ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವತಾಂ ಧರ್ಮೋ ಮಯಾ ಸಮ್ಯಗುದಾಹೃತಃ। ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗಾ ಬಹುವಿಧಾ ಉಕ್ತಾ ವೇದಾವಿರೋಧತಃ ।। ೪೨.

ನಾನೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದವರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ವಿವಿಧ ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವೇದಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ಜೀವೇಶ್ವರಬ್ರಹ್ಮಭೇದೋ ನಿರಸ್ತಃ ಸೂತ್ರನಿರ್ಣಯೇ। ನಿರೂಪಿತಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶ್ರುತಿಯುಕ್ತವಿಚಾರತಃ ।। ೪೨.

ಜೀವ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣ ನಡುವೆ ಭೇದವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿದೆ; ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಪದಮ್। ಯದರ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿವಾನಪ್ರಸ್ಥಯತಿವ್ರತಮ್ ।। ೪೨.

ಅಕ್ಷರವಾದ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಪರಮ ಸ್ಥಾನ—ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ವನಪ್ರಸ್ಥ, ತಪಸ್ಸು ಮುಂತಾದ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಚರನ್ತಿ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಧಾರಣಾಞ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಮ್। ಆಸನಂ ಪ್ರಾಣರೋಧಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಶ್ಚ ಧಾರಣಾ ।। ೪೨.

ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಧಾರಣೆಯನ್ನು, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದು, ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಧ್ಯಾನಂ ಸಮಾಧಿರೇತಾನಿ ಯಮೈಶ್ಚ ನಿಯಮೈಃ ಸಹ। ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಾನಿ ಯದರ್ಥಞ್ಚ ಚರನ್ತಿ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಾಃ ।। ೪೨.

ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ—ಇವುಗಳನ್ನು ಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಾಗಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಯದರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೇದಾಜ್ಞಾಮಾತ್ರತತ್ಪರಾಃ। ಪರಾರ್ಪಣಧಿಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ ನಿಷ್ಕಾಮಾಃ ಕಲಿಲೋಜ್ಝಿತಾಃ ।। ೪೨.

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವೇದದ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟು, ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಭಾವದಿಂದ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಪಾಪದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಜ್ಜ್ಞಪ್ತಯೇ ನಿರಾಕರ್ತ್ತುಂ ಪಾಪಾಚರಣಮಾತ್ಮನಃ। ಗಙ್ಗಾದಿತೀರ್ಥಚರ್ಯಾಣಿ ನಿಷೇವನ್ತೇ ಶುಚಿವ್ರತಾಃ ।। ೪೨.

ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು, ಶುದ್ಧ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ಗಂಗಾದಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ ಶುದ್ಧಮನಾದ್ಯನ್ತಮನಾಮಯಮ್। ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವಗತಂ ಸ್ಥಾಣು ಕೂಟಸ್ಥಂ ಕೂಟವಿರ್ಜಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮ, ಶುದ್ಧ, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದದು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದದು, ಶಾಶ್ವತ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವದು, ಸ್ಥಿರ, ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದದು, ಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಚರಾಭಾಸಂ ಪ್ರಾಕೃತೇನ್ದ್ರಿಯವರ್ಜಿತಮ್। ದಿಕ್ಕಾಲಾದ್ಯನವಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿತ್ಯಂ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮವ್ಯಯಮ್ ।। ೪೨.

ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇಲ್ಲ; ದಿಕ್ಕು, ಕಾಲ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ, ಶಾಶ್ವತ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಧ್ಯಾಸ್ತಂ ಸರ್ಪವದ್ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಕಾಶತೇ। ವಿಶ್ವಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಚಾನ್ವೇತಿ ನಿರ್ವಿಕಾರಶ್ಚ ರಜ್ಜುವತ್ ।। ೪೨.

ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಹಾವು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಆಧಾರವಾದುದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಆಧಾರವು ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಗೂ ಒಳಗಾಗದೆ ಹಗ್ಗದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ಯಗ್ವಿಚಾರಿತಂ ಯದ್ವತ್ಫೇನೋರ್ಮಿಬುದ್ಬುದೋದಕಮ್। ತಥಾ ವಿಚಾರಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಶ್ವಸ್ಮಾನ್ನ ಪೃಥಗ್ಭವೇತ್ ।। ೪೨.

ಹುರುಳನ್ನು, ಅಲೆಗಳನ್ನು, ಬುಬ್ಬುಳಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನೀರೇ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ನಾನಾತ್ವಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ನಿಗಮಾ ಜಗುಃ। ಯಸ್ಮಾದ್ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡ ಕೋಟಯೋ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ।। ೪೨.

ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ, ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವೇದಗಳು ಹೇಳಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ಅದರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಬೇರೆ ಎಂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಯದುನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಾಭ್ಯಾಂ ಜಗತಾಂ ಪ್ರಲಯೋದಯೌ। ಭವೇತಾಂ ಯಾ ಪರಾ ಶಕ್ತಿರ್ಯದಾಧಾರತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ ।। ೪೨.

ಯಾವ ಪರಮಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಯಸ್ಮಿನ್ನಿದಂ ಯತಶ್ಚೇದಂ ಯೇನೇದಂ ಯದಿದಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯದಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಗದ್ಭಾತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ಞಾತೇ ಜಗನ್ನ ಹಿ ।। ೪೨.

ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದು ಇದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜಗತ್ತು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಕಾಣಿಸದು.

ಅಸತ್ಯಂ ಯಜ್ಜಡಂ ದುಃಖಮವಸ್ತ್ವಿತಿ ನಿರೂಪಿತಮ್। ವಿಪರೀತಮತೋ ಯದ್ವೈ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಮೂರ್ತ್ತಿಕಮ್ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಸುಳ್ಳು, ಜಡ, ದುಃಖಕರವೋ ಅದನ್ನು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಜೀವೇ ಜಾಗ್ರತಿ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯತ್ತೈಜಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಸುಷುಪ್ತೌ ಪ್ರಾಜ್ಞಸಂಜ್ಞಂ ತತ್ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸಂಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೨.

ಜೀವನು ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ವಿಶ್ವ' ಎಂದು, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ 'ತೈಜಸ' ಎಂದು, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಾಜ್ಞ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾಂ ಚಕ್ಷುರಥ ಶ್ರೋತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಮಸ್ತಿ ಚ। ತ್ವಕ್ ತ್ವಚಾಂ ರಸನಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಯದ್ವಿದುಃ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಕಿವಿ, ಚರ್ಮಗಳಿಗೆ ಚರ್ಮ, ನಾಲಿಗೆಗಳಿಗೆ ನಾಲಿಗೆ, ಉಸಿರಿಗೆ ಉಸಿರು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಬುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನೇನ ಚ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತ್ಯಾ ನಿರನ್ತರಮ್। ಯನ್ನೇಶಿರಿ ಸಮಭ್ಯೇತುಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಚ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ।। ೪೨.

ಬುದ್ಧಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಪ್ರಾಣಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಅದೇ ಪರಮಾರ್ಥ.

ರಜ್ಜಾವಹಿರ್ಮರೌ ವಾರಿ ನೀಲಿಮಾ ಗಗನೇ ಯಥಾ। ಅಸದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಭಾತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಅಸತ್ಯವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಏವಾಯಂ ಮಹಾಕಾಶೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ। ಕಾರ್ಯೋಪಾಧಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ತದ್ವದ್ಯಜ್ಜೀವಸಂಜ್ಞಿಕಮ್ ।। ೪೨.

ಹಡಗಿನೊಳಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಂತೆ, ಮಹಾಕಾಶವೂ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವ ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾಯಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರಿಣ್ಯಾ ವಿಚಿತ್ರಗುಣಶೀಲಯಾ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ಚಿತ್ರಮತುಲಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಭಿತ್ತಾವಿವಾರ್ಪಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಮಾಯೆಯ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ, ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ, ಈ ಅದ್ಭುತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರವನ್ನಂತೆ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ.

ಧಾವತೋಽನ್ಯಾನತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ವದತೋ ವಾಗಗೋಚರಮ್ । ವೇದವೇದಾನ್ತಸಿದ್ಧಾನ್ತೈರ್ವಿನಿರ್ಣೀತಂ ತದಕ್ಷರಮ್ ।। ೪೨.

ಯಾವುದು ಓಡುವವರಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ, ಮಾತಿನಿಂದ ತಲುಪಲಾಗದು, ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಗಳ ತತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದೇ ಅಕ್ಷರ.

ಅಕ್ಷರಾನ್ನ ಪರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಾ ಕಾಷ್ಠಾ ಸಾ ಪರಾ ಗತಿಃ । ಇತ್ಯೇವಂ ಶ್ರೂಯತೇ ವೇದೇ ಬಹುಧಾಪಿ ವಿಚಾರಿತೇ ।। ೪೨.

ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಅದೇ ಪರಮ ಗುರಿ, ಅಂತಿಮ ತಾಣ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಬಹುದು, ಎಷ್ಟೇ ವಿಚಾರಿಸಿದರೂ.

ಅಕ್ಷರಸ್ಯಾತ್ಮನಶ್ಚಾಪಿ ಸ್ವಾತ್ಮರೂಪತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್। ಪರಮಾನನ್ದಸನ್ದೋಹರೂಪಮಾನನ್ದ ವಿಗ್ರಹಮ್ ।। ೪೨.

ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎರಡೂ ಸ್ವಾತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಅದು ಪರಮಾನಂದದ ಸ್ವರೂಪ, ಆನಂದದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಲೀಲಾವಿಲಾಸರಸಿಕಂ ಬಲ್ಲವೀಯೂಥಮಧ್ಯಗಮ್। ಶಿಖಿಪಿಚ್ಛಕಿರೀಟೇನ ಬಾಸ್ವದ್ರತ್ನಚಿತೇನ ಚ ।। ೪೨.

ಲೀಲೆಯಲ್ಲೂ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಗೋಪಿಕೆಯರ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುವವನು, ನವಿಲುಪಿಚ್ಚಿನ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಉಲ್ಲಸದ್ವಿದ್ಯುದಾಟೋಪಕುಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾಂ ವಿರಾಜಿತಮ್। ಕರ್ಣೋಪಾನ್ತಚರನ್ನೇತ್ರಖಞ್ಜರೀಟಮನೋಹರಮ್ ।। ೪೨.

ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವವನು, ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಚಲಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಸುಂದರವಾದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕುಞ್ಜಕುಞ್ಜಪ್ರಿಯಾವೃನ್ದವಿಲಾಸರತಿಲಮ್ಪಟಮ್। ಪೀತಾಮ್ಬರಧರಂ ದಿವ್ಯಂ ಚನ್ದನಾಲೇಪಮಣ್ಡಿತಮ್ ।। ೪೨.

ಕುಂಜಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ದಿವ್ಯನಾಗಿ, ಚಂದನದ ಲೇಪನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅಧರಾಮೃತ ಸಂಸಿಕ್ತವೇಣುನಾದೇನ ವಲ್ಲವೀಃ। ಮೋಹಯನ್ತಞ್ಚಿದಾನನ್ದಮನಙ್ಗಮದಭಞ್ಜನಮ್ ।। ೪೨.

ಕೆಳ ತುಟಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಅಮೃತದಂತೆ ಮಧುರವಾದ ಬಾಸುರಿಯ ಸಪ್ಪಳದಿಂದ ಗೋಕುಳದ ಗೋಪಿಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಚೈತನ್ಯಾನಂದದ ರೂಪನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮನ್ಮಥನ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದನು.

ಕೋಟಿಕಾಮಕಲಾಪೂರ್ಣಂ ಕೋಟಿಚನ್ದ್ರಾಂಶುನಿರ್ಮಲಮ್। ತ್ರಿರೇಖಕಮ್ಠವಿಲಸದ್ರತ್ನಗುಞ್ಜಾಮೃಗಾ ಕುಲಮ್ ।। ೪೨.

ಅನೇಕ ಕಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಶುದ್ಧವಾದ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿರುವ, ರತ್ನದ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮೃಗಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.