ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಮ್ಯಗ್ವಿಚಾರಿತಂ ಯದ್ವತ್ಫೇನೋರ್ಮಿಬುದ್ಬುದೋದಕಮ್। ತಥಾ ವಿಚಾರಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಶ್ವಸ್ಮಾನ್ನ ಪೃಥಗ್ಭವೇತ್ ।। ೪೨.

ಹುರುಳನ್ನು, ಅಲೆಗಳನ್ನು, ಬುಬ್ಬುಳಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನೀರೇ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ನಾನಾತ್ವಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ನಿಗಮಾ ಜಗುಃ। ಯಸ್ಮಾದ್ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡ ಕೋಟಯೋ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೪೨.

ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ, ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವೇದಗಳು ಹೇಳಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ಅದರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಬೇರೆ ಎಂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಯದುನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಾಭ್ಯಾಂ ಜಗತಾಂ ಪ್ರಲಯೋದಯೌ। ಭವೇತಾಂ ಯಾ ಪರಾ ಶಕ್ತಿರ್ಯದಾಧಾರತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ ।। ೪೨.

ಯಾವ ಪರಮಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಯಸ್ಮಿನ್ನಿದಂ ಯತಶ್ಚೇದಂ ಯೇನೇದಂ ಯದಿದಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯದಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಗದ್ಭಾತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ಞಾತೇ ಜಗನ್ನ ಹಿ ।। ೪೨.

ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದು ಇದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜಗತ್ತು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಕಾಣಿಸದು.

ಅಸತ್ಯಂ ಯಜ್ಜಡಂ ದುಃಖಮವಸ್ತ್ವಿತಿ ನಿರೂಪಿತಮ್। ವಿಪರೀತಮತೋ ಯದ್ವೈ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಮೂರ್ತ್ತಿಕಮ್ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಸುಳ್ಳು, ಜಡ, ದುಃಖಕರವೋ ಅದನ್ನು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಜೀವೇ ಜಾಗ್ರತಿ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯತ್ತೈಜಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಸುಷುಪ್ತೌ ಪ್ರಾಜ್ಞಸಂಜ್ಞಂ ತತ್ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸಂಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೨.

ಜೀವನು ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ವಿಶ್ವ' ಎಂದು, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ 'ತೈಜಸ' ಎಂದು, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಾಜ್ಞ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾಂ ಚಕ್ಷುರಥ ಶ್ರೋತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಮಸ್ತಿ ಚ। ತ್ವಕ್ ತ್ವಚಾಂ ರಸನಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಯದ್ವಿದುಃ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಕಿವಿ, ಚರ್ಮಗಳಿಗೆ ಚರ್ಮ, ನಾಲಿಗೆಗಳಿಗೆ ನಾಲಿಗೆ, ಉಸಿರಿಗೆ ಉಸಿರು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಬುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನೇನ ಚ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತ್ಯಾ ನಿರನ್ತರಮ್। ಯನ್ನೇಶಿರಿ ಸಮಭ್ಯೇತುಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಚ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ।। ೪೨.

ಬುದ್ಧಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಪ್ರಾಣಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಅದೇ ಪರಮಾರ್ಥ.

ರಜ್ಜಾವಹಿರ್ಮರೌ ವಾರಿ ನೀಲಿಮಾ ಗಗನೇ ಯಥಾ। ಅಸದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಭಾತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಅಸತ್ಯವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಏವಾಯಂ ಮಹಾಕಾಶೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ। ಕಾರ್ಯೋಪಾಧಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ತದ್ವದ್ಯಜ್ಜೀವಸಂಜ್ಞಿಕಮ್ ।। ೪೨.

ಹಡಗಿನೊಳಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಂತೆ, ಮಹಾಕಾಶವೂ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವ ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾಯಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರಿಣ್ಯಾ ವಿಚಿತ್ರಗುಣಶೀಲಯಾ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ಚಿತ್ರಮತುಲಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಭಿತ್ತಾವಿವಾರ್ಪಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಮಾಯೆಯ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ, ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ, ಈ ಅದ್ಭುತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರವನ್ನಂತೆ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ.

ಧಾವತೋಽನ್ಯಾನತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ವದತೋ ವಾಗಗೋಚರಮ್ । ವೇದವೇದಾನ್ತಸಿದ್ಧಾನ್ತೈರ್ವಿನಿರ್ಣೀತಂ ತದಕ್ಷರಮ್ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಓಡುವವರಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ, ಮಾತಿನಿಂದ ತಲುಪಲಾಗದು, ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಗಳ ತತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದೇ ಅಕ್ಷರ.

ಅಕ್ಷರಾನ್ನ ಪರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಾ ಕಾಷ್ಠಾ ಸಾ ಪರಾ ಗತಿಃ । ಇತ್ಯೇವಂ ಶ್ರೂಯತೇ ವೇದೇ ಬಹುಧಾಪಿ ವಿಚಾರಿತೇ ।। ೪೨.

ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಅದೇ ಪರಮ ಗುರಿ, ಅಂತಿಮ ತಾಣ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಬಹುದು, ಎಷ್ಟೇ ವಿಚಾರಿಸಿದರೂ.

ಅಕ್ಷರಸ್ಯಾತ್ಮನಶ್ಚಾಪಿ ಸ್ವಾತ್ಮರೂಪತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್। ಪರಮಾನನ್ದಸನ್ದೋಹರೂಪಮಾನನ್ದ ವಿಗ್ರಹಮ್ ।। ೪೨.

ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎರಡೂ ಸ್ವಾತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಅದು ಪರಮಾನಂದದ ಸ್ವರೂಪ, ಆನಂದದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಲೀಲಾವಿಲಾಸರಸಿಕಂ ಬಲ್ಲವೀಯೂಥಮಧ್ಯಗಮ್। ಶಿಖಿಪಿಚ್ಛಕಿರೀಟೇನ ಬಾಸ್ವದ್ರತ್ನಚಿತೇನ ಚ ।। ೪೨.

ಲೀಲೆಯಲ್ಲೂ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಗೋಪಿಕೆಯರ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುವವನು, ನವಿಲುಪಿಚ್ಚಿನ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಉಲ್ಲಸದ್ವಿದ್ಯುದಾಟೋಪಕುಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾಂ ವಿರಾಜಿತಮ್। ಕರ್ಣೋಪಾನ್ತಚರನ್ನೇತ್ರಖಞ್ಜರೀಟಮನೋಹರಮ್ ।। ೪೨.

ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವವನು, ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಚಲಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಸುಂದರವಾದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕುಞ್ಜಕುಞ್ಜಪ್ರಿಯಾವೃನ್ದವಿಲಾಸರತಿಲಮ್ಪಟಮ್। ಪೀತಾಮ್ಬರಧರಂ ದಿವ್ಯಂ ಚನ್ದನಾಲೇಪಮಣ್ಡಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಕುಂಜಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ದಿವ್ಯನಾಗಿ, ಚಂದನದ ಲೇಪನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅಧರಾಮೃತ ಸಂಸಿಕ್ತವೇಣುನಾದೇನ ವಲ್ಲವೀಃ। ಮೋಹಯನ್ತಞ್ಚಿದಾನನ್ದಮನಙ್ಗಮದಭಞ್ಜನಮ್ ।। ೪೨.

ಕೆಳ ತುಟಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಅಮೃತದಂತೆ ಮಧುರವಾದ ಬಾಸುರಿಯ ಸಪ್ಪಳದಿಂದ ಗೋಕುಳದ ಗೋಪಿಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಚೈತನ್ಯಾನಂದದ ರೂಪನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮನ್ಮಥನ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದನು.

ಕೋಟಿಕಾಮಕಲಾಪೂರ್ಣಂ ಕೋಟಿಚನ್ದ್ರಾಂಶುನಿರ್ಮಲಮ್। ತ್ರಿರೇಖಕಮ್ಠವಿಲಸದ್ರತ್ನಗುಞ್ಜಾಮೃಗಾ ಕುಲಮ್ ।। ೪೨.

ಅನೇಕ ಕಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಶುದ್ಧವಾದ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿರುವ, ರತ್ನದ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮೃಗಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಯಮುನಾಪುಲಿನೇ ತುಙ್ಗೇ ತಮಾಲವನಕಾನನೇ। ಕದಮ್ಬಚಮ್ಪಕಾಶೋಕಪಾರಿಜಾತಮನೋಹರೇ ।। ೪೨.

ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಎತ್ತರದ ತೀರದಲ್ಲಿ, ತಮಾಲ ಮರಗಳ ಕಾನನದಲ್ಲಿ, ಕದಂಬ, ಚಂಪಕ, ಅಶೋಕ, ಪಾರಿಜಾತ ಮುಂತಾದ ಸುಂದರ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಶಿಖಿಪಾರಾವತಶುಕಪಿಕಕೋಲಾಹಲಾಕುಲೇ। ನಿರೋಧಾರ್ಥಂ ಗವಾಮೇವ ಧಾವಮಾನಮಿತಸ್ತತಃ ।। ೪೨.

ನವಿಲು, ಪಾರಿವಾಳ, ಗಿಳಿ, ಕೋಗಿಲೆ ಇವುಗಳ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಯಲು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ರಾಧಾವಿಲಾಸರಸಿಕಂ ಕೃಷ್ಣಾಖ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಪರಮ್। ಶ್ರುತವಾನಸ್ಮಿ ವೇದೇಭ್ಯೋ ಯತಸ್ತದ್ಗೋಚರೋಽಭವತ್ ।। ೪೨.

ರಾಧೆಯ ಲೀಲಾಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ, ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ವೇದಗಳಿಂದ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ರಹ್ಯನಾದನು.

ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಚಿನ್ಮಾತ್ರೇ ನಿರ್ಗುಣೇ ಭೇದವರ್ಜಿತೇ। ಗೋಲೋಕಸಂಜ್ಞಿಕೇ ಕೃಷ್ಣೋ ದೀವ್ಯತೀತಿ ಶ್ರುತಂ ಮಯಾ ।। ೪೨.

ಈ ರೀತಿ, ಗುಣರಹಿತ, ವಿಭೇದವಿಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯರೂಪವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ, ಗೋಲೋಕವೆಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ನಾತಃ ಪರತರಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಗಮಾಗಮಯೋರಪಿ। ತಥಾಪಿ ನಿಗಮೋ ವಕ್ತಿ ಹ್ಯಕ್ಷರಾತ್ ಪರತಃ ಪರಃ ।। ೪೨.

ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಗಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ವೇದವು, ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬನು ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಗೋಲೋಕವಾಸೀ ಭಗವಾನಕ್ಷರಾತ್ಪರ ಉಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದಪಿ ಪರಃ ಕೋಽಸೌ ಗೀಯತೇ ಶ್ರುತಿಭಿಃ ಸದಾ ।। ೪೨.

ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಭಗವಂತನು ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲು ಯಾರು ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಡುತ್ತವೆ?

ಉದ್ದಿಷ್ಟೋ ವೇದ ವಚನೈರ್ವಿಶೇಷೋ ಜ್ಞಾಯತೇ ಕಥಮ್। ಶ್ರುತೇರ್ವಾರ್ಥೋಽನ್ಯಥಾ ಬೋಧ್ಯಃ ಪರತಸ್ತ್ವಕ್ಷರಾದಿತಿ ।। ೪೨.

ವೇದದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಭೇದವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಶ್ರುತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು: ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನು ಒಬ್ಬನು ಇದ್ದಾನೆ.

ಶ್ರುತ್ಯರ್ಥೇ ಸಂಶಯಾಪನ್ನೋ ವ್ಯಾಸಃ ಸತ್ಯವತೀಸುತಃ। ವಿಚಾರಯಾಮಾಸ ಚಿರಂ ನ ಪ್ರಪೇದೇ ಯಥಾತಥಮ್ ।। ೪೨.

ಶ್ರುತಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ವ್ಯಾಸನು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ, ನಿಜವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ವಿಚಾರಯನ್ನಪಿ ಮುನಿರ್ನಾಪ ವೇದಾರ್ಥನಿಶ್ಚಯಮ್। ವೇದೋ ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಯತ್ರ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ ।। ೪೨.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮುನಿಯು ಎಷ್ಟೇ ಯೋಚಿಸಿದರೂ ವೇದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಖಚಿತತೆ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ. ವೇದವೇ ನಾರಾಯಣನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೂಡ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾಪಿ ಮಹತೀಮಾರ್ತ್ತಿಂ ಸತಾಂ ಹೃದಯತಾಪಿನೀಮ್। ಪುನರ್ವಿಚಾರಯಾಮಾಸ ಕಂ ವ್ರಜಾಮಿ ಕರೋಮಿ ಕಿಮ್ ।। ೪೨.

ಆದರೂ, ಮಹತ್ತರವಾದ ದುಃಖದಿಂದ, ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ಹೃದಯವನ್ನೂ ನೋಯಿಸಿದ ಆ ವ್ಯಾಸನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: ನಾನು ಯಾರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?