ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕೃಶಾಶ್ವಸ್ಯ ತು ದೇವರ್ಷೇರ್ದೇವಪ್ರಹರಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಏತೇ ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಜಾಯನ್ತೇ ಪುನರೇವ ಹಿ ।। ೫.

ದೇವರ್ಷಿಯಾದ ಕೃಶಾಶ್ವನಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಆಯುಧಗಳು ಪುತ್ರರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು ಯುಗಸಹಸ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವೇ ದೇವಗಣಾ ವಿಪ್ರಾಸ್ತ್ರಯ ಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತು ಛನ್ದಜಾಃ। ಏತೇಷಾಮಪಿ ದೇವಾನಾಂ ನಿರೋಧೋತ್ಪತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೫.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತಮೂರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಇವರಿಗೂ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಎರಡೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಯಥಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಉದಯಾಸ್ತಮಯಾವುಭೌ। ಏತೇ ದೇವನಿಕಾಯಾಸ್ತೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ।। ೫.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹೇಗೆ ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತಮಯವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಈ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ವಸವೋ ವಿಶ್ವೇ ರುದ್ರಾದಿತ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಅಭಿಜಾತ್ಯಾ ಪ್ರಭಾವೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೫.

ಸಾಧ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ವಿಶ್ವದೇವರು, ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯರು, ಇವರನ್ನು ಉತ್ತಮ ವಂಶ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಜಾಪತೇಶ್ಚ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚ ಭವಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಅನ್ತರಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮೋ ಯಶ್ಚ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ।। ೫.

ನಾವು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಭವ ಇವರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ಯಶ್ಚ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತಿ ಯಶ್ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ಜ್ಯಾಯಾನ್ಯೋ ಮಧ್ಯಮಶ್ಚೈವ ಕನೀಯಾನ್ ಯಶ್ಚ ತೇಷು ವೈ ।। ೫.

ಯಾರು ಯಾರಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಯಾರಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ದೊಡ್ಡವರು, ಯಾರು ಮಧ್ಯಮರು, ಯಾರು ಚಿಕ್ಕವರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರಧಾನಭೂತೋ ಯಸ್ತೇಷಾಂ ಗುಣಭೂತಶ್ಚ ತೇಷು ಯಃ। ಕರ್ಮಭಿಶ್ಚಾಭಿಜಾತ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಚ ಯೋ ಮಹಾನ್। ಏತತ್ ಪ್ರಭ್ರೂಹಿ ನಃ ಸರ್ವಂ ತ್ವಂ ಹಿ ವೇತ್ಥ ಯಥಾಯಥಮ್ ।। ೫.

ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಯಾರು ಅವನುಗೊಳ್ಳುವವರು, ಯಾರು ಕರ್ಮ, ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ನೀವೇನು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

ಅತ್ರ ವೋ ವರ್ಣಯಿಷ್ಯೇಹಮನ್ತರನ್ತೇಷು ಯತ್ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುರುದ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಮೇ ವಿವಕ್ಷತಃ ।। ೫.

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರರ ಪರಸ್ಪರ ಭೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ರಾಜಸೀ ತಾಮಸೀ ಚೈವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಚೈವ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ತನ್ವಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಭವನ್ತಿ ಯಾಃ ।। ೫.

ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ರೂಪಗಳು ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಏತಾಸಾಮನ್ತರಂ ವಕ್ತುಂ ನೈವ ಶಕ್ಯಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ। ಗುಣವೃದ್ಧಿನಿಬನ್ಧತ್ವಾದ್ ದ್ವಿಧಾನುಗ್ರಹಬನ್ಧತಃ ।। ೫.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಈ ರೂಪಗಳ ನಡುವಿನ ಭೇದವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಗುಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವರೂಪದ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತಿಞ್ಚ ನಿವೃತ್ತಿಞ್ಚ ಗುಣವೃದ್ಧಿಮಿಹ ದ್ವಿಜಾಃ। ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನೂನಾಂ ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ರೂಪಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಏಕಾ ತು ಕುರುತೇ ತಾಸಾಂ ರಾಜಸೀ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಏಕಾ ಚೈವಾರ್ಣವಸ್ಥಾ ತು ಸಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ। ಏಕಾ ಸಾ ಕ್ಷಿಪತೇ ಕಾಲೇ ತಾಮಸೀ ಗ್ರಸತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವವು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ರಜಸಾ ತು ಸಮುದ್ರಿಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮ್ಭವತೇ ಯದಾ। ಪುರುಷಾಖ್ಯಾ ತದಾ ತಸ್ಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ವಿನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫.

ರಾಜೋಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದಯವಾಗುವಾಗ, ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾಗವು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಭವತಿ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ಉದ್ರೇಕಾತ್ತಮಸಸ್ತು ಸಃ। ಬ್ರಹ್ಮಾಖ್ಯಾ ಸಾ ತದಾ ತ್ವಸ್ಯ ರಾಜಸೀ ವಿನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ತಮೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜಸ ಭಾಗವು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರೇಕಾತ್ತು ಪುರುಷೋ ಯದಾ ಭವತಿ ಸ ಪ್ರಭುಃ। ಕಾಲಾಖ್ಯಾ ಸಾ ತದಾ ತಸ್ಯ ಪುನರ್ನಭವತೀತಿ ವೈ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ವಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುರುಷನು ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಲ ಎಂಬ ಭಾಗವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ರಮಾತ್ತಸ್ಯ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರೂಪಂ ನಾಮ ಚ ಕರ್ಮ ಚ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಾನುಗ್ರಹನಿಗ್ರಹೈಃ ।। ೫.

ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನ ರೂಪ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಯದಾ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ತದಾ ಚಾನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ। ಯದಾ ಚ ಪುರುಷೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನ ಚೈವ ಪುರುಷಸ್ತು ಸಃ ।। ೫.

ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇರುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವಾಗ, ಅವನು ಪುರುಷನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ.

ಮಣಿರ್ವಿಭಜತೇ ವರ್ಣಾನ್ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಸ್ಫಟಿಕೇ ಯಥಾ। ವೈಮಲ್ಯಾದಾಶ್ರಯವಶಾತ್ತದ್ವರ್ಣಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಞ್ಜನಃ ।। ೫.

ಹೆಮ್ಮೆಯು ಸ್ಪಟಿಕದೊಳಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅದರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಬಣ್ಣವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಗುಣವಶಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಯಮ್ಭೋರನುರಞ್ಜನಮ್। ಏಕತ್ವೇ ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇ ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ನಿದರ್ಘನಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗೆಯೇ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಕೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಥಾ ಮೇಘಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನಾವತಿಷ್ಠತೇ। ರೂಪತೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಗುಣವಶಾತ್ತು ಸಃ ।। ೫.

ಏಕಮೇಲಾದ ಮೋಡವು ರೂಪ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭವತ್ಯೇಕೋ ದ್ವಿಧಾ ಚೈವ ತ್ರಿಧಾ ಮೂರ್ತಿವಿನಾಶನಾತ್। ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನ್ತಕೃಚ್ಚೈವ ಪುರುಷಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಅವನು ಒಂದಾಗಿ, ಎರಡಾಗಿ, ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ರೂಪಗಳ ಲಯದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಂತಕೃತ್ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಈ ಮೂವರು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಸ್ಯೈತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಚ ಪೌರುಷೀ ಚೈವ ಅನ್ತಕಾರೀ ಚ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೫.

ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಪೌರುಷೀ ಮತ್ತು ಅಂತಕಾರೀ ಎಂಬ ಮೂರು.

ತತ್ರ ಯಾ ರಾಜಸೀ ತಸ್ಯ ತನುಃ ಸಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಕರೀ। ಯಾ ತಾಮಸೀ ತು ಕಾಲಾಖ್ಯಾ ಪ್ರಜಾಕ್ಷಯಕರೀ ತು ಸಾ। ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ತು ಸಾನುಗ್ರಹಕರೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವದ ದೇಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾಲವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಂಽಶೇನ ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋಽಭವತ್। ತಾಮಸೀ ಚಾನ್ತಕೃದ್ಯಾ ತು ತದಂಶೇನಾಭವದ್ಭವಃ ।। ೫.

ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾಜಸ ಭಾಗದಿಂದ ಮರೀಚಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಅಂತಕೃತಿನಿಂದ ಭವನು ಅವನ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಪೌರುಷೀ ಯಾ ಸಾ ತಸ್ಯಾಃ ಶೋಚಿಷ್ಣುರುಚ್ಯತೇ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೫.

ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪೌರುಷೀ ದೇಹವನ್ನು ಶೋಚಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರು ದೇಹಗಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾಪ್ರಯೋಜನಾರ್ಥಾಂ ಹಿ ಕಾಲೋಽವಸ್ಥಾಂ ಕರೋತಿ ಯಃ। ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇನ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಠ್ವಾ ವಿಷ್ಣುತ್ವೇನಾನುಗೃಹ್ಯ ಚ। ವೈಷ್ಣವ್ಯಾನುಗೃಹೀತಾ ಸ್ತಾ ರೌದ್ಯಾನುಗ್ರಸತೇ ಪುನಃ ।। ೫.

ಕಾಲನು ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ಉಳಿಸಿ, ನಂತರ ರುದ್ರನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏಕಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ಕಾಲಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರೀನ್ ವೈ ಕರೋತಿ ಸಃ। ಸೃಜತೇ ಚಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂಹರತೇ ತಥಾ ।। ೫.

ಒಬ್ಬನೇ ಆದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಕಾಲನು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಉಳಿಸಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತಾಃ ಕಥಿತಾ ಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನವಸ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಜಾಪತ್ಯಾ ಚ ರೌದ್ರೀ ಚ ವೈಷ್ಣವೀ ಚೈವ ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ದೇಹಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ, ರೌದ್ರಿ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕಾ ತನುಃ ಸ್ಮೃತಾ ವೇದೇ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪುರಾತನೇ। ಸಾಙ್ಖ್ಯಯೋಗಪರೇ ವೀರೈಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೈಕತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ। ಅಭಿಜಾತಪ್ರಭಾವಜ್ಞೈಋಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೫.

ಈ ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ವೇದ, ಪುರಾತನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವೀರರು, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡುವವರು, ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಋಷಿಗಳು—all ಅವರಿಂದ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.