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದು ಸಂಭವಿಸಬೇಕೋ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ವರೂಪತೋ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ಜಾಗ್ರತಃ। ತತ್ಕಾಲಭಾವಿ ತೇಷಾಂ ತು ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ

ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾಗುವಂತೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ತು ಭೇದಾನಾಂ ಯೇಷಾಂ ಭಿನ್ನಾಭಿಸೂಷ್ಮಣಾಮ್। ತೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರತಿಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕರಣಾನಿ ಚ

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೋ, ಅವರೊಡನೆ ಅವರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.

ನಾನಾತ್ವದರ್ಶನಾತ್ತೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕನಿವಾಸಿನಾಮ್। ವಿನಷ್ಟಸ್ವಾಧಿಕಾರಾಣಾಂ ಸ್ವೇನ ಧರ್ಮೇಣ ತಿಷ್ಠತಾಮ್

ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಕಾರಣ, ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾನೋ ನಿರಞ್ಜನಾಃ। ಪ್ರಕೃತೌ ಕಾರಣಾತೀತಾಃ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ

ಅವರು ಸಮಾನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸಿದ್ಧರು, ಶುದ್ಧಾತ್ಮರು, ಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲದವರು; ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಮೀರಿ, ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಖ್ಯಾಪಯಿತ್ವಾ ಹ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ತೇಷು ಸರ್ವಶಃ। ಪುರುಷಾವ್ಯವಹೃತತ್ವೇನ ಪ್ರತೀತಾ ನ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ

ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡದೆ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರವರ್ತಿತೇ ಪುನಃ ಸರ್ಗೇ ತೇಷಾಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ಪುನಃ। ಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರಾಕೃತೇ ತೇಷಾಂ ಯುಕ್ತಾನಾಂ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಾಮ್

ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಕಾರಣ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವರಲ್ಲಿ ಅದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.