ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆದಿತ್ಯಸಂಜ್ಞಃ ಕಪಿಲಸ್ತ್ವಗ್ರಜೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ಹಿರಣ್ಯಮಸ್ಯ ಗರ್ಭೋಽಭೂದ್ಧಿರಣ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಗರ್ಭಜಃ। ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸ ಪುರಾಣೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿರುಚ್ಯತೇ

ಅವನು ಆದಿತ್ಯ, ಕಪಿಲ, ಅಗ್ನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಅವನ ಗರ್ಭವು ಹಿರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಹಿರಣ್ಯದಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಯಮ್ಭುವೋ ನಿವೃತ್ತಸ್ಯ ಕಾಲೋ ವರ್ಷಾಗ್ರಜಸ್ತು ಯಃ। ನ ಶಕ್ಯಃ ಪರಿಸಂಖ್ಯಾತುಮಪಿ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ

ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಲಯದ ನಂತರದ ಕಾಲವು ಎಲ್ಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯದು; ಅದನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾನಿವೃತ್ತೇಸ್ತು ಪರಾಖ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಮೃತಃ। ತಾವಚ್ಛೇಷೋಽಸ್ಯ ಕಾಲೋಽನ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪ್ರತಿಸೃಜ್ಯತೇ

ಕಲ್ಪಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮುಗಿದಾಗ ಅವನನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದ ಕಾಲ ಬೇರೆ, ಅದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋಟಿಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಅನ್ತರ್ಭೂತಾನಿ ಯಾನಿ ವೈ। ಸಮತೀತಾನಿ ಕಲ್ಪಾನಾನ್ತಾವಚ್ಛೇಷಾಃ ಪರಾಸ್ತು ಯೇ

ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲಗಳು, ಈಗಾಗಲೇ ಕಳೆದವುಗಳೂ, ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವವುಗಳೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ.

ಯಸ್ತ್ವಯಂ ವರ್ತ್ತತೇ ಕಲ್ಪೋ ವಾರಾಹನ್ತಂ ನಿಬೋಧತ। ಪ್ರಥಮಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ವರ್ತ್ತತೇ ದ್ವಿಜಾಃ

ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಪನ್ನು, ವಾರಾಹ ಕಾಲಪ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಇವುಗಳಲ್ಲೆ, ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಪ, ದ್ವಿಜರೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಾದ್ಯಾಸ್ತು ಮನವಃ ಸ್ಯುಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ। ಅತೀತಾ ವರ್ತ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾ ಯೇ ಚ ವೈ ಪುನಃ

ಅದರೊಳಗೆ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮೊದಲಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು ಇದ್ದಾರೆ—ಹಿಂದೆ ಹೋದವರು, ಈಗಿರುವವರು, ಮತ್ತೆ ಬರುವವರೂ ಕೂಡ.

ತೈರಿಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವಾ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಸಮನ್ತತಃ। ಪೂರ್ಣಂ ಯುಗಸಹಸ್ರಂ ವೈ ಪರಿಪಾಲ್ಯಾ ನರೇಶ್ವರೈಃ। ಪ್ರಜಾಭಿಸ್ತಪಸಾ ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಶ್ರೃಣುತ ವಿಸ್ತರಮ್

ಅವರು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮೇತ, ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಕಾಲ, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ವಿವರವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಣ ಚೈಕೇನ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾನ್ತರಾಣಿ ವೈ। ಭವಿಷ್ಯಾಣಿ ಭವಿಷ್ಯೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಃ ಕಲ್ಪೇನ ಚೈವ ಹ

ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಕಾಲಪಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಲಪದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲಪ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅತೀತಾನಿ ಚ ಕಲ್ಪಾನಿ ಸೋದಕಾನಿ ಸಹಾನ್ವಯೈಃ। ಅನಾಗತೇಷು ತದ್ವಚ್ಚ ತರ್ಕ್ಕಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಜಾನತಾ

ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ಕಾಲಪಗಳು, ಅವುಗಳ ಜಲಗಳೂ ವಂಶಗಳೂ ಸೇರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಕಾಲಪಗಳೂ ಕೂಡ—ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು.

ಆಪೋ ಹ್ಯಗ್ನೇಃ ಸಮಭವನ್ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೌ ಪೃಥಿವೀತಲೇ। ಸಾನ್ತರಾಲೈಕಲೀನೇಽಸ್ಮಾನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಲಗಳು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು; ಸ್ತಾವರ-ಜಂಗಮಗಳೆಲ್ಲ ನಾಶವಾದಾಗ, ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಯಿತು.

ಏಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ನ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ಕಿಞ್ಚನ। ತದಾ ಸ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್

ಅಂದು ಆ ಒಂದು ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋದವು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಕಾಲುಗಳೂಳ್ಳವನು, ಅಲ್ಲಿದ್ದನು.

ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷೋ ರುಕ್ಮವರ್ಣೋಽಹ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಃ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯಃ ಸ ಸುಷ್ವಾಪ ಸಲಿಲೇ ತದಾ

ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳಿರುವ ಪುರುಷ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ನರಾಯಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು, ಆಗ ಜಲದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದನು.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರೇಕಾತ್ ಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ತು ಶೂನ್ಯಂ ಲೋಕಮುದೀಕ್ಷ್ಯ ಸಃ। ಇಮಂ ಚೋದಾಹರನ್ತ್ಯತ್ರ ಶ್ಲೋಕಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರತಿ

ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಲೋಕವನ್ನು ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿದನು; ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ನರಾಯಣನ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಪೋ ನಾರಾ ವೈ ತನವ ಇತ್ಯಪಾಂ ನಾಮ ಶುಶ್ರುಮಃ। ಅಪ್ಸು ಶೇತೇ ಚ ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇನ ನಾರಾಯಣಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಜಲವನ್ನು 'ನರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಜಲದೊಳಗೆ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು 'ನಾರಾಯಣ' ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತುಲ್ಯಂ ಯುಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ ನೈಶಂ ಕಾಲಮುಪಾಸ್ಯ ಸಃ। ಶರ್ವರ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಕುರುತೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಸರ್ಗಕಾರಣಾತ್

ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ತು ಸಲಿಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಾಯುರ್ಭೂತ್ವಾ ತದಾಚರತ್। ನಿಶಾಯಾಮಿವ ಖದ್ಯೋತಃ ಪ್ರಾವೃಟ್‌ಕಾಲೇ ತತಸ್ತತಃ

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಜಲದೊಳಗೆ, ವಾಯುವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಮಿಡಿಯುವ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡಿದನು.

ತತಸ್ತು ಸಲಿಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಜ್ಞಾಯಾನ್ತರ್ಗತಾಂ ಮಹೀಮ್। ಅನುಮಾನಾದಸಂಮೂಢೋ ಭೂಮೇರುದ್ಧರಣಂ ಪ್ರತಿ

ಆ ಜಲದೊಳಗೆ ಭೂಮಿ ಒಳಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆತನು ಮೋಹಿತರಾಗದೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಊಹಿಸಿದನು.

ಅಕರೋತ್ ಸ ತನುಂ ತ್ವನ್ಯಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಯಥಾ ಪುರಾ। ತತೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮನಸಾ ದಿವ್ಯಂ ರೂಪಮಚಿನ್ತಯತ್

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಪಗಳಂತೆ, ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.

ಸಲಿಲೇನಾಪ್ಲುತಾಂ ಭೂಮಿಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ತು ಸಮನ್ತತಃ। ಕಿನ್ನು ರೂಪಂ ಮಹತ್ ಕೃತ್ವಾ ಉದ್ಧರೇಯಮಹಂ ಮಹೀಮ್

ಜಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವನು, 'ಯಾವ ಮಹತ್ತರ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ನಾನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಬಹುದು?' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.

ಜಲಕ್ರೀಡಾಸು ರುಚಿರಂ ವಾರಾಹಂ ರೂಪಮಸ್ಮರತ್। ಅಧೃಷ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಾಙ್ಮಯಂ ಧರ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದ, ವಾಕ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿರುವ ವಾರಾಹ ರೂಪವನ್ನು ಅವನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡನು.

ದಶಯೋಜನವಿಸ್ತೀಂರ್ಣ ಶತಯೋಜನಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್। ನೀಲಮೇಘಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಮೇಘಸ್ತನಿತನಿಃಸ್ವನಮ್

ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ಅಗಲ, ನೂರು ಯೋಜನೆ ಎತ್ತರ, ನೀಲಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಮೇಘಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಧ್ವನಿಸುವ ರೂಪವಾಯಿತು.

ಮಹಾಪರ್ವ್ವತವರ್ಷ್ಮಾಣಂ ಶ್ವೇತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಗ್ರದಂಷ್ಟ್ರಿಣಮ್। ವಿದ್ಯುದಗ್ನಿಪ್ರಕಾಶಾಕ್ಷಮಾದಿತ್ಯಸಮತೇಜಸಮ್

ಅದು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದಂತೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಭಯಂಕರ ದವಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿತ್ತು.

ಪೀನವೃತ್ತಾಯತಸ್ಕನ್ಧಂ ಸಿಂಹವಿಕ್ರಾನ್ತಗಾಮಿನಮ್। ಪೀನೋನ್ನತಕಟೀದೇಶಂ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಶುಭಲಕ್ಷಣಮ್

ಅದರ ಭುಜಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿಯೂ, ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿಯೂ, ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದವು. ಅದು ಸಿಂಹದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ কোমರು ದಪ್ಪವಾಗಿಯೂ, ಎತ್ತವಾಗಿಯೂ, ದೇಹ ಸೊಗಸಾಗಿ, ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.

ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ವಿಪುಲಂ ವಾರಾಹಮಮಿತಂ ಹರಿಃ। ಪೃಥಿವ್ಯುದ್ಧರಣಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರವಿವೇಶ ರಸಾತಲಮ್

ಹರಿಯು ಈ ಅಪಾರವಾದ, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ ವಾರಾಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಸ ವೇದವಾದ್ಯುಪದ್ರಷ್ಟಾ ಕ್ರತುವಕ್ಷಾಶ್ಚಿತೀಮುಖಃ। ಅಗ್ನಿಜಿಹ್ವೋ ದರ್ಭರೋಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಶೀರ್ಷೋ ಮಹಾತಪಾಃ

ಅವನು ವೇದಘೋಷಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ, ಯಜ್ಞದ ರೂಪ, ಹೋಮಕುಂಡದಂತೆ ಬಾಯಿಯು, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ನಾಲಿಗೆ, ಧರ್ಭೆಯಂತೆ ಕೂದಲು, ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ತಲೆ, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು.

ಅಹೋರಾತ್ರೇಕ್ಷಣಧರೋ ವೇದಾಙ್ಗಶ್ರುತಿಭೂಷಣಃ। ಆಜ್ಯನಾಸಃ ಸ್ರುವತುಣ್ಡಃ ಸಾಮಘೋಷಸ್ವನೋ ಮಹಾನ್

ಅವನಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ವೇದಗಳ ಅಂಗಗಳೆಂಬ ಅಲಂಕಾರ, ತುಪ್ಪದ ವಾಸನೆ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞದ ಚಮಚದಂತೆ ಮೂಗಿನ ತುದಿ, ಸಾಮವೇದದ ಘೋಷದಂತೆ ಮಹಾ ಧ್ವನಿ ಇತ್ತು.

ಸತ್ಯಧರ್ಮಮಯಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಧರ್ಮ್ಮವಿಕ್ರಮಸಂಸ್ಥಿತಃ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತರತೋ ಘೋರಃ ಪಶುಜಾನುರ್ಮಹಾಕೃತಿ

ಅವನು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು, ಶ್ರೀಮಂತನು, ಧರ್ಮದ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನು, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು, ಭಯಂಕರನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದಯಾಳು, ಮಹಾಕಾಯನು.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಗಾತ್ರೋ ಹೋಮಲಿಙ್ಗಃ ಸ್ಥಾನಬೀಜೋ ಮಹೌಷಧಿಃ। ವೇದ್ಯಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಮನ್ತ್ರಸ್ಫಿಗಾಜ್ಯಸ್ಪೃಕ್ ಸೋಮಶೋಣಿತಃ

ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಯಜ್ಞದ ಗುರುತುಗಳಿದ್ದವು, ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೂಲ, ಮಹೌಷಧಿ, ವೇದಿಯ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಮಂತ್ರಗಳು ಅವನ ಸೊಂಟ, ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು, ಸೋಮ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು.

- ಪಾ.ಭೇ. ವೇದಸ್ಕನ್ಧೋ ಹವಿರ್ಗನ್ಧೋ ಹವ್ಯಕವ್ಯಾತಿವೇಗವಾನ್। ಪ್ರಾಗ್ವಂಶಕಾಯೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ನಾನಾದೀಕ್ಷಾಭಿರನ್ವಿತಃ

ಅವನ ಭುಜಗಳು ವೇದಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಹೋಮದ ಸುಗಂಧ ಹರಡುತ್ತಿತ್ತು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಹೋಮಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವವನು, ಅವನ ದೇಹ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖವಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು, ವಿವಿಧ ದೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.