ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ರುದ್ರಂ ಬ್ರಹ್‌ಮಾಣಮಿನ್ದ್ರಞ್ಚ ಲೋಕ ಪಾಲಾನ್ ಋಷೀನ್ ದನೂನ್। ದೇವಂ ತಮೇಕಂ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಾಹುರ್ನಾರಾಯಣಂ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೫.

ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ದೇವರನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ತನುರ್ಯಾ ಚ ತನುರ್ಯಾ ಚೈವ ವೈಷ್ಣವೀ। ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚ ಕಲ್ಪೇ ಚ ಆವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೫.

ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ರೂಪವೂ ವೈಷ್ಣವ ರೂಪವೂ ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರುತೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚ । ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಸಮಾಶ್ಚೈವ ತಾನಪೀಹ ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ತೇಜಸ್ಸು, ಯಶಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಂಶೇನ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ರುದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಾತ್ತ್ವಿಕ್ಯಾಃ ಪುರುಷಾಂಶೇನ ಯಜ್ಞೇ ವಿಷ್ಣುರಭೂತ್ತದಾ ।। ೫.

ರಾಜಸ ಗುಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಗುಣದಿಂದ ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಲಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದಿಂದ ಪುರುಷನ ಭಾಗದಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು ತಸ್ಯೈತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತನವೋಂಽಶಜಾಃ। ಕಾಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಶ್ಚಾಸೌ ರುದ್ರಃ ಸಂಹರತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಮತ್ತೆ ಕಾಲನಾಗಿ, ರುದ್ರನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚೈವ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ಸಪ್ತರಶ್ಮಿರ್ದ್ದಿವಾಕರಃ। ಭೂತ್ವಾ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಸ ತದಾದಹತ್ ।। ೫.

ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಏಳು ಕಿರಣಗಳಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಸಂಹಾರಕ ಆದಿತ್ಯನಾಗಿ ಆಗಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ.

ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಾಮರುಪವಿಪರ್ಯಯೇ । ತಸ್ಯಾನ್ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ತತ್ತದುತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮ್ ।। ೫.

ವಿಷ್ಣು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಅಂತ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರಿಕ್ತಾ ತು ಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪೌರುಷೀ ತನುಃ। ತಸ್ಯಾಂಶೇನ ವಿಜಜ್ಞೇ ಸ ಇಹ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಆಕೂತ್ಯಾಂ ಮನಸೋ ದೇವ ಉತ್ಪನ್ನಃ ಪ್ರಥಮೇ ವಿಭುಃ ।. ೫.

ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೌರುಷೀ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವರು ಆಕೂತಿಯ ಮನುವಿನ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ತತಃ ಪುನಃ ಸ ವೈ ದೇವೋ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ। ತುಷಿತಾಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ಹ್ಯತೀತಸ್ತುಷಿತೈಃ ಸಹ ।। ೫.

ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ, ಆ ದೇವರು ತುಷಿತಾದೇವಿಯೊಳಗೆ ಹಿಂದಿನ ತುಷಿತರು ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಔತ್ತಮೇ ಚಾನ್ತರೇ ಚೈವ ತುಷಿತಸ್ತು ವಿದುಃ ಸ ವೈ। ವಶವರ್ತ್ತಿಭಿರುತ್ಪನ್ನೋ ವಶವರ್ತ್ತೀ ಹರಿಃ ಪುನಃ ।। ೫.

ಉತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ದೇವರನ್ನು ತುಷಿತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ವಶವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಮತ್ತೆ ಹರಿ ವಶವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಸತ್ಯಾಯಾಮಭವತ್ಸತ್ಯಃ ಸತ್ಯೈಃ ಸಹ ಸುರೋತ್ತಮೈಃ। ತಾಮಸಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪುನರೇವ ಹಿ। ಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ಹರಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಹರಿರೇವ ಬಭೂವ ಹ ।। ೫.

ಸತ್ಯಾ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಸತ್ಯನಾಗಿ, ಸತ್ಯ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು. ತಾಮಸ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿ ಸ್ವತಃ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಚಾರಿಷ್ಣವೇಽನ್ತರೇ ಚಾಪಿ ಹರಿರ್ದವಃ ಪುನಸ್ತು ಸಃ। ವೈಕುಣ್ಠಾಯಾಮಸೌ ಜಜ್ಞೇ ಹ್ಯಾಭೂತರಜಸೈಃ ಸಹ। ವೈಕುಣ್ಠಃ ಸ ಪುನರ್ದ್ದೇವಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚಾಕ್ಷುಷೇಽನ್ತರೇ ।। ೫.

ಚಾರಿಷ್ಣವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿ ದೇವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ವೈಕುಂಠಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಆಭೂತರಜಸರು ಜೊತೆ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ ಆ ದೇವರು ಮತ್ತೆ ವೈಕುಂಠನಾದನು.

ಧರ್ಮೋ ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಧ್ಯೈಃ ಸಹ ಸುರೈರಭೂತ್ । ಸ ತು ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತರೇ ।। ೫.

ಧರ್ಮ, ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು; ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ ಆ ನಾರಾಯಣ ಸಾಧ್ಯನಾಗಿ ಬಂದನು.

ಮಾರೀಚಾತ್ ಕಶ್ಯಪಾದ್ವಿಷ್ಣುರದಿತ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬಮೂವ ಹ। ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿಃ ಕ್ರಮೈರಿಮಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ಜಿತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುರುರುಕ್ರಮಮ್ ।। ೫.

ಮಾರೀಚಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪನಿಂದ, ವಿಷ್ಣು ಅದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯದಿನ್ದ್ರಾಯ ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚೈವ ಸ ಪ್ರಭುಃ। ಇತ್ಯೇತಾಸತನವಸ್ತಸ್ಯ ವ್ಯತೀತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಸು। ಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವತೀತೇಷು ಯಾಭಿಃ ಸಂರಕ್ಷಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟನು; ಹೀಗೆ ಅವನ ಏಳು ರೂಪಗಳು ಕಳೆದ ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವು.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷ್ಟಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಮನೇನೇಹ ಜಾಯತಾ। ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತೋ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಶೇರ್ಧಾತೋಃ ಪ್ರವೇಶನಾತ್ ।। ೫.

ಆದಕಾರಣ, ವಾಮನನಾಗಿ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚೈವ ವಾಮನಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಏಕತ್ವಞ್ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವಞ್ಚ ವಿಶಿಷ್ಟತ್ವಞ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ವಾಮನನ ಏಕತ್ವ, ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವತಾನಾಮಿಹಾಂಶೇನ ಜಾಯನ್ತೇ ಯಾಸ್ತು ದೇವತಾಃ। ತಾಸಾನ್ತಾಸ್ತೇಜಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರುತೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚ। ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಸಮಾಶ್ಚೈವ ತಾ ವೈ ತೇಷಾಮನುಗ್ರಹಾತ್ ।। ೫.

ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯದ್ಯದ್ವಿಭೂತಿಮತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದೂರ್ಜಿತಮೇವ ವಾ। ತತ್ತದೇವಾವಗಚ್ಛಘ್ವಂ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತೇಜೋಂಽಶಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೫.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಶಕ್ತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸ ಏವಂ ಜಾಯತೇಂಽಶೇನ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ। ತತೋಽಪರೇ ಬ್ರುವನ್ತೀಮಮನ್ಯೋನ್ಯಾಂಶೇನ ಜಾಯತೇ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಅವನು ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವರು ಹೀಗೆ ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವನು ಬೇರೆ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ವಿವದಮಾನಾಸ್ತೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾನ್ವೈ ಬ್ರುವನ್ತಿ ಹ। ಯಸ್ಮಾನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ ಭೇದೋ ಮನಸಶ್ಚೇತಸಶ್ಚ ಹ। ತಸ್ಮಾದನುಗ್ರಹಾಸ್ತೇಷಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಸ್ತೇ ಭವನ್ತ್ಯುತ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ವಾದಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೋಡಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಚೇತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವರು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಏಕಸ್ತು ಪ್ರಭುಶಕ್ತ್ಯಾ ವೈ ಬಹುಧಾ ಭವತೀಶ್ವರಃ। ಭೂತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಬಹುಧಾ ಭವನ್ಯೇಕಃ ಪುನಸ್ತು ಸಃ ।। ೫.

ಒಬ್ಬನೇ ಒಡೆಯನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅನೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತೆ ಒಬ್ಬನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸುಮನಸೋ ಭೇದಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ ತೇಜಸಶ್ಚ ಹ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾಃ। ಸರ್ಗಾದೌ ಸಕೃದುತ್ಪನ್ನಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತೀಹ ಪ್ರಶಂಸಯಾ ।। ೫.

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಇಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೂ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತು ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ರುದ್ರಃ ಸಂಹರತಿ ಪ್ರಜಾಃ। ಜಾಯನ್ತೇ ಮೋಹಯನ್ತೋಽನ್ಯಾನೀಶ್ವರಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ।। ೫.

ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ರುದ್ರನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇತರರು ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಇಶ್ವರತ್ವವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಐಶ್ವರ್ಯೇಣ ಚರನ್ತಸ್ತೇ ಮೋಹಯನ್ತಿ ಹ್ಯನೀಶ್ವರಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಪ್ರಚಾರೇಷು ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೫.

ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸಿ, ಇಶ್ವರತ್ವವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ದೋಷಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯ-ಅಯೋಗ್ಯ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಭೂತಾಪವಾದಿನೋ ದುಷ್ಟಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾ ಭೂತಭಾವಿನಃ। ಭೂತಾಪವಾದಿನಃ ಶಕ್ತಾಸ್ತ್ರಯೋ ವೇದಾಃ ಪ್ರವಾದಿನಾಮ್ ।। ೫.

ಭೂತಗಳಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದವರು ಕೆಟ್ಟವರು; ಮಧ್ಯಸ್ಥರು ಭೂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಭೂತಗಳಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವವರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವವರಿಗೆ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಗುರುಗಳಾಗಿವೆ.

ದೃಢಪೂರ್ವಶ್ರುತತ್ವಾಚ್ಚ ಪ್ರವಾದಾಚ್ಚೈವ ಲೌಕಿಕಾತ್। ಚತುರ್ಭಿಃ ಕಾರಣೈರೇಭಿರ್ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ನ ವಿನ್ದತಿ ।। ೫.

ಹಳೆಯದಾಗಿ ಕೇಳಿದದ್ದು ಮತ್ತು ಲೋಕದ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಈ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಪೂರ್ವಮರ್ಥಾನ್ತರೇ ನ್ಯಸ್ತಾಃ ಕಾಲಾನ್ತರಗತಾ ಅಪಿ। ತೇನಾನ್ಯತ್ ಸನ್ತಮಪ್ಯರ್ಥಂ ದ್ವೇಷಾನ್ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ।। ೫.

ಹಿಂದೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಬೇರೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಸಹ; ಅದರಿಂದ, ಬೇರೆ ಅರ್ಥ ಇದ್ದರೂ, ದ್ವೇಷದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ದರ್ಶಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಭೂತೋ ಯೋ ಗುಣಭೂತಸ್ತು ತೇಷು ಯಃ। ಕರ್ಮಣಾಂ ಮನಸಾಂ ಕರ್ತ್ತಾ ಅಭಿಜಾತ್ಯಾ ಚ ಯೋ ಮಹಾನ್। ಶ್ರುತಜ್ಞೈಃ ಕಾರಣೈರೇತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ।। ೫.

ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುವೇ ವಸ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಗಿರುವುದೇ ಗುಣ. ಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಮಾಡುವವನು, ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಿಂದ ಮಹಾನ್‌ನಾದವನು, ಈ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೇದಜ್ಞರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.