ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸರ್ವಞ್ಚ ತತ್‌ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪರಿಮಾಣೈಕದೇಶಿಕಮ್। ಸವ್ಯಾಸಪರಿಮಾಣಞ್ಚ ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣೈವ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ

ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳ ಪರಿಮಾಣಗಳು, ಮುಖ್ಯ ಭಾಗದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ವ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಶ್ಚೈವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಶೇಷತಃ। ಪ್ರಮಾಣಂ ಯೋಜನಾಗ್ರೇಣ ಸಾಮ್ಪ್ರತೈರಭಿಮಾನಿಭಿಃ। ಮಹೇನ್ದ್ರಾದ್ಯಾಃ ಸಭಾಃ ಪುಣ್ಯಾ ಮಾನಸೋತ್ತರಮೂರ್ದ್ಧನಿ

ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಡಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹೇಂದ್ರ ಮುಂತಾದವರ ಪುಣ್ಯಸಭೆಗಳು ಮಾನಸೋತ್ತರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವುದೂ ವಿವರವಾಗಿದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಗತಿಶ್ಚೋಕ್ತಾ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯಾಲಾತಚಕ್ರವತ್। ನಾಗವೀಥ್ಯಜವೀಥ್ಯೋಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ

ಇದಾದ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗದ ಚಲನೆಯು ಅಗ್ನಿಚಕ್ರದಂತೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಗಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಮಾರ್ಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಷ್ಠಯೋರ್ಲೇಖಯೋಶ್ಚೈವ ಮಣ್ಡಲಾನಾಞ್ಚ ಯೋಜನೈಃ। ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ಯ ಸನ್ಧ್ಯಾಯಾ ಅಹ್ನೋ ವಿಷುವತಸ್ತಥಾ

ಎರಡು ರೇಖೆಗಳು, ವೃತ್ತಗಳು, ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಡಿ, ಸಂಧ್ಯೆ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ವಿಷುವತ್ತಿನ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾಶ್ಚೋರ್ದ್ಧ್ವಂ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ಚತುರ್ದಿಶಮ್। ಪಿತ್ರೂಣಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಚ ಪನ್ಥಾನೌ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೌ

ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ಲೋಕಪಾಲರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗೃಹಿಣಾಂ ನ್ಯಾಸಿನಾಞ್ಚೋಕ್ತೌ ರಜಃಸತ್ತ್ವಸಮಾಶ್ರಯಾತ್। ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ಚ ಪದಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ಧರ್ಮಾದ್ಯಾ ಯತ್ರ ಧಿಷ್ಠಿತಾಃ

ಗೃಹಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಉಪದೇಶಗಳು, ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಶ್ಚಾರೋ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ತಥಾ। ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ಧ್ರುವಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ಶುಭಾಶುಭಮ್

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು ಹಾಗೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧ್ರುವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ನಿರ್ಮಿತಃ ಸೌರಃ ಸ್ಯನ್ದನೋಽರ್ಥವಶಾತ್ ಸ್ವಯಮ್। ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ಭಗವಾನ್ ಯೇನ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ ದಿವಿ ಸ್ವಯಮ್

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸೌರ ರಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ರಥದ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನು ಸ್ವತಃ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸ ರಥೋಽಧಿಷ್ಠಿತೋ ದೇವೈರಾದಿತ್ಯೈಃ ಋಷಿಭಿಸ್ತಥಾ। ಗನ್ಧರ್ವೈರಪ್ಸರೋಭಿಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಣೀಸರ್ಪರಾಕ್ಷಸೈಃ

ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಆದಿತ್ಯರು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಗುಂಪುಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಪಾಂ ಸಾರಮಯಸ್ಯೇನ್ದೋಃ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ಚ ರಥಸ್ತಥಾ। ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಚ ಸೌಮಸ್ಯ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯೇತೇ ಸೂರ್ಯಕಾರಿತೌ

ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಚಂದ್ರನ ರಥವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ಯನ್ದನಾನಾಂ ಧ್ರುವಾದೇವ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತನಮ್। ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ಶಿಶುಮಾರಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ಪುಚ್ಛೇ ಧ್ರುವಃ ಸ್ಥಿತಃ

ಸೂರ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ರಥಗಳು ಧ್ರುವನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧ್ರುವನು ಶಿಶುಮಾರ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಾಲದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಾರಾರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ। ನಿವಾಸಾ ಯತ್ರ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯನ್ತೇ ದೇವಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಕಾರಿಣಾಮ್

ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಸಮೇತವಾಗಿ ಅವುಗಳ ರೂಪಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪುಣ್ಯವಂತ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಸಹಸ್ರೇ ಚ ವರ್ಷಶೀತೋಷ್ಣನಿಃಸ್ರವಃ। ಪ್ರವಿಭಾಗಶ್ಚ ರಶ್ಮೀನಾಂ ನಾಮತಃ ಕರ್ಮತೋಽರ್ಥತಃ

ಸೂರ್ಯನ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳು, ಮಳೆ, ಚಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವಿಸರ್ಜನೆ, ಹಾಗೂ ಕಿರಣಗಳ ಹೆಸರು, ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರಿಮಾಣಗತೀ ಚೋಕ್ತೇ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸೂರ್ಯಸಂಶ್ರಯಾತ್। ಯಥಾ ಚಾಶು ವಿಷಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶಮ್ಭೋಃ ಕಣ್ಠಸ್ಯ ನೀಲತಾ

ಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಧಾರದಿಂದ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ವಿಷದಿಂದ ನೀಲವರ್ಣವು ಹೇಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತೆಂಬುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಸಾದಿತಸ್ಯಾಶು ವಿಷಾದಃ ಶೂಲಪಾಣಿನಃ। ಸ್ತೂಯಮಾನಃ ಸುರೈರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸ್ತೌತಿ ದೇವಂ ಮಹೇಶ್ವರಮ್

ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ದೇವನ ವಿಷವು ದೂರವಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲಿಙ್ಗೋದ್ಭವಕಥಾ ಪುಣ್ಯಾ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನೀ। ವಿಶ್ವರೂಪಾತ್ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮೋಽಯಮದ್ಭುತಃ

ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವವು ವಿಶ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪುರೂರವಸ ಐಲಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾನುಪ್ರಕೀರ್ತ್ತನಮ್। ಪಿತೄಣಾಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ತರ್ಪಣಂ ಚಾಮೃತಸ್ಯ ವೈ

ಇಲನ ಪುತ್ರನಾದ ಪುರುರವಸಿನ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ವಿಧದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಮೃತದ ತರ್ಪಣೆಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತತಃ ಪರ್ವಾಣಿ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯನ್ತೇ ಪರ್ವಣಾಞ್ಚೈವ ಸನ್ಧಯಃ। ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕಗತಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಞ್ಚಾಪ್ಯಧೋಗತಿಮ್। ಪಿತೄಣಾಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ಶ್ರಾದ್ಧೇನಾನುಗ್ರಹೋ ಮಹಾನ್

ನಂತರ ಪರ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಧಿಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವವರ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಅಧೋಗತಿಯನ್ನೂ, ಎರಡು ವಿಧದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಹಾ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಯುಗಸಂಖ್ಯಾಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ಚ ಕೃತೇ ಯುಗೇ। ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಚಾಪಕರ್ಷಾದ್ವಾರ್ತಾಯಾಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್

ಯುಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹೀನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ಸಂಖ್ಯಾನಞ್ಚ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್। ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ಸಂಸ್ಥಿತಿರ್ಧರ್ಮತಸ್ತಥಾ

ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯಜ್ಞಪ್ರವರ್ತ್ತನಞ್ಚೈವ ಸಂವಾದೋ ಯತ್ರ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಋಷೀಣಾಂ ವಸುನಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ವಸೋಶ್ಚಾಧಃ ಪುನರ್ಗತಿಃ

ಯಜ್ಞ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂವಾದವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳು ವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಇಳಿದು, ಪುನಃ ಕೆಳಗೆ ಹೋದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನಾನಾಂ ದುರ್ವಚತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಮೃತೇ ಮನುಮ್। ಪ್ರಶಂಸಾ ತಪಸಶ್ಚೋಕ್ತಾ ಯುಗಾವಸ್ಥಾಶ್ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ। ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ಕಲೇಶ್ಚಾತ್ರ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತನಮ್

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಕಷ್ಟವೋ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಯುಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ದೇವತಿರ್ಯಙ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಯುಗೇಯುಗೇ। ಕೀರ್ತ್ಯನ್ತೇ ಯುಗಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಪರಿಣಾಹೋಚ್ಛ್ರಯಾಯುಷಃ

ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಯುಗಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಆಯುಷ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳ-ಕಡಿತದಂತೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಶಿಷ್ಟಾದೀನಾಂ ಚ ನಿರ್ದೇಶಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ವೇದಸ್ಯ ತದ್ವಿಜಾತಾನಾಂ ಮಂತ್ರಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತನಮ್

ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ ವೇದ, ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.

ಶಾಖಾನಾಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಚ ವೇದವ್ಯಾಸಾದಿಶಬ್ದನಮ್। ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಸಂಹಾರಃ ಸಂಹಾರಾನ್ತೇ ಚ ಸಮ್ಭವಃ

ವೇದದ ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ವೇದವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳ ವಿವರಣೆ, ಮನ್ವಂತರಗಳ ಪ್ರಳಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಉದಯಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ದೇವತಾನಾಮೃಷೀಣಾಂ ಚ ಮನೋಃ ಪಿತೃಗಣಸ್ಯ ಚ। ನ ಶಕ್ಯಂ ವಿಸ್ತರಾದ್ವಕ್ತುಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಚ ಸಮಾಸತಃ

ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮನು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆ ಹೇಳಲಾಗದು ಎಂದು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಚ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ। ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇತದೇವ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್

ಮನ್ವಂತರದ ಎಣಿಕೆ ಮಾನವರ ಲೆಕ್ಕದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಲಕ್ಷಣವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾಂ ಚ ವರ್ತ್ತಮಾನೇನ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ। ತಥಾ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರತಿಸನ್ಧಾನಲಕ್ಷಣಮ್

ಹಿಂದಿನವು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನವುಗಳೂ ಈಗಿನದೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ಲಕ್ಷಣವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅತೀತಾನಾಗತಾನಾಂ ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಮನ್ವನ್ತರತ್ರಯಂ ಚೈವ ಕಾಲಜ್ಞಾನಂ ಚ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ

ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನವುಗಳೂ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಮೂರು ಮನ್ವಂತರಗಳೂ ಕಾಲಜ್ಞಾನದ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೆ.