ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭವತ್ಯೇಕೋ ದ್ವಿಧಾ ಚೈವ ತ್ರಿಧಾ ಮೂರ್ತಿವಿನಾಶನಾತ್। ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನ್ತಕೃಚ್ಚೈವ ಪುರುಷಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಅವನು ಒಂದಾಗಿ, ಎರಡಾಗಿ, ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ರೂಪಗಳ ಲಯದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಂತಕೃತ್ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಈ ಮೂವರು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಸ್ಯೈತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಚ ಪೌರುಷೀ ಚೈವ ಅನ್ತಕಾರೀ ಚ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಪೌರುಷೀ ಮತ್ತು ಅಂತಕಾರೀ ಎಂಬ ಮೂರು.

ತತ್ರ ಯಾ ರಾಜಸೀ ತಸ್ಯ ತನುಃ ಸಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಕರೀ। ಯಾ ತಾಮಸೀ ತು ಕಾಲಾಖ್ಯಾ ಪ್ರಜಾಕ್ಷಯಕರೀ ತು ಸಾ। ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ತು ಸಾನುಗ್ರಹಕರೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವದ ದೇಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾಲವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸೀ ಚಾನ್ತಕೃದ್ಯಾ ತು ತದಂಶೇನಾಭವದ್ಭವಃ ।। ೫.

ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾಜಸ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಅಂತಕೃತಿನಿಂದ ಭವನು ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ಸಾ ತಸ್ಯಾಃ ಶೋಚಿಷ್ಣುರುಚ್ಯತೇ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೫.

ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವನ್ನು ಶೋಚಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರು ದೇಹಗಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾಪ್ರಯೋಜನಾರ್ಥಾಂ ಹಿ ಕಾಲೋಽವಸ್ಥಾಂ ಕರೋತಿ ಯಃ। ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇನ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಠ್ವಾ ವಿಷ್ಣುತ್ವೇನಾನುಗೃಹ್ಯ ಚ। ವೈಷ್ಣವ್ಯಾನುಗೃಹೀತಾ ಸ್ತಾ ರೌದ್ಯಾನುಗ್ರಸತೇ ಪುನಃ ।। ೫.

ಕಾಲನು ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ಉಳಿಸಿ, ನಂತರ ರುದ್ರನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ಕಾಲಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರೀನ್ ವೈ ಕರೋತಿ ಸಃ। ಸೃಜತೇ ಚಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂಹರತೇ ತಥಾ ।। ೫.

ಒಬ್ಬನೇ ಆದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಕಾಲನು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಉಳಿಸಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತಾಃ ಕಥಿತಾ ಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಜಾಪತ್ಯಾ ಚ ರೌದ್ರೀ ಚ ವೈಷ್ಣವೀ ಚೈವ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ, ರೌದ್ರಿ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕಾ ತನುಃ ಸ್ಮೃತಾ ವೇದೇ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪುರಾತನೇ। ಸಾಙ್ಖ್ಯಯೋಗಪರೇ ವೀರೈಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೈಕತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ। ಅಭಿಜಾತಪ್ರಭಾವಜ್ಞೈಋಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೫.

ಈ ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ವೇದ, ಪುರಾತನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವೀರರು, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡುವವರು, ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಋಷಿಗಳು—all ಅವರಿಂದ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕತ್ವೇ ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇ ಚ ತಾಸು ಭಿನ್ನಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಿಹ । ಇದಂ ಪರಮಿದಂ ನೇತಿ ಬ್ರುವತೋ ಭಿನ್ನದರ್ಶನಾಃ ।। ೫.

ಒಂದುತನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ; 'ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಜನರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕಾರಣಂ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಕೇಚಿಚ್ಛಿವಂ ಪರತ್ವೇನ ಪ್ರಾಹುರ್ವಿಷ್ಣುಂ ತಥಾಽಪರೇ। ಅವಿಜ್ಞಾನೇನ ಸಂಸಕ್ತಾಃ ಸಕ್ತಾ ರತ್ಯಾದಿಚೇತಸಾ ।। ೫.

ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶಿವನನ್ನು ಪರಮನೆಂದು, ಮತ್ತವರೋ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪರಮನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ತತ್ತ್ವಂ ಕಾಲಞ್ಚ ದೇಶಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ। ಕಾರಣಞ್ಚ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ನಾನಾರ್ಥೇಷ್ವಿಹ ದೇವತಾಃ ।। ೫.

ತತ್ತ್ವ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಕಾರಣವೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಏಕಂ ನಿನ್ದತಿ ಯಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಾನೇನ ಸ ನಿನ್ದತಿ। ಏಕಂ ಪ್ರಶಸಮಾನಸ್ತು ಸರ್ವಾನೇವ ಪ್ರಶಂಸತಿ। ಏಕಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ತಮಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಮ್ ।। ೫.

ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊಗಳುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಗಳಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಾರೋ, ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅದ್ವೇಷಸ್ತು ಸದಾ ಕಾರ್ಯೋ ದೇವತಾಸು ವಿಜಾನತಾ। ನ ಶಕ್ಯಮೀಶ್ವರಂ ಜ್ಞಾತುಮೈಶ್ವರ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೫.

ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು; ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಏಕಾತ್ಮಾ ಸ ತ್ರಿಧಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಂಮೋಹಯತಿ ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏತೇಷಾಞ್ಚ ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ವಿಚರನ್ತ್ಯನ್ತರಂ ಜನಾಃ ।। ೫.

ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಜಿಜ್ಞಾಸನ್ತಃ ಪರೀಕ್ಷನ್ತಃ ಸಕ್ತಾ ರೂಪಾವಿಚೇತಸಃ। ಇದಂ ಪರಮಿದಂ ನೇತಿ ವದನ್ತಿ ಭಿನ್ನದರ್ಶಿನಃ ।। ೫.

ಅರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡವರು, 'ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾತುಧಾನಾನ್ ವಿಶನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚೈವ ತಾನ್ನರಾನ್ । ಏಕತ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ।। ೫.

ಇವು ಯಾತುಧಾನ ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚರು ಹಾಗೂ ಆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಒಂದೇತನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂಭುವು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಿಕಾಭಿಸ್ತು ತನುಭಿರ್ಮೋಹಯನ್ ಪ್ರಜಾಃ। ತೇಷ್ವೇಕಂ ಯಜತೇ ಯಸ್ತು ಸ ತದಾ ಯಜತೇ ತ್ರಯಮ್ ।। ೫.

ಗುಣಗಳೇ ಆದ ದೇಹಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಯಾರು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಸ್ತ್ರಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ನೈರನ್ತರ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮೇಕತ್ವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಗತಾಗತಮ್। ಏಕತ್ವಂ ವಾ ಬಹುತ್ವಂ ವಾ ತೇಷು ಕೋ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೫.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂವರು ದೇವತೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಒಂದೇತನ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಒಂದೇತನ ಅಥವಾ ಬಹುತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲರು?

ಯಸ್ಮಾತ್ ಸೃಷ್ಟ್ವಾನುಗೃಹ್ಣೀತೇ ಗ್ರಸತೇ ಚೈವ ತೇ ಪ್ರಜಾಃ । ಗುಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ರ್ತ್ರೈಕಾಲ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದೇಕಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೫.

ಅವನು ಈ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಗಳ ಏಕತ್ವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಒಂದೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರುದ್ರಂ ಬ್ರಹ್‌ಮಾಣಮಿನ್ದ್ರಞ್ಚ ಲೋಕ ಪಾಲಾನ್ ಋಷೀನ್ ದನೂನ್। ದೇವಂ ತಮೇಕಂ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಾಹುರ್ನಾರಾಯಣಂ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೫.

ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ದೇವರನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ತನುರ್ಯಾ ಚ ತನುರ್ಯಾ ಚೈವ ವೈಷ್ಣವೀ। ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚ ಕಲ್ಪೇ ಚ ಆವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೫.

ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ರೂಪವೂ ವೈಷ್ಣವ ರೂಪವೂ ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರುತೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚ । ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಸಮಾಶ್ಚೈವ ತಾನಪೀಹ ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ತೇಜಸ್ಸು, ಯಶಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಂಶೇನ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ರುದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಾತ್ತ್ವಿಕ್ಯಾಃ ಪುರುಷಾಂಶೇನ ಯಜ್ಞೇ ವಿಷ್ಣುರಭೂತ್ತದಾ ।। ೫.

ರಾಜಸ ಗುಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಗುಣದಿಂದ ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಲಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದಿಂದ ಪುರುಷನ ಭಾಗದಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು ತಸ್ಯೈತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತನವೋಂಽಶಜಾಃ। ಕಾಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಶ್ಚಾಸೌ ರುದ್ರಃ ಸಂಹರತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಮತ್ತೆ ಕಾಲನಾಗಿ, ರುದ್ರನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚೈವ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ಸಪ್ತರಶ್ಮಿರ್ದ್ದಿವಾಕರಃ। ಭೂತ್ವಾ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಸ ತದಾದಹತ್ ।। ೫.

ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಏಳು ಕಿರಣಗಳಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಸಂಹಾರಕ ಆದಿತ್ಯನಾಗಿ ಆಗಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ.

ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಾಮರುಪವಿಪರ್ಯಯೇ । ತಸ್ಯಾನ್ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ತತ್ತದುತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮ್ ।। ೫.

ವಿಷ್ಣು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಅಂತ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರಿಕ್ತಾ ತು ಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪೌರುಷೀ ತನುಃ। ತಸ್ಯಾಂಶೇನ ವಿಜಜ್ಞೇ ಸ ಇಹ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಆಕೂತ್ಯಾಂ ಮನಸೋ ದೇವ ಉತ್ಪನ್ನಃ ಪ್ರಥಮೇ ವಿಭುಃ ।. ೫.

ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೌರುಷೀ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವರು ಆಕೂತಿಯ ಮನುವಿನ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ತತಃ ಪುನಃ ಸ ವೈ ದೇವೋ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ। ತುಷಿತಾಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ಹ್ಯತೀತಸ್ತುಷಿತೈಃ ಸಹ ।। ೫.

ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರ ಬರುವಾಗ, ಆ ದೇವರು ತುಷಿತಾದೇವಿಯೊಳಗೆ ಹಿಂದಿನ ತುಷಿತರು ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು.