ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಥಮೇ ಪಾದೇ ಕಥಾವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ। ಅನುಷಙ್ಗ ಉಪೋದ್ವಾತ ಉಪಸಂಹಾರ ಏವ ಚ ।। ೪೧.

ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಮೊದಲ ಭಾಗ, ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ಸಂಬಂಧ, ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಪ್ತಿಯು—ಇವು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ಏವಮೇತಚ್ಚತುಷ್ಪಾದಂ ಪುರಾಣಂ ಲೋಕಸಮ್ಮತಮ್। ಉವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ ।। ೪೧.

ಈ ರೀತಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ಈ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ಪುರಾಣವನ್ನು, ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಭಗವಾನ್ ವಾಯು ಸ್ವತಃ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ನೈಮಿಷೇ ಸತ್ರಮಾಸಾದ್ಯ ಮುನಿಭ್ಯೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ । ತತ್ಪ್ರಸಾದಾದಸಂದಿಗ್ಧಂ ಭೂತೋತ್ಪತ್ತಿಲಯಾನಿ ಚ ।। ೪೧.

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ, ಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ತಿಳಿದರು.

ಪ್ರಾಧಾನಿಕೀಮಿಮಾಂ ಸೃಷ್ಟಿಂ ತಥೈವೇಶ್ವರಕಾರಿತಾಮ್। ಸಮ್ಯಗ್ವಿದಿತ್ವಾ ಮೇಧಾವೀ ನ ಮೋಹಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೪೧.

ಯಾರು ಈ ಮೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ, ದೇವರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದಂ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಮ್। ಶ್ರೃಣುಯಾಚ್ಛ್ರಾವಯೇದ್ವಾಪಿ ತಥಾಧ್ಯಾಪಯತೇಽಪಿ ಚ ।। ೪೧.

ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೋ, ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಓದುತ್ತಾನೋ,

ಸ್ಥಾನೇಷು ಸ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮೋದತೇ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ। ಬ್ರಹ್ಮಸಾಯುಜ್ಯಗೋ ಭೂತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಹ ಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಮಹೇಂದ್ರನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಅನೇಕ ಯುಗಗಳ ಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವನು; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತೇಷಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಮತಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಂ ಪ್ರಜೇಶಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಪ್ರಥಯನ್ಪೃಥಿವೀಶಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ।। ೪೧.

ಪ್ರಪಂಚದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಜನರ ರಾಜರು, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯರು ಇವರ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ.

ಧನ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೇದೈಶ್ಚ ಸಮ್ಮತಮ್। ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನೇನೋಕ್ತಂ ಪುರಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಾ ।। ೪೧.

ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನರು ವರ್ಣಿಸಿದ ಈ ಪುರಾಣವು ಧನ್ಯ, ಕೀರ್ತಿದಾಯಕ, ಆಯುಷ್ಯವರ್ಧಕ, ಪುಣ್ಯಕರ ಮತ್ತು ವೇದಗಳಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಶ್ವರಾಣಾಂ ಚ ಯಃ ಕೀರ್ತಿಂ ಪ್ರಥಯೇದಿಮಾಮ್। ದೇವತಾನಾಮೃಷೀಣಾಞ್ಚ ಭೂರಿದ್ರವಿಣತೇಜಸಾಮ್। ಸ ಸರ್ವೈರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಪಾಪೈಃ ಪುಣ್ಯಞ್ಚ ಮಹದಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೪೧.

ಯಾರು ಈ ಮನ್ವಂತರಾಧಿಪತಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಋಷಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಶ್ಚೇದಂ ಶ್ರಾವಯೇದ್ವಿದ್ವಾನ್ಸದಾ ಪರ್ವಣಿ ಪರ್ವಣಿ। ಧೂತಪಾಪ್ಮಾ ಜಿತಸ್ವರ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ।। ೪೧.

ಯಾರು ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಪಂಡಿತನಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧರಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಯಶ್ಚೇದಂ ಶ್ರಾವಯೇಚ್ಛ್ರಾದ್ಧೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪಾದಮನ್ತತಃ। ಅಕ್ಷಯಂ ಸಾರ್ವಕಾಮೀಯಂ ಪಿತೄಂಸ್ತಚ್ಚೋಪತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೧.

ಯಾರು ಈ ಪುರಾಣದ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಪಾದವನ್ನಾದರೂ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಓದಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ಹ್ಯನನ್ತೀದಂ ಪುರಾಣಂ ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ। ನಿರುಕ್ತಮಸ್ಯ ಯೋ ವೇದ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಈ ಪುರಾಣವು ಅನಂತವಾದುದರಿಂದ 'ಪುರಾಣ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಥೈವ ತ್ರಿಷು ವರ್ಣೇಷು ಯೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಧಾನತಃ। ಇತಿಹಾಸಮಿಮಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಧರ್ಮಾಯ ವಿದಧೇ ಮತಿಮ್ ।। ೪೧.

ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಧರ್ಮದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಶರೀರೇಷು ರೋಮಕೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಶಃ। ತಾವತ್ಕೋಟಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ದಿವಿ ಮೋದತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಸಾಯುಜ್ಯಗೋ ಭೂತ್ವಾ ದೈವತೈಃ ಸಹ ಮೋದತೇ ।। ೪೧.

ಯಾವಷ್ಟು ರೋಮಕೂಪಗಳು ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೋ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳು ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವ್ವಪಾಪಹರಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಞ್ಚ ಯಶಸ್ವಿ ಚ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ದದೌ ಶಾಸ್ತ್ರಮಿದಂ ಪುರಾಣಂ ಮಾತರಿಶ್ವನೇ ।। ೪೧.

ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವ, ಪುಣ್ಯಕರ, ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ಪುರಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತರಿಶ್ವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚೋಶನಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾಪಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತು ಪ್ರೇವಾಚ ಸವಿತ್ರೇ ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೪೧.

ಅವನಿಂದ ಉಶನನು ಇದನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆಮೇಲೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ, ನಂತರ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಸವಿತೃಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ಸವಿತಾ ಮೃತ್ಯವೇ ಪ್ರಾಹ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚೇನ್ದ್ರಾಯ ವೈ ಪುನಃ। ಇನ್ದ್ರಶ್ಚಾಪಿ ವಸಿಷ್ಠಾಯ ಸೋಽಪಿ ಸಾರಸ್ವತಾಯ ಚ ।। ೪೧.

ಸವಿತೃನು ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ, ಇಂದ್ರನು ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ, ವಸಿಷ್ಠನು ಸಾರಸ್ವತನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಸಾರಸ್ವತಸ್ತ್ರಿಧಾಮ್ನೇ ಚ ತ್ರಿಧಾಮಾ ಚ ಶರದ್ವತೇ। ಶರದ್ವತಸ್ತ್ರಿವಿಷ್ಟಾಯ ಸೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ದತ್ತವಾನ್ ।। ೪೧.

ಸಾರಸ್ವತನು ತ್ರಿಧಾಮನಿಗೆ, ತ್ರಿಧಾಮನು ಶರದ್ವತನಿಗೆ, ಶರದ್ವತನು ತ್ರಿವಿಷ್ಟನಿಗೆ, ತ್ರಿವಿಷ್ಟನು ಅಂತರಿಕ್ಷನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ವರ್ಷಿಣೇ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷೋ ವೈ ಸೋಽಪಿ ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಾಯ ಚ। ತ್ರಯ್ಯಾರುಣೋ ಧನಞ್ಜಯೇ ಸ ಚ ಪ್ರಾದಾತ್ಕೃತಞ್ಜಯೇ ।। ೪೧.

ಅಂತರಿಕ್ಷನು ವರ್ಷಿಣಿಗೆ, ವರ್ಷಿಣನು ತ್ರಯ್ಯಾರుణನಿಗೆ, ತ್ರಯ್ಯಾರුණನು ಧನಂಜಯನಿಗೆ, ಧನಂಜಯನು ಕೃತಂಜಯನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಕೃತ ಞ್ಜಯಾತ್ತೃಣಞ್ಜಯೋ ಭರದ್ವಾಜಾಯ ಸೋಽಪ್ಯಥ। ಗೌತಮಾಯ ಭರದ್ವಾಜಃ ಸೋಽಪಿ ನಿರ್ಯ್ಯನ್ತರೇ ಪುನಃ ।। ೪೧.

ಕೃತಂಜಯನಿಂದ ತೃಣಂಜಯನು ಪಡೆದನು; ಅವನು ಭರದ್ವಾಜನಿಗೆ, ಭರದ್ವಾಜನು ಗೌತಮನಿಗೆ, ಗೌತಮನು ನಿರ್ಯಂತರನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ನಿರ್ಯನ್ತರಸ್ತು ಪ್ರೋವಾಚ ತಥಾ ವಾಜಶ್ರವಾಯ ಚ। ಸ ದದೌ ಸೋಮಶೂಷ್ಮಾಯ ಸ ದದೌ ತೃಣಬಿನ್ದವೇ ।। ೪೧.

ನಿರ್ಯಂತರನು ವಾಜಶ್ರವನುಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ವಾಜಶ್ರವನು ಸೋಮಶೂಷ್ಮನಿಗೆ, ಸೋಮಶೂಷ್ಮನು ತೃಣಬಿಂದುಗೆ ನೀಡಿದನು.

ತೃಣಬಿನ್ದುಸ್ತು ದಕ್ಷಾಯ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಶಕ್ತಯೇ। ಶಕ್ತೇಃ ಪರಾಶರಶ್ಚಾಪಿ ಗರ್ಭಸ್ಥಃ ಶ್ರುತವಾನಿದಮ್ ।। ೪೧.

ತೃಣಬಿಂದುನು ದಕ್ಷನಿಗೆ, ದಕ್ಷನು ಶಕ್ತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾರಾಶರನು ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ಪರಾಶರಾಜ್ಜಾತುಕರ್ಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪ್ರಭುಃ। ದ್ವೈಪಾಯನಾತ್ಪುನಶ್ಚಾಪಿ ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೪೧.

ಪಾರಾಶರನಿಂದ ಜಾತುಕರ್ಣನು, ಅವನಿಂದ ಮಹಾತ್ಮ ದ್ವೈಪಾಯನನು, ದ್ವೈಪಾಯನನಿಂದ ಈಗ ಇದು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.

ಶಾಂಶಪಾಯನ ಉವಾಚ ।। ಮಯಾ ವೈ ತತ್ಪುನಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪುತ್ರಾಯಾಮಿತಬುದ್ಧಯೇ। ಇತ್ಯೇವ ವಾಚಾ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗುರುಣಾ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೪೧.

ಶಾಂಶಪಾಯನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ನನ್ನ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವಿರುವ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೆ ಗುರುವಾದವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ನಮಸ್ಕಾರ್ಯ್ಯಶ್ಚ ಗುರವಃ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಮನೀಷಿಭಿಃ। ಧನ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಮ್ ।। ೪೧.

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಭಾಗ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಷ್ಯ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳ siddhi ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಪಾಪಘ್ನಂ ನಿಯಮೇನೇದಂ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸದಾ। ನಾಶುಚೌ ನಾಪಿ ಪಾಪಾಯ ನಾಪ್ಯಸಂವತ್ಸರೋಷಿತೇ ।। ೪೧.

ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿಯಮದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಶುದ್ಧರಿಗೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ, ಅಥವಾ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದವರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು.

ನಾಶ್ರದ್ದಧಾನಾವಿದುಷೇ ನಾಪುತ್ರಾಯ ಕಥಞ್ಚನ। ನಾಹಿತಾಯ ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮಿದಮುತ್ತಮಮ್ ।। ೪೧.

ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಭಾವನೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನೀಡಬಾರದು.

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ವೈ ಯಸ್ಯ ಯೋನಿಂ ವದನ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಂ ದೇಹಂ ಕಾಲಮನ್ತರ್ಗತಞ್ಚ । ವಹ್ನಿಂ ವಕ್ರಂ ಚನ್ದ್ರ ಸೂರ್ಯ್ಯೌ ಚ ನೇತ್ರೇ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಘ್ರಾಣಮಾಹುಶ್ಚ ವಾಯುಮ್ ।। ೪೧.

ಅವನ ಮೂಲವು ಗೋಚರವಾಗದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ದೇಹವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಅವನಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಅಂತರಂಗವಾಗಿದೆ; ಅವನ ಬಾಯಾಗಿರುವುದು ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಕಿವಿಗಳು ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಮೂಗು ಗಾಳಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಾಯೋ ವೇದಾಂಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಶರೀರಂ ಕ್ಷಿತಿಂ ಪಾದೌ ತಾರಕಾ ರೋಮಕೂಪಾನ್ । ಸರ್ವಾಣಿ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ತಥೈವ ತಾನಿ ವಿದ್ಯಾಸ್ಸರ್ವಾ ಯಸ್ಯ ಪುಚ್ಛಂ ವದನ್ತಿ ।। ೪೧.

ಅವನ ಮಾತು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ, ಅವನ ಕಾಲುಗಳು ಭೂಮಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವನ ರೋಮಕುಪಗಳು, ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯೆಗಳು, ಅವನ ಬಾಲವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.