ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನಾನಾಚ್ಛನ್ದೋಗತಿಪಥೋ ಗುಹ್ಯೋಪನಿಷದಾಸನಃ। ಛಾಯಾಪತ್ನೀಸಹಾಯೋ ವೈ ಮಣಿಶ್ರೃಙ್ಗ ಇವೋಚ್ಛ್ರಿತಃ। ಭೂತ್ವಾ ಯಜ್ಞವರಾಹೋ ವೈ ಅಪಃ ಸ ಪ್ರಾವಿಶತ್ ಪ್ರಭುಃ

ವಿವಿಧ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಗುಪ್ತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು, ತನ್ನ ನೆರಳಿನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು, ಮಣಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕೊಂಬಿನಂತೆ ಎತ್ತವಾಗಿದ್ದನು. ಈ ರೀತಿ ಯಜ್ಞದ ವಾರಾಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪ್ರಭುವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಅದ್ಭಿಃ ಸಂಛಾದಿತಾಮುರ್ವೀಂ ಸ ತಾಮಶ್ನನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಉಪಗಮ್ಯೋಜ್ಜಹಾರಾಶು ಅಪಸ್ತಾಶ್ಚ ಸ ವಿನ್ಯಸತ್

ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಅವನು, ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಆ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆಗಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.

ಸಾಮುದ್ರೀರ್ವೈ ಸಮುದ್ರೇಷು ನಾದೇಯೀಶ್ಚ ನದೀಷ್ವಥ। ರಸಾತಲತಲೇ ಮಗ್ನಾಂ ರಸಾತಲತಲೇ ಗತಾಮ್। ಪ್ರಭುರ್ಲ್ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥಾಯ ದಂಷ್ಟ್ರಯಾಭ್ಯುಜ್ಜಹಾರ ಗಾಮ್

ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ದಾನಮಾಡುವ ನದಿಗಳು, ಪಾತಾಳದ ತಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವು. ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಭುವು ತನ್ನ ದವಳದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದನು.

ತತಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾನೀಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಪೃಥಿವೀಕರಃ। ಮುಮೋಚ ಪೂರ್ವಂ ಮನಸಾ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಧರಾಧರಃ

ನಂತರ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದು, ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕನು ಅವಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ, ನಂತರ ಬಿಡಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯೋಪರಿ ಜಲೌಘಸ್ಯ ಮಹತೀ ನೌರಿವ ಸ್ಥಿತಃ। ಚರಿತತ್ವಾಚ್ಚ ದೇವಸ್ಯ ನ ಮಹೀ ಯಾತಿ ವಿಪ್ಲವಮ್

ಆ ನೀರಿನ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ, ಭೂಮಿಯು ದೊಡ್ಡ ಹಡಗಿನಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ದೇವರ ಚರಿತ್ರೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ.

ತತೋದ್ಧೃತ್ಯ ಕ್ಷಿತಿಂ ದೇವೋ ಜಗತಃ ಸ್ಥಾಪನೇಚ್ಛಯಾ। ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಾಯ ಮನಶ್ಚಕ್ರೇಽಮ್ಬುಜೇಕ್ಷಣಃ। ಪೃಥಿವೀಂ ತು ಸಮೀಕೃತ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸೋಽಚಿನೋದ್ ಗಿರೀನ್

ಆಮೇಲೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ ದೇವರು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಿ, ಅವನು ಗಿರಿಗಳನ್ನು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಪ್ರಾಕ್ ಸರ್ವೇ ದಹ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ತದಾ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾಗ್ನಿನಾ। ತೇನಾಗ್ನಿನಾ ವಿಶೀರ್ಣಾಸ್ತೇ ಪರ್ವತಾ ಭುವಿ ಸರ್ವಶಃ

ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವತಗಳು ಸಂಹಾರಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದವು. ಆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪರ್ವತಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರಾಗಿದ್ದವು.

ಶೈತ್ಯಾದೇಕಾರ್ಣವೇ ತಸ್ಮಿನ್ವಾಯುನಾಪಸ್ತು ಸಂಹೃತಾಃ। ನಿಷಿಕ್ತಾ ಯತ್ರ ಯತ್ರಾಸಂಸ್ತತ್ರತತ್ರಾಚಲೋಽಭವತ್

ಶೈತ್ಯದಿಂದ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವು ಎಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು ಉದಯಿಸಿದವು.

ಸ್ಕನ್ನಾಚಲತ್ವಾದಚಲಾಃ ಪರ್ವ್ವಭಿಃ ಪರ್ವ್ವತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಗಿರಯೋಽನ್ತರ್ನಿಗೀರ್ಣತ್ವಾಚ್ಚಯನಾಚ್ಚ ಶಿಲೋಚ್ಚಯಾಃ

ಅವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿದುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು 'ಅಚಲ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ವತಗಳು ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪರ್ವತಗಳು ಎಂದೂ, ಕೆಲವು ಒಳಗೆ ಹೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಶಿಲಾಸಂಚಯಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು.

ತತಸ್ತೇಷು ವಿಶೀರ್ಣೇಷು ಲೋಕೋದಧಿಗಿರಿಷ್ವಥ। ವಿಶ್ವಕರ್ಮ್ಮಾ ವಿಭಜತೇ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ

ಆ ಲೋಕಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಚೂರುಚೂರುವಾದಾಗ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಪ್ರತಿ ಯುಗಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಸಮುದ್ರಾಮಿಮಾಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾಂ ಸಪರ್ವ್ವತಾಮ್। ಭೂರಾದ್ಯಾಂ ಶ್ಚತುರೋ ಲೋಕಾನ್ ಪುನಃ ಸೋಽಥ ಪ್ರಕಲ್ಪಯತ್। ಲೋಕಾನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಚ ಪ್ರಜಾಸರ್ಗಂ ಸಸರ್ಜ್ಜ ಹ

ಸಮುದ್ರಗಳೂ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳೂ, ಪರ್ವತಗಳೂಳ್ಳ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಭೂಲೋಕದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದನು. ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಸಸರ್ಜ್ಜ ಸೃಷ್ಟಿನ್ತದ್ರೂಪಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಯಥಾ ಪುರಾ

ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಭಗವಂತ ಬ್ರಹ್ಮನು, ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಅದೇ ರೂಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತಃ ಸರ್ಗಂ ತದಾ ವೈ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಮ್। ಪ್ರಧಾನಸಮಕಾಲಂ ವೈ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಸ್ತಮೋಮಯಃ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಡನೆ, ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದು ಉದಯವಾಯಿತು.

ತಮೋ ಮೋಹೋ ಮಹಾಮೋಹಸ್ತಾಮಿಸ್ರೋ ಹ್ಯನ್ಧಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಅವಿದ್ಯಾ ಪಞ್ಚಪರ್ವ್ವೈಷಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಮಹಾತ್ಮನಃ

ಕತ್ತಲೆ, ಮೋಹ, ಮಹಾಮೋಹ, ತಾಮಸ, ಅಂಧ ಎಂಬ ಐದು ವಿಧದ ಅಜ್ಞಾನವು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬಂದವು.

ಪ़ಞ್ಚಧಾ ಚಾಶ್ರಿತಃ ಸರ್ಗೋ ಧ್ಯಾಯತಃ ಸೋಽಭಿಮಾನಿನಃ। ಸರ್ವ್ವತಸ್ತಮಸಾ ಚೈವ ದೀಪಃ ಕುಮ್ಭವದಾವೃತಃ। ಬಹಿರನ್ತಃ ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ಶುದ್ಧೋ ನಿಃಸಂಜ್ಞ ಏವ ಚ

ಆ ಐದು ಭಾಗಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಆತನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಕುಂಭದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ದೀಪದಂತೆ, ಒಳಗಿಂತ ಹೊರಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೂ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದಂತೆ ಇದ್ದಿತು.

ಯಸ್ಮಾತ್ತೈಃ ಸಂವೃತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮುಖ್ಯಾನಿ ಕರಣಾನಿ ಚ। ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸಂವೃತಾತ್ಮಾನೋ ನಗಾ ಮುಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಈ ಐದುಗಳಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯೂ, ಮುಖ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಆತ್ಮವೂ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಮುಖ್ಯ ಮರಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಮುಖ್ಯಸರ್ಗೇ ತಥಾಭೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹ್ಯಸಾಧಕಮ್। ಅಪ್ರಸನ್ನಮನಾಃ ಸೋಽಥ ತತೋ ನ್ಯಾಸೋಽಭ್ಯಮನ್ಯತ

ಆ ಮೊದಲನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಫಲಪ್ರದವಾಗದೆ ಇದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತಸ್ತತ್ರ ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ ಸ್ರೋತೋಽಭ್ಯವರ್ತ್ತತ। ಯಸ್ಮಾತ್ತಿರ್ಯಗ್ ವ್ಯವರ್ತ್ತೇತ ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಮ್

ಅವನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬದಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಪ್ರವಾಹವು ಉದಯವಾಯಿತು. ಅದು ಬದಿಗೆ ಹರಿದದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಮೋಬಹುತ್ವಾತ್ತೇ ಸರ್ವ್ವೇ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಬಹುಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಉತ್ಪಥಗ್ರಾಹಿಣಶ್ಚಾಪಿ ತೇ ಧ್ಯಾನಾದ್ಧ್ಯಾನಮಾನಿನಃ

ಅಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲರೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು ತಪ್ಪು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರು, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈ ದ್ವಿತೀಯಂ ವಿಶ್ವಮೀಶ್ವರಃ। ಅಹಂಕೃತಾ ಅಹಂಮನಾ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶದ್ವಿಧಾತ್ಮಕಾಃ

ಆ ಬದಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಂತನು ಎರಡನೇ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅದು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವಿಧಗಳಾಗಿತ್ತು.

ಏಕಾದಶೇನ್ದ್ರಿಯವಿಧಾ ನವಧಾ ಚೋದಯಸ್ತಥಾ। ಅಷ್ಟೌ ಚ ತಾರಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಶಕ್ತಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ವಿಧದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ವಿಧದ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು, ಎಂಟು ತಾರೆಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹೀಗೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಅತಃ ಪ್ರಕಾಶಾಸ್ತೇ ಸರ್ವ್ವೇ ಆವೃತಾಶ್ಚ ಬಹಿಃ ಪುನಃ। ಯಸ್ಮಾತ್ತಿರ್ಯಕ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತೇತ ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಾಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಒಳಗಿಂತ ಹೊರಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಬದಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಾಶ್ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈ ದ್ವಿತೀಯಂ ವಿಶ್ವಮೀಶ್ವರಃ। ಅಭಿಪ್ರಾಯಮಥೋದ್ಧೂತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವ್ವನ್ತಥಾಭಿಧಮ್। ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ಸಮವರ್ತ್ತತ

ಆ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಂತನು ಎರಡನೇ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಉದಯವಾದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಹೆಸರಿಸಿ, ಅವನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಸಾತ್ವಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಸ ಚೈವೋರ್ದ್ಧ್ವವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಯಸ್ಮಾದ್ವ್ಯವರ್ತ್ತತೋಹ್ದ್ಧ್ವನ್ತು ಊರ್ದ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಮೂರನೆಯದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರವಾಹ, ಅದು ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ಸುಖಪ್ರೀತಿಬಹುಲಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಸಂವೃತಾ। ಪ್ರಕಾಶಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಊರ್ದ್ಧ್ವಸ್ರೋತೋದ್ಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಅವರು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು, ಒಳಗಿಂತ ಹೊರಗಿಂತ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿರುವವರು, ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ತೇನ ವಾ ತಾದಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸೃಷ್ಟಾತ್ಮಾನೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ಊರ್ದ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತೃತೀಯೋ ವೈ ತೇನ ಸರ್ಗಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ

ಈ ಮೂಲಕ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ಸು ಮೂರನೆಯದು, ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಸ್ರೋತಃಸು ಸೃಷ್ಟೇಷು ದೇವೇಷು ಸ ತದಾ ಪ್ರಭುಃ। ಪ್ರೀತಿಮಾನಭವದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತೋಽನ್ಯಂ ಸೋಽಭ್ಯಮನ್ಯತ। ಸಸರ್ಜ್ಜ ಸರ್ಗಮನ್ಯಂ ಸ ಸಾಧಕಂ ಪ್ರಭುರೀಶ್ವರಃ

ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಆನಂದದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಫಲಪ್ರದವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಅಥಾಭಿಧ್ಯಾಯತಸ್ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯಿನಸ್ತದಾ। ಪ್ರಾದುರ್ಬ್ಬಭೂವ ಚಾವ್ಯಕ್ತಾದರ್ವ್ವಾಕ್‌ಸ್ರೋತಃ ಸುಸಾಧಕಮ್। ಯಸ್ಮಾದರ್ವಾಕ್ವ್ಯವರ್ತ್ತೇತ ತತೋಽರ್ವ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತ ಉಚ್ಯತೇ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆತನು ಸತ್ಯಭಾವದಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಪ್ರकटವಾಯಿತು. ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದದು. ಅದು ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ಚ ಪ್ರಕಾಶಬಹುಲಾಸ್ತಮಃ ಸತ್ತ್ವರಜೋಧಿಕಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ದುಃಖಬಹುಲಾ ಭೂಯೋ ಭೂಯಶ್ಚ ಕಾರಿಣಃ

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಆದರೆ ಅಂಧಕಾರ, ಸತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸುಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು ಅವು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ.