ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕಾರಣಂ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಕೇಚಿಚ್ಛಿವಂ ಪರತ್ವೇನ ಪ್ರಾಹುರ್ವಿಷ್ಣುಂ ತಥಾಽಪರೇ। ಅವಿಜ್ಞಾನೇನ ಸಂಸಕ್ತಾಃ ಸಕ್ತಾ ರತ್ಯಾದಿಚೇತಸಾ ।। ೫.

ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶಿವನನ್ನು ಪರಮನೆಂದು, ಮತ್ತವರೋ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪರಮನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ತತ್ತ್ವಂ ಕಾಲಞ್ಚ ದೇಶಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ। ಕಾರಣಞ್ಚ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ನಾನಾರ್ಥೇಷ್ವಿಹ ದೇವತಾಃ ।। ೫.

ತತ್ತ್ವ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಕಾರಣವೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಏಕಂ ನಿನ್ದತಿ ಯಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಾನೇನ ಸ ನಿನ್ದತಿ। ಏಕಂ ಪ್ರಶಸಮಾನಸ್ತು ಸರ್ವಾನೇವ ಪ್ರಶಂಸತಿ। ಏಕಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ತಮಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಮ್ ।। ೫.

ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊಗಳುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಗಳಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಾರೋ, ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅದ್ವೇಷಸ್ತು ಸದಾ ಕಾರ್ಯೋ ದೇವತಾಸು ವಿಜಾನತಾ। ನ ಶಕ್ಯಮೀಶ್ವರಂ ಜ್ಞಾತುಮೈಶ್ವರ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೫.

ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು; ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಏಕಾತ್ಮಾ ಸ ತ್ರಿಧಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಂಮೋಹಯತಿ ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏತೇಷಾಞ್ಚ ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ವಿಚರನ್ತ್ಯನ್ತರಂ ಜನಾಃ ।। ೫.

ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಜಿಜ್ಞಾಸನ್ತಃ ಪರೀಕ್ಷನ್ತಃ ಸಕ್ತಾ ರೂಪಾವಿಚೇತಸಃ। ಇದಂ ಪರಮಿದಂ ನೇತಿ ವದನ್ತಿ ಭಿನ್ನದರ್ಶಿನಃ ।। ೫.

ಅರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡವರು, 'ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾತುಧಾನಾನ್ ವಿಶನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚೈವ ತಾನ್ನರಾನ್ । ಏಕತ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ।। ೫.

ಇವು ಯಾತುಧಾನ ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚರು ಹಾಗೂ ಆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಒಂದೇತನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂಭುವು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಿಕಾಭಿಸ್ತು ತನುಭಿರ್ಮೋಹಯನ್ ಪ್ರಜಾಃ। ತೇಷ್ವೇಕಂ ಯಜತೇ ಯಸ್ತು ಸ ತದಾ ಯಜತೇ ತ್ರಯಮ್ ।। ೫.

ಗುಣಗಳೇ ಆದ ದೇಹಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಯಾರು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಸ್ತ್ರಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ನೈರನ್ತರ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮೇಕತ್ವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಗತಾಗತಮ್। ಏಕತ್ವಂ ವಾ ಬಹುತ್ವಂ ವಾ ತೇಷು ಕೋ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೫.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂವರು ದೇವತೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಒಂದೇತನ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಒಂದೇತನ ಅಥವಾ ಬಹುತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲರು?

ಯಸ್ಮಾತ್ ಸೃಷ್ಟ್ವಾನುಗೃಹ್ಣೀತೇ ಗ್ರಸತೇ ಚೈವ ತೇ ಪ್ರಜಾಃ । ಗುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ರ್ತ್ರೈಕಾಲ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದೇಕಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫.

ಅವನು ಈ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಗಳ ಏಕತ್ವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಒಂದೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರುದ್ರಂ ಬ್ರಹ್‌ಮಾಣಮಿನ್ದ್ರಞ್ಚ ಲೋಕ ಪಾಲಾನ್ ಋಷೀನ್ ದನೂನ್। ದೇವಂ ತಮೇಕಂ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಾಹುರ್ನಾರಾಯಣಂ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೫.

ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ದೇವರನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ತನುರ್ಯಾ ಚ ತನುರ್ಯಾ ಚೈವ ವೈಷ್ಣವೀ। ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚ ಕಲ್ಪೇ ಚ ಆವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೫.

ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ರೂಪವೂ ವೈಷ್ಣವ ರೂಪವೂ ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರುತೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚ । ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಸಮಾಶ್ಚೈವ ತಾನಪೀಹ ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ತೇಜಸ್ಸು, ಯಶಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಂಶೇನ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ರುದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಾತ್ತ್ವಿಕ್ಯಾಃ ಪುರುಷಾಂಶೇನ ಯಜ್ಞೇ ವಿಷ್ಣುರಭೂತ್ತದಾ ।। ೫.

ರಾಜಸ ಗುಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಗುಣದಿಂದ ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಲಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದಿಂದ ಪುರುಷನ ಭಾಗದಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು ತಸ್ಯೈತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತನವೋಂಽಶಜಾಃ। ಕಾಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಶ್ಚಾಸೌ ರುದ್ರಃ ಸಂಹರತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಮತ್ತೆ ಕಾಲನಾಗಿ, ರುದ್ರನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚೈವ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ಸಪ್ತರಶ್ಮಿರ್ದ್ದಿವಾಕರಃ। ಭೂತ್ವಾ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಸ ತದಾದಹತ್ ।। ೫.

ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಏಳು ಕಿರಣಗಳಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಸಂಹಾರಕ ಆದಿತ್ಯನಾಗಿ ಆಗಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ.

ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಾಮರುಪವಿಪರ್ಯಯೇ । ತಸ್ಯಾನ್ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ತತ್ತದುತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮ್ ।। ೫.

ವಿಷ್ಣು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಅಂತ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರಿಕ್ತಾ ತು ಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪೌರುಷೀ ತನುಃ। ತಸ್ಯಾಂಶೇನ ವಿಜಜ್ಞೇ ಸ ಇಹ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಆಕೂತ್ಯಾಂ ಮನಸೋ ದೇವ ಉತ್ಪನ್ನಃ ಪ್ರಥಮೇ ವಿಭುಃ ।. ೫.

ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೌರುಷೀ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವರು ಆಕೂತಿಯ ಮನುವಿನ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ತತಃ ಪುನಃ ಸ ವೈ ದೇವೋ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ। ತುಷಿತಾಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ಹ್ಯತೀತಸ್ತುಷಿತೈಃ ಸಹ ।। ೫.

ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ, ಆ ದೇವರು ತುಷಿತಾದೇವಿಯೊಳಗೆ ಹಿಂದಿನ ತುಷಿತರು ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಔತ್ತಮೇ ಚಾನ್ತರೇ ಚೈವ ತುಷಿತಸ್ತು ವಿದುಃ ಸ ವೈ। ವಶವರ್ತ್ತಿಭಿರುತ್ಪನ್ನೋ ವಶವರ್ತ್ತೀ ಹರಿಃ ಪುನಃ ।। ೫.

ಉತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ದೇವರನ್ನು ತುಷಿತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ವಶವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಮತ್ತೆ ಹರಿ ವಶವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಸತ್ಯಾಯಾಮಭವತ್ಸತ್ಯಃ ಸತ್ಯೈಃ ಸಹ ಸುರೋತ್ತಮೈಃ। ತಾಮಸಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪುನರೇವ ಹಿ। ಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ಹರಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಹರಿರೇವ ಬಭೂವ ಹ ।। ೫.

ಸತ್ಯಾ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಸತ್ಯನಾಗಿ, ಸತ್ಯ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು. ತಾಮಸ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿ ಸ್ವತಃ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಚಾರಿಷ್ಣವೇಽನ್ತರೇ ಚಾಪಿ ಹರಿರ್ದವಃ ಪುನಸ್ತು ಸಃ। ವೈಕುಣ್ಠಾಯಾಮಸೌ ಜಜ್ಞೇ ಹ್ಯಾಭೂತರಜಸೈಃ ಸಹ। ವೈಕುಣ್ಠಃ ಸ ಪುನರ್ದ್ದೇವಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚಾಕ್ಷುಷೇಽನ್ತರೇ ।। ೫.

ಚಾರಿಷ್ಣವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿ ದೇವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ವೈಕುಂಠಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಆಭೂತರಜಸರು ಜೊತೆ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ ಆ ದೇವರು ಮತ್ತೆ ವೈಕುಂಠನಾದನು.

ಧರ್ಮೋ ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಧ್ಯೈಃ ಸಹ ಸುರೈರಭೂತ್ । ಸ ತು ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತರೇ ।। ೫.

ಧರ್ಮ, ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು; ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ ಆ ನಾರಾಯಣ ಸಾಧ್ಯನಾಗಿ ಬಂದನು.

ಮಾರೀಚಾತ್ ಕಶ್ಯಪಾದ್ವಿಷ್ಣುರದಿತ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬಮೂವ ಹ। ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿಃ ಕ್ರಮೈರಿಮಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ಜಿತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುರುರುಕ್ರಮಮ್ ।। ೫.

ಮಾರೀಚಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪನಿಂದ, ವಿಷ್ಣು ಅದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯದಿನ್ದ್ರಾಯ ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚೈವ ಸ ಪ್ರಭುಃ। ಇತ್ಯೇತಾಸತನವಸ್ತಸ್ಯ ವ್ಯತೀತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಸು। ಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವತೀತೇಷು ಯಾಭಿಃ ಸಂರಕ್ಷಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟನು; ಹೀಗೆ ಅವನ ಏಳು ರೂಪಗಳು ಕಳೆದ ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವು.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷ್ಟಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಮನೇನೇಹ ಜಾಯತಾ। ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತೋ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಶೇರ್ಧಾತೋಃ ಪ್ರವೇಶನಾತ್ ।। ೫.

ಆದಕಾರಣ, ವಾಮನನಾಗಿ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚೈವ ವಾಮನಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಏಕತ್ವಞ್ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವಞ್ಚ ವಿಶಿಷ್ಟತ್ವಞ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ವಾಮನನ ಏಕತ್ವ, ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವತಾನಾಮಿಹಾಂಶೇನ ಜಾಯನ್ತೇ ಯಾಸ್ತು ದೇವತಾಃ। ತಾಸಾನ್ತಾಸ್ತೇಜಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರುತೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚ। ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಸಮಾಶ್ಚೈವ ತಾ ವೈ ತೇಷಾಮನುಗ್ರಹಾತ್ ।। ೫.

ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯದ್ಯದ್ವಿಭೂತಿಮತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದೂರ್ಜಿತಮೇವ ವಾ। ತತ್ತದೇವಾವಗಚ್ಛಘ್ವಂ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತೇಜೋಂಽಶಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೫.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಶಕ್ತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.