ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪಿತಾಮಹಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಯಾವದುತ್ತರಮಾನಸಮ್। ಫಲ್ಗುತೀರ್ಥನ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ದೇವಾನಾಮಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೪೯.

ಪಿತಾಮಹನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಉತ್ತರಮಾನಸವರೆಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಫಲ್ಗು ತೀರ್ಥವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಿಗಲು ಕಷ್ಟವಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕ್ರೌಞ್ಚಪಾದಾತ್ಫಲ್ಗುತೀರ್ಥಂ ಯಾವತ್ಸಾಕ್ಷಾದ್ಗಯಾಶಿರಃ। ಮುಖಂ ಗಯಾಸುರಸ್ಯೈತತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಮಿಹಾಕ್ಷಯಮ್ ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚನ ಪಾದದಿಂದ ಫಲ್ಗು ತೀರ್ಥದವರೆಗೆ, ನೇರವಾಗಿ ಗಯಾಶಿರದವರೆಗೆ ಇದು ಗಯಾಸುರನ ಬಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮುಣ್ಡಪೃಷ್ಠಾನ್ನಗಾಧಸ್ತಾತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ತತ್ಫಲ್ಗುತೀರ್ಥ ಕಮ್। ಆದ್ಯೋ ಗದಾಧರೋ ದೇವೋ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮನಾ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೪೯.

ಮುಂಡಪೃಷ್ಠದಿಂದ ಪರ್ವತದ ಕೆಳಗಡೆ ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಫಲ್ಗು ತೀರ್ಥ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೇವರಾದ ಗದಾಧರನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಪದರೂಪೇಣ ಪಿತೄಣಾಂ ಮುಕ್ತಿಹೇತವೇ। ಏತದ್ವಿಷ್ಣುಪದಂ ದಿವ್ಯಂ ದರ್ಶನಾತ್ಪಾಪನಾಶನಮ್ ।। ೪೯.

ವಿಷ್ಣುವಿನಂತಹ ಪರಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ, ಇದು ದೈವಿಕವಾದ ವಿಷ್ಣುಪದವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ಪರ್ಶನಾತ್ಪೂಜನಾದ್ವಾಪಿ ಪಿತೄಣಾಂ ದತ್ತಮಕ್ಷಯಮ್। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಪಿಣ್ಡಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಕುಲಸಾಹಸ್ರಮಾತ್ಮನಾ ।। ೪೯.

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಶಾಶ್ವತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸಾವಿರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ನಯೇದ್ವಿಪ್ಣುಪದಂ ದಿವ್ಯಮನನ್ತಂ ಶಿವಮವ್ಯಯಮ್। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ ರುದ್ರಪದೇ ನಯೇತ್ಕುಲಶತಂ ನರಃ ।। ೪೯.

ವಿಷ್ಣುಪದದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ದೈವಿಕ, ಅನಂತ, ಶುಭ ಮತ್ತು ನಾಶರಹಿತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ರುದ್ರಪದದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ನೂರು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಹಾತ್ಮನಾ ಶಿವಪುರಂ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಪದೇ ನರಃ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಕುಲಶತಂ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್ ।। ೪೯.

ತಾನು ಕೂಡ ಶಿವಪುರಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪದದಲ್ಲಿಯೂ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ನೂರು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್। ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಪಿತೄನ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೯.

ಕಶ್ಯಪನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ವಾಜಪೇಯಫಲಂ ಲಭೇತ್। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾಹವನೀಯೇ ಅಶ್ವಮೇಧಫಲಂ ಲಭೇತ್ ।। ೪೯.

ಗೃಹಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ವಾಜಪೇಯ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಹವನೀಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಭ್ಯಪದೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮಫಲಂ ಲಭೇತ್ । ಆವಸಥ್ಯಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಪಿತೄನ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೯.

ಸಭ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಠೋಮ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆವಸತ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಕ್ರಪದೇ ಇನ್ದ್ರಲೋಕಂ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್। ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಪಿತೄನ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೯.

ಶಕ್ರನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರೌಞ್ಚಮಾತಙ್ಗಯೋಃ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್। ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಸೂರ್ಯ್ಯಪದೇ ಪಞ್ಚ ಪಾಪಿನೋಽರ್ಕ್ಕಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚ ಮತ್ತು ಮಾತಂಗರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಐದು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಕಪುರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಾರ್ತಿಕೇಯಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಶಿವಲೋಕಂ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್। ಗಣೇಶಸ್ಯ ಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ರುದ್ರಲೋಕಂ ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್ ।। ೪೯.

ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಗಣೇಶನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ರುದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಗಜಕರ್ಣತರ್ಪಣಕೃನ್ನಿರ್ಮಲಂ ಸ್ವರ್ನಯೇತ್ಪಿತೄನ್। ಅನ್ಯೇಷಾಞ್ಚ ಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಪಿತೄನ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೯.

ಗಜಕರ್ಣನಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಇತರರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವ್ವೇಷಾಂ ಕಾಶ್ಯಪಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಷ್ಣೋ ರುದ್ರಸ್ಯ ವೈ ಪದಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚ ಪದಂ ಚಾಪಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತತ್ರ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಕಶ್ಯಪನ ಸ್ಥಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಾನಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾರಮ್ಭೇ ಚ ಸಮಾಪ್ತೌ ಚ ತೇಷಾಮನ್ಯತಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಶ್ರೇಯಸ್ಕರಂ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತ್ತುಶ್ಚ ನಾರದ ।। ೪೯.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಅದು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ನಾರದ.

ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಪದೇ ದಿವ್ಯೇ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಮುನಿಃ ಪುರಾ। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವೋದ್ಯತೋ ದಾತುಂ ಪಿತ್ರಾದಿಭ್ಯಶ್ಚ ಪಿಣ್ಡಕಮ್ ।। ೪೯.

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಶ್ಯಪನ ದೈವಿಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೌ ತತೋ ಹಸ್ತೌ ಪದಮುದ್ಭಿದ್ಯ ನಿರ್ಗತೌ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹಸ್ತದ್ವಯಂ ತತ್ರ ಮುನಿಃ ಸಂಶಯಮಾಗತಃ ।। ೪೯.

ಆ ಬಳಿಕ, ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಒಂದು ಬಿಳಿ ಕೈ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಕೈ ಹೊರಬಂದವು. ಆ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಮುನಿಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಯಿತು.

ತತಃ ಸ್ವಮಾತರಂ ಶಾನ್ತಾಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸ ಮಹಾಮುನಿಃ। ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಪದೇ ದಿವ್ಯೇ ಶುಕ್ಲೇ ಕೃಷ್ಣೇಽಥ ವಾ ಕರೇ ।। ೪೯.

ಆಗ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ತನ್ನ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ಕಶ್ಯಪನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಬಿಳಿ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕೈ ಯಾರದು?' ಎಂದು.

ಪಿಣ್ಡೋ ದೇಯೋ ಮಯಾ ಮಾತರ್ಜಾನಾಸಿ ಪಿತರಂ ವದ ಶಾನ್ತೋವಾಚ ೪೯.

ಅವನು ಕೇಳಿದನು: 'ತಾಯಿ, ನಾನು ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆ? ನಿನಗೆ ತಂದೆಯಾರು ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿದೆಯೆ? ಹೇಳು,' ಎಂದು ಶಾಂತಾ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ತತಃ ಪಿಣ್ಡಂ ದಾತುಂ ಕೃಷ್ಣಾಯ ಚೋದ್ಯತಃ। ಶ್ವೇತೋಽದೃಶ್ಯೋಽಬ್ರವೀತ್ತತ್ರ ಪುತ್ರಸ್ತ್ವಂ ಹಿ ಮಮೌರಸಃ ।। ೪೯.

ಆ ಬಳಿಕ ಭಾರದ್ವಾಜನು ಪಿಂಡವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕೈಗೆ ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಆಗ ಬಿಳಿ ಕೈ ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋದರೂ, ಅದು ಹೇಳಿತು: 'ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಮಗನು.'

ಕೃಷ್ಣೋಽಬ್ರವೀನ್ಮಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ತತೋ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಕಮ್। ಸ್ವೈರಿಣ್ಯಥಾಬ್ರವೀದ್ದಾತುಂ ಕ್ಷೇತ್ರಿಣೇ ಬೀಜಿನೇ ತತಃ ।। ೪೯.

ಕಪ್ಪು ಕೈ ಹೇಳಿತು: 'ಇದು ನನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿಂಡವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.' ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಆ ಮಹಿಳೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: 'ಪಿಂಡವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಬೀಯೂ ಇರುವವನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.'

ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ತತಃ ಪಿಣ್ಡಂ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಪದೇ ದದೌ । ಹಂಸಯುಕ್ತವಿಮಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮುಭೌ ಗತೌ ।। ೪೯.

ಆ ಬಳಿಕ ಭಾರದ್ವಾಜನು ಪಿಂಡವನ್ನು ಕಶ್ಯಪನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಹಂಸಗಳಿದ್ದ ರಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ರಾಮೋ ರುದ್ರಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಪಿಣ್ಡದಾನಾಯ ಚೋದ್ಯತಃ। ಪಿತಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವರ್ಗಾತ್ಪ್ರಸಾರ್ಯ್ಯ ಕರಮಾಗತಃ ।। ೪೯.

ರಾಮನು ರುದ್ರನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಪ್ರೇರಿತನಾದನು. ಅವನ ತಂದೆ ದಶರಥನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಕೈ ಚಾಚಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

ನಾದಾತ್ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೇ ರಾಮೋ ದದೌ ರುದ್ರಪದೇ ತತಃ। ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾತಿಕ್ರಮಾದ್ಭೀತಂ ರಾಮಂ ದಶರಥೋಽಬ್ರವೀತ್ ।। ೪೯.

ರಾಮನು ಪಿಂಡವನ್ನು ತಂದೆಯ ಕೈಗೆ ಇಡದೆ, ರುದ್ರನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ರಾಮನಿಗೆ ದಶರಥನು ಮಾತಾಡಿದನು.

ತಾರಿತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಪುತ್ರ ರುದ್ರಲೋಕಮವಾಪ್ನುಯಾಮ್। ಹಸ್ತೇ ಪಿಣ್ಡಪ್ರದಾನೇನ ಸ್ವರ್ಗತಿರ್ನ ಹಿ ಮೇ ಭವೇತ್ ।। ೪೯.

'ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀಯ, ಮಗನೆ; ನಾನು ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಕೈಗೆ ಪಿಂಡವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ನನಗೆ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗ ಸಿಗದು.'

ತ್ವಞ್ಚ ರಾಜ್ಯಂ ಚಿರಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ಪ್ರಜಾಃ। ಯಜ್ಞಾನ್ಸದಕ್ಷಿಣಾನ್ಕೃತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ ವ್ರಜಿಷ್ಯಸಿ ।। ೪೯.

'ನೀನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿ, ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು رعಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುವೆ.'

ಪುರ್ಯ್ಯಯೋಧ್ಯಾಜನೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಕೃಮಿಕೀಟಾದಿಭಿಃ ಸಹ। ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಸೌ ದಶರಥೋ ರುದ್ರಲೋಕಂ ಪರಂ ಯಯೌ ।। ೪೯.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ, ಹುಳಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ, ದಶರಥನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪರಮ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

ಭೀಷ್ಮೋ ವಿಷ್ಣುಪದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಆಹೂಯ ಪಿತರಂ ಸ್ವಕಮ್। ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವೋದ್ಯತೋ ದಾತುಂ ಪಿತ್ರಾದಿಭ್ಯಶ್ಚ ಪಿಣ್ಡಕಮ್ ।। ೪೯.

ಭೀಷ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.