ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಜನ್ಮಾನ್ತರಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಯತ್ಕೃತಂ ದುಷ್ಕೃತಂ ಮಯಾ। ತತ್ಸರ್ವಂ ವಿಲಯಂ ಯಾತು ರಾಮತೀರ್ಥಾಭಿಷೇಚನಾತ್ ।। ೪೬.

ನಾನು ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು, ಉಳಿದವುಗಳೂ ಸೇರಿ, ರಾಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಯಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕುರ್ವೀತ ಮಾನವಃ। ರಾಮತೀರ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡದಸ್ತು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾತ್ಯಸೌ। ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೋ ರಾಮಃ ಸೀತಯಾ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ।। ೪೬.

ಯಾರು ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದನು.

ರಾಮ ರಾಮ ಮಹಾಬಾಹೋ ದೇವಾನಾಮಭಯಙ್ಕರ। ತ್ವಾಂ ನಮಸ್ಯೇಽತ್ರ ದೇವೇಶಂ ಮಮ ನಶ್ಯತು ಪಾತಕಮ್ ।। ೪೬.

ರಾಮಾ ರಾಮಾ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನೇ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನೇ, ಇಲ್ಲಿ ನಾನಿನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಲಿ.

ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಯಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಪಿಣ್ಡಕಮ್ । ಪ್ರೇತತ್ವಾತ್ತಸ್ಯ ಪಿತರೋ ವಿಮುಕ್ತಾಃ ಪಿತೃತಾಂ ಯಯುಃ ।। ೪೬.

ಯಾರು ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿಂಡದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರೇತರೂಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಪಿತೃಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆಪಸ್ತ್ವಮಸಿ ದೇವೇಶ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಪತಿರೇವ ಚ। ಪಾಪ ನಾಶಯ ಮೇ ದೇವ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಜಮ್ ।। ೪೬.

ನೀನು ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನೇ, ದೇವಾ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನೀನು ನಾಶಮಾಡು.

ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರಭಾಸೇಶಂ ಭಾಸಮಾನಂ ಶಿವಂ ವ್ರಜೇತ್। ತಞ್ಚ ಶಮ್ಭುಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಮಬಲಿಂ ತತಃ ।। ೪೬.

ಪ್ರಭಾಸೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಆ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ರಾಮೇ ವನಂ ಗತೇ ಶೈಲಮಾಗತ್ಯ ಭರತಃ ಸ್ಥಿತಃ । ಪಿತೃಪಿಣ್ಡಾದಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ತತ್ರ ಚ ।। ೪೬.

ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಭರತನು ಪರ್ವತದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದನು. ಅವನು ಪಿತೃಪಿಂಡಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ರಾಮನನ್ನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ರಾಮಂ ಸೀತಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಞ್ಚ ಮುನೀನ್ಸ್ಥಾಪಿತವಾನ್ಪ್ರಭುಃ। ಭರತಸ್ಯಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಪುಣ್ಯತಮೈರ್ವೃತಮ್। ಮತಙ್ಗಸ್ಯ ಪದಂ ತತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ಸರ್ವಮಾನುಷೈಃ ।। ೪೬.

ಪ್ರಭುವಾದವನು ರಾಮ, ಸೀತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳನ್ನು ಭರತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪುಣ್ಯಶೀಲರು ಇದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮತಂಗನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಧರ್ಮಸರ್ವಸ್ವಂ ಲೋಕಸ್ಯಾಸ್ಯ ನಿದರ್ಶನಾತ್। ಮತಙ್ಗಸ್ಯ ಪದೇ ಶ್ರಾದ್ಧೀ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾರಯತೇ ಪಿತೄನ್ ।। ೪೬.

ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸಾರವನ್ನು ಲೋಕದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮತಂಗನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯ ಬಳಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಿತೃಗಳು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ರಾಮತೀರ್ಥೇ ನರಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ರಾಮಂ ಸೀತಾಂ ಸಮರ್ಚ್ಯ ಚ। ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಪ್ರಣಮ್ಯಾಥ ನ ದೇಹೀ ಜಾಯತೇ ಪುನಃ ।। ೪೬.

ಯಾರು ರಾಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ರಾಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಿಲಾಯಾ ಜಘನಂ ಭೂಯಃ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ನಗೇನ ತು। ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತೋ ನ ಗಚ್ಛೇತಿ ನಗಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೬.

ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮರಾಜನು ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹತ್ತಬಾರದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಮರಾಜಧರ್ಮರಾಜೌ ನಿಶ್ಚಲಾರ್ಥಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ। ತಾಭ್ಯಾಂ ಬಲಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ಪಿತೄಣಾಂ ಮುಕ್ತಿ ಹೇತವೇ ।। ೪೬.

ಯಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜರು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿರುವರು. ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಪಿತೃಗಳ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ದ್ವೌ ಶ್ವಾನೌ ಶ್ಯಾಮಶಬಲೌ ವೈವಸ್ವತಕುಲೋದ್ಭವೌ। ತಾಭ್ಯಾಂ ಬಲಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ಸ್ಯಾತಾಮೇತಾವಹಿಂಸಕೌ ।। ೪೬.

ವೈವಸ್ವತ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡು ನಾಯಿಗಳು, ಒಂದು ಕಪ್ಪು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಳಚುಬಣ್ಣದವು, ಅವುಗಳಿಗೆ ನಾನು ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವು ಹಿಂಸಕವಾಗದಿರಲಿ.

ಐನ್ದ್ರವಾರುಣ ವಾಯನ್ಯಯಾಮ್ಯನೈಋತ್ಯಸಂಸ್ಥಿತಾಃ। ವಾಯಸಾಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣನ್ತು ಭೂಯೋ ಪಿಣ್ಡಂ ಮಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೪೬.

ಇಂದ್ರ, ವರुण, ವಾಯು, ಯಮ ಮತ್ತು ನೈರೃತ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಾಗಗಳು, ನಾನು ಇಟ್ಟಿರುವ ಪಿಂಡವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ.

ಯಮೋಽಸಿ ಯಮದೂತೋಽಸಿ ವಾಯಸೋಽಸಿ ಮಹಾಬಲ। ಸಪ್ತಜನ್ಮಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಬಲಿಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ವಿನಾಶಯ ।। ೪೬.

ನೀನು ಯಮನು, ಯಮದೂತನೂ ಹೌದು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕಾಗವೂ ಹೌದು. ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನು ಪಿಂಡವನ್ನು ತಿಂದು ನೀನು ನಾಶಮಾಡು.

ರಾಮೇ ವನಂ ಗತೇ ಶೈಲಮಾಗತ್ಯ ಭರತೇನ ಹಿ। ಪಿತುಃ ಪಿಣ್ಡಾದಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮೇಶಃ ಸ್ಥಾಪಿತೋಽತ್ರ ವೈ ।। ೪೬.

ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಭರತನು ಆ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಬಂದು ತಂದೆಗೆ ಪಿಂಡಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

ಸ್ನಾತ್ವಾ ನತ್ವಾ ಚ ರಾಮೇಶಂ ರಾಮಸೀತಾ ಸಮನ್ವಿತಮ್। ತತ್ರ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಪಿಣ್ಡಞ್ಚ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುಪುರಂ ವ್ರಜೇತ್। ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕುಲಾನಾಞ್ಚ ಶತೈಃಸಹ ।। ೪೬.

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಮನೂ ಸೀತೆಯೂ ಜೊತೆಯಿರುವ ರಾಮೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳೂ ಕುಲದ ಶತಾರು ಜನರೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.

ರಾಮಂ ಸೀತಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಞ್ಚ ಮುನೀನ್ಸ್ಥಾಪಿತವಾನ್ಪ್ರಭುಃ। ಭರತಸ್ಯಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಪುಣ್ಯತಮೈರ್ವೃತಮ್। ಮತಙ್ಗಸ್ಯ ಪದಂ ತತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ಸರ್ವಮಾನುಷೈಃ ।। ೪೬.

ಪ್ರಭುವಾದವನು ರಾಮ, ಸೀತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳನ್ನು ಭರತನ ಆಶ್ರಮದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪುಣ್ಯವಂತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಮತಂಗ ಮುನಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ವಹ್ನಿರ್ದ್ವೌ ವರುಣೌ ರುದ್ರಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪಿತೃಮೋಕ್ಷದಾಃ। ಭರತಾಶ್ರಮಮಾಸಾದ್ಯ ತಾನ್ನಮೇತ್ಪೂಜಯೇನ್ನರಃ ।। ೪೬.

ಅಗ್ನಿ, ಇಬ್ಬರು ವರుణರು, ನಾಲ್ವರು ರುದ್ರರು—ಇವರು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವವರು. ಭರತನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಅನ್ನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪಾಪೇಭ್ಯಶ್ಚೋಪಪಾಪೇಭ್ಯೋ ಮುಚ್ಯತೇ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ। ಯತ್ರ ಕುತ್ರಾಪಿ ದೇವರ್ಷೇ ಭರತಸ್ಯಾಶ್ರಮೇ ನರಃ । ಸ್ನಾತಃ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಕಲ್ಪೇಽಪಿ ನ ಹೀಯತೇ ।। ೪೬.

ಯಾವುದೇ ಪಾಪಗಳೂ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳೂ ಇದ್ದರೂ, ಭರತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನೂ ಅವನ ಪಿತೃಗಳೂ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಫಲವು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗದು.

ಗಯಾಯಾಂ ಚಾಕ್ಷಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಜಪಹೋಮತಪಾಂಸಿ ಚ। ಸರ್ವಮಾನನ್ತ್ಯಮಾಹುರ್ವೈ ಯದ್ದತ್ತಂ ಭರತಾಶ್ರಮೇ ।। ೪೬.

ಗಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಶಾಶ್ವತವಾದುದು; ಜಪ, ಹೋಮ, ತಪಸ್ಸುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಭರತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನ ಎಲ್ಲವೂ ಅನಂತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ಯುಗಸ್ವರೂಪೇಣ ಚತಸ್ರೋ ರವಿಮೂರ್ತ್ತಯಃ । ದೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜಿತಾಸ್ತಾಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕಾಃ ।। ೪೬.

ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸೂರ್ಯನ ರೂಪಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಮುಕ್ತಿರ್ವಾಂಮನ ಇತ್ಯೇವ ತಾರಕಾಖ್ಯೋ ವಿಧಿಃ ಪರಃ। ಸಂಸಾರಾರ್ಣವತಪ್ತಾನಾಂ ನಾವಾವೇತೌ ಸುರೇಶ್ವರೌ। ತಾರಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ಮೃತಾನಾಂ ಜೀವತಾಮಿದಮ್ ।। ೪೬.

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಾರಕ ಎಂಬ ಪರಮ ನಿಯಮ. ಸಂಸಾರದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರಿಗೆ ಈ ಇಬ್ಬರು ದೇವತೆಗಳು ದೋಣಿಯಂತೆ; ಈ ತಾರಕ ಬ್ರಹ್ಮವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ, ಸತ್ತವರಿಗೂ ಬದುಕಿರುವವರಿಗೂ, ಉದ್ದಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್। ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ ಯಾತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ।। ೪೬.

ಯಾರು ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಿಲಾಯಾ ವಾಮಪಾದೇಽಪಿ ತಥಾಭ್ಯುದ್ಯನ್ತಕೋ ಗಿರಿಃ । ಸ್ಥಾಪಿತಃ ಪಿಣ್ಡದಸ್ತತ್ರ ಪಿತೄನ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ನಯೇತ್ ।। ೪೬.

ಕಲ್ಲಿನ ಎಡ ಪಾದದ ಮೇಲೆಯೂ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವರು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ಈಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸುರೈಃ ಸಹ। ಮುಖ್ಯಸಂಜ್ಞಂ ಹಿ ತತ್ತೀರ್ಥಂ ದೇವಾಸ್ತತ್ರ ಪದೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೪೬.

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಅದು ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಥ.' ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಿಷು ತೇಷು ಪದೇಷ್ವೇವ ತೀರ್ಥೇಷು ಮುನಿಸತ್ತಮ। ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಶುಭಂ ಕರ್ಮ ತತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ನಾರದ ।। ೪೬.

ಆ ಮೂರು ಪಾದಗಳ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಾರದನೇ, ಯಾವ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವಿದ್ದರೂ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ತನ್ನೈಮಿಷವನಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸೇವಿತಂ ಪುಣ್ಯಪೂರುಷೈಃ। ತತ್ರ ವ್ಯಾಸಃ ಶುಕಃ ಪೈಲಃ ಕಣ್ವೋ ವೇಧಾಃ ಶಿವೋ ಹರಿಃ ।। ೪೬.

ಆ ಪುಣ್ಯನೈಮಿಷವನವನ್ನು ಪುಣ್ಯವಂತರು ಸೇವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಾಸ, ಶುಕ, ಪೈಲ, ಕಣ್ವ, ವೇಧ, ಶಿವ, ಹರಿಯು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ಮುಚ್ಯತೇ ಪಾತಕೈರ್ನರಃ। ವಾಮಹಸ್ತೇ ಶಿಲಾಯಾಸ್ತು ತಥಾ ಚೋದ್ಯನ್ತಕೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೬.

ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪರ್ವತವಿದೆ.