ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರವೃತ್ತಿಞ್ಚ ನಿವೃತ್ತಿಞ್ಚ ಗುಣವೃದ್ಧಿಮಿಹ ದ್ವಿಜಾಃ। ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನೂನಾಂ ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ರೂಪಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಏಕಾ ತು ಕುರುತೇ ತಾಸಾಂ ರಾಜಸೀ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏಕಾ ಚೈವಾರ್ಣವಸ್ಥಾ ತು ಸಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ। ಏಕಾ ಸಾ ಕ್ಷಿಪತೇ ಕಾಲೇ ತಾಮಸೀ ಗ್ರಸತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವವು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ರಜಸಾ ತು ಸಮುದ್ರಿಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮ್ಭವತೇ ಯದಾ। ಪುರುಷಾಖ್ಯಾ ತದಾ ತಸ್ಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ವಿನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫.

ರಾಜೋಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದಯವಾಗುವಾಗ, ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾಗವು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಭವತಿ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ಉದ್ರೇಕಾತ್ತಮಸಸ್ತು ಸಃ। ಬ್ರಹ್ಮಾಖ್ಯಾ ಸಾ ತದಾ ತ್ವಸ್ಯ ರಾಜಸೀ ವಿನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ತಮೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜಸ ಭಾಗವು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರೇಕಾತ್ತು ಪುರುಷೋ ಯದಾ ಭವತಿ ಸ ಪ್ರಭುಃ। ಕಾಲಾಖ್ಯಾ ಸಾ ತದಾ ತಸ್ಯ ಪುನರ್ನಭವತೀತಿ ವೈ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ವಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುರುಷನು ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಲ ಎಂಬ ಭಾಗವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ರಮಾತ್ತಸ್ಯ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರೂಪಂ ನಾಮ ಚ ಕರ್ಮ ಚ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಾನುಗ್ರಹನಿಗ್ರಹೈಃ ।। ೫.

ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನ ರೂಪ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಯದಾ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ತದಾ ಚಾನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ। ಯದಾ ಚ ಪುರುಷೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನ ಚೈವ ಪುರುಷಸ್ತು ಸಃ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇರುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವಾಗ, ಅವನು ಪುರುಷನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ.

ಮಣಿರ್ವಿಭಜತೇ ವರ್ಣಾನ್ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಸ್ಫಟಿಕೇ ಯಥಾ। ವೈಮಲ್ಯಾದಾಶ್ರಯವಶಾತ್ತದ್ವರ್ಣಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಞ್ಜನಃ ।। ೫.

ಹೆಮ್ಮೆಯು ಸ್ಪಟಿಕದೊಳಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅದರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಬಣ್ಣವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಗುಣವಶಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಯಮ್ಭೋರನುರಞ್ಜನಮ್। ಏಕತ್ವೇ ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇ ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ನಿದರ್ಘನಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗೆಯೇ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಕೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಥಾ ಮೇಘಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನಾವತಿಷ್ಠತೇ। ರೂಪತೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಗುಣವಶಾತ್ತು ಸಃ ।। ೫.

ಏಕಮೇಲಾದ ಮೋಡವು ರೂಪ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭವತ್ಯೇಕೋ ದ್ವಿಧಾ ಚೈವ ತ್ರಿಧಾ ಮೂರ್ತಿವಿನಾಶನಾತ್। ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನ್ತಕೃಚ್ಚೈವ ಪುರುಷಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಅವನು ಒಂದಾಗಿ, ಎರಡಾಗಿ, ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ರೂಪಗಳ ಲಯದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಂತಕೃತ್ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಈ ಮೂವರು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಸ್ಯೈತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಚ ಪೌರುಷೀ ಚೈವ ಅನ್ತಕಾರೀ ಚ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಪೌರುಷೀ ಮತ್ತು ಅಂತಕಾರೀ ಎಂಬ ಮೂರು.

ತತ್ರ ಯಾ ರಾಜಸೀ ತಸ್ಯ ತನುಃ ಸಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಕರೀ। ಯಾ ತಾಮಸೀ ತು ಕಾಲಾಖ್ಯಾ ಪ್ರಜಾಕ್ಷಯಕರೀ ತು ಸಾ। ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ತು ಸಾನುಗ್ರಹಕರೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವದ ದೇಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾಲವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸೀ ಚಾನ್ತಕೃದ್ಯಾ ತು ತದಂಶೇನಾಭವದ್ಭವಃ ।। ೫.

ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾಜಸ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಅಂತಕೃತಿನಿಂದ ಭವನು ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ಸಾ ತಸ್ಯಾಃ ಶೋಚಿಷ್ಣುರುಚ್ಯತೇ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೫.

ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವನ್ನು ಶೋಚಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರು ದೇಹಗಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾಪ್ರಯೋಜನಾರ್ಥಾಂ ಹಿ ಕಾಲೋಽವಸ್ಥಾಂ ಕರೋತಿ ಯಃ। ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇನ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಠ್ವಾ ವಿಷ್ಣುತ್ವೇನಾನುಗೃಹ್ಯ ಚ। ವೈಷ್ಣವ್ಯಾನುಗೃಹೀತಾ ಸ್ತಾ ರೌದ್ಯಾನುಗ್ರಸತೇ ಪುನಃ ।। ೫.

ಕಾಲನು ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ಉಳಿಸಿ, ನಂತರ ರುದ್ರನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ಕಾಲಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರೀನ್ ವೈ ಕರೋತಿ ಸಃ। ಸೃಜತೇ ಚಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂಹರತೇ ತಥಾ ।। ೫.

ಒಬ್ಬನೇ ಆದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಕಾಲನು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಉಳಿಸಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತಾಃ ಕಥಿತಾ ಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಜಾಪತ್ಯಾ ಚ ರೌದ್ರೀ ಚ ವೈಷ್ಣವೀ ಚೈವ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ, ರೌದ್ರಿ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕಾ ತನುಃ ಸ್ಮೃತಾ ವೇದೇ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪುರಾತನೇ। ಸಾಙ್ಖ್ಯಯೋಗಪರೇ ವೀರೈಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೈಕತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ। ಅಭಿಜಾತಪ್ರಭಾವಜ್ಞೈಋಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೫.

ಈ ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ವೇದ, ಪುರಾತನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವೀರರು, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡುವವರು, ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಋಷಿಗಳು—all ಅವರಿಂದ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕತ್ವೇ ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇ ಚ ತಾಸು ಭಿನ್ನಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಿಹ । ಇದಂ ಪರಮಿದಂ ನೇತಿ ಬ್ರುವತೋ ಭಿನ್ನದರ್ಶನಾಃ ।। ೫.

ಒಂದುತನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ; 'ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಜನರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕಾರಣಂ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಕೇಚಿಚ್ಛಿವಂ ಪರತ್ವೇನ ಪ್ರಾಹುರ್ವಿಷ್ಣುಂ ತಥಾಽಪರೇ। ಅವಿಜ್ಞಾನೇನ ಸಂಸಕ್ತಾಃ ಸಕ್ತಾ ರತ್ಯಾದಿಚೇತಸಾ ।। ೫.

ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶಿವನನ್ನು ಪರಮನೆಂದು, ಮತ್ತವರೋ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪರಮನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ತತ್ತ್ವಂ ಕಾಲಞ್ಚ ದೇಶಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ। ಕಾರಣಞ್ಚ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ನಾನಾರ್ಥೇಷ್ವಿಹ ದೇವತಾಃ ।। ೫.

ತತ್ತ್ವ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಕಾರಣವೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಏಕಂ ನಿನ್ದತಿ ಯಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಾನೇನ ಸ ನಿನ್ದತಿ। ಏಕಂ ಪ್ರಶಸಮಾನಸ್ತು ಸರ್ವಾನೇವ ಪ್ರಶಂಸತಿ। ಏಕಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ತಮಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಮ್ ।। ೫.

ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊಗಳುವವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಗಳಿದಂತೆ; ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಾರೋ, ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅದ್ವೇಷಸ್ತು ಸದಾ ಕಾರ್ಯೋ ದೇವತಾಸು ವಿಜಾನತಾ। ನ ಶಕ್ಯಮೀಶ್ವರಂ ಜ್ಞಾತುಮೈಶ್ವರ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೫.

ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು; ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಏಕಾತ್ಮಾ ಸ ತ್ರಿಧಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಂಮೋಹಯತಿ ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏತೇಷಾಞ್ಚ ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ವಿಚರನ್ತ್ಯನ್ತರಂ ಜನಾಃ ।। ೫.

ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಜಿಜ್ಞಾಸನ್ತಃ ಪರೀಕ್ಷನ್ತಃ ಸಕ್ತಾ ರೂಪಾವಿಚೇತಸಃ। ಇದಂ ಪರಮಿದಂ ನೇತಿ ವದನ್ತಿ ಭಿನ್ನದರ್ಶಿನಃ ।। ೫.

ಅರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡವರು, 'ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾತುಧಾನಾನ್ ವಿಶನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚೈವ ತಾನ್ನರಾನ್ । ಏಕತ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ।। ೫.

ಇವು ಯಾತುಧಾನ ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚರು ಹಾಗೂ ಆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಒಂದೇತನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂಭುವು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಿಕಾಭಿಸ್ತು ತನುಭಿರ್ಮೋಹಯನ್ ಪ್ರಜಾಃ। ತೇಷ್ವೇಕಂ ಯಜತೇ ಯಸ್ತು ಸ ತದಾ ಯಜತೇ ತ್ರಯಮ್ ।। ೫.

ಗುಣಗಳೇ ಆದ ದೇಹಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಯಾರು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಸ್ತ್ರಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ನೈರನ್ತರ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮೇಕತ್ವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಗತಾಗತಮ್। ಏಕತ್ವಂ ವಾ ಬಹುತ್ವಂ ವಾ ತೇಷು ಕೋ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೫.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂವರು ದೇವತೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಒಂದೇತನ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಒಂದೇತನ ಅಥವಾ ಬಹುತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲರು?