ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತ್ಕಥ್ಯಮಾನಮಸ್ಮಾಕಂ ಭವತಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ಗಿರಾ। ಮನಃಕರ್ಮಸುಖಂ ಸೌತೇ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೪೧.

ನೀನು ನಮ್ಮಿಗೆ ಮೃದುವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸೂತ, ಅದು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೂ, ಕ್ರಿಯೆಗೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಇದುವರೆಗೆ ಕೇಳದ ಹೊಸ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಏವಮಾರಾಧ್ಯ ತೇ ಸೂತಂ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಚ ಮಹರ್ಷಯಃ । ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಸತ್ರಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಪುನಃ ಸರ್ಗಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್ ।। ೪೧.

ಹೀಗೆ, ಸೂತನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಕಥಂ ಸೂತ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಪುನಂ ಸರ್ಗಃ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ। ಬನ್ಧೇಷು ಸಮ್ಪ್ರಲೀನೇಷು ಗುಣಸಾಮ್ಯೇ ತಮೋಮಯೇ ।। ೪೧.

ಸೂತ, ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞ, ಎಲ್ಲವೂ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುವಾಗ, ಗುಣಗಳು ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?

ವಿಕಾರೇಷ್ವವಿಸೃಷ್ಟೋಷು ಹ್ಯವ್ಯಕ್ತೇ ಚಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತೇ। ಅಪ್ರವೃತ್ತೌ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತು ಮಹಾಸಾಯುಜ್ಯಗೈಸ್ತದಾ । ಕಥಂ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ಸರ್ಗಸ್ತನ್ನಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಪೃಚ್ಛತಾಮ್ ।। ೪೧.

ರೂಪಾಂತರಗಳು ಹೊರಬರದಿದ್ದಾಗ, ಅವ್ಯಕ್ತವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಕ್ರಿಯೆಗಿಳಿಯದೆ, ಮಹಾ ಐಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುವಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ? ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತಃ ಸೂತಸ್ತದಾಸೌ ಲೋಮಹರ್ಷಣಃ । ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮುಪಚಕ್ರಾಮ ಪುನಃ ಸರ್ಗಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್ ।। ೪೧.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಸೂತನು, ಲೋಮಹರ್ಷಣನು, ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಅಹಂ ವೌ ವರ್ತ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ಸರ್ಗಃ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ। ಪೂರ್ವವತ್ಸ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಮಾಸಾತ್ತಂ ನಿಬೋಧತ ।। ೪೧.

ನಾನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ದೃಷ್ಟಂ ಚೈವಾನುಮೇಯಞ್ಚ ತರ್ಕಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯುಕ್ತಿತಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವಾಚೋ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಹ್ಯಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ ।। ೪೧.

ನೋಡಿದುದನ್ನೂ, ಊಹಿಸಿದುದನ್ನೂ, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ತಲುಪದೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತವತ್ ಪರೋಕ್ಷತ್ವಾದ್ಘ್ರಹಣಂ ತದ್ದುರಾಸದಮ್। ವಿಕಾರೈಃ ಪ್ರತಿಸಂದೃಷ್ಟೇ ಗುಣಸಾಮ್ಯೇ ನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೧.

ಅದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ದೂರವೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟ; ಗುಣಗಳು ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ರೂಪಾಂತರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಪ್ರಧಾನಂ ಪುರುಷಾಣಾಞ್ಚ ಸಾಧರ್ಮ್ಮ್ಯೇಣೈವ ತಿಷ್ಠತಿ। ಧರ್ಮ್ಮಾಧರ್ಮ್ಮೌ ಪ್ರಲೀಯೇತೇ ಅವ್ಯಕ್ತೌ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸದಾ ।। ೪೧.

ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವು ಯಾವಾಗಲೂ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸತ್ತ್ವಮಾತ್ರಾತ್ಮಕೋ ಧರ್ಮ್ಮೋ ಗುಣಸತ್ತ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ತಮೋಮಾತ್ರಾತ್ಮಕೋಽಧರ್ಮ್ಮೋ ಗುಣೇ ತಮಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೧.

ಧರ್ಮವು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮವು ಶುದ್ಧ ತಮೋಗುಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ತಮೋಗುಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅವಿಭಾಗವತಾವೇತೌ ಗುಣಸಾಮ್ಯಸ್ಥಿತಾವುಭೌ। ಸರ್ವಕಾರ್ಯ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಈ ಎರಡು ಗುಣಗಳು ಬೇರ್ಪಡದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ರಧಾನದೊಳಗಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಧಿಷ್ಠಾಸ್ಯತಿ ತಾನ್ ಗುಣಾನ್। ಏವಂ ತಾನಭಿಮಾನೇನ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯೇತ ಪುರಸ್ತದಾ ।। ೪೧.

ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವುಗಳನ್ನೇ ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತವ್ಯನ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ। ಭೋಜ್ಯಭೋಕ್ತೃತ್ವಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯೇತೇ ಯುತಾವುಭೌ ।। ೪೧.

ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಾದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಭೋಜ್ಯ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತೃ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಛರಣಮವ್ಯಕ್ತಂ ಸಾಮ್ಯೇ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಗುಣಾತ್ಮಕಾನ್। ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ತಚ್ಚ ವೈಷಮ್ಯಂ ಭಜತೇ ತು ತತ್ ।। ೪೧.

ಆದಕಾರಣ, ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು, ಗುಣಗಳ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದಾಗ, ಅದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ। ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಸತ್ತ್ವಂ ವಿಕಾರಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ।। ೪೧.

ನಂತರ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ವವು ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಹದಾದ್ಯಂ ವಿಶೇಷಾನ್ತಂ ಚತುರ್ವಿಂಶಗುಣಾತ್ಮಕಮ್। ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಮಹತ್ತತ್ವದಿಂದ ವಿಶೇಷವರೆಗೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವುಗಳು, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೇ ಪ್ರಥಮಃ ಸೋಽಥ ಭವಿತಾ ಚೇಶ್ವರಃ ಪುನಃ। ತತೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಪತಿಃ ಶಿವಃ ।। ೪೧.

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅವನು ಪುನಃ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲವೂ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಈಶ್ವರಃ ಸರ್ವ್ವಮುಕ್ತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಮಯೋ ಮಹಾನ್। ಆದಿ ದೇವಃ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯಾನುಗ್ರಹಾಯ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಎಲ್ಲಾ ಮುಕ್ತರ ಈಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಮಹಾನ್. ಆದಿದೇವನು ಪ್ರಧಾನದ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅನಾದ್ಯೌ ಸ್ವಯಮುತ್ಪನ್ನಾವುಭೌ ಸೂಕ್ಷ್ಮೌ ತು ತೌ ಸ್ಮೃತೌ । ಅನಾದಿಸಂಯೋಗಯುತೌ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮೇವ ಚ ।। ೪೧.

ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಆದಿಯಿಲ್ಲದವರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿರುವವರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಅಬುದ್ಧಿ ಪೂರ್ವಕಂ ಯುಕ್ತೌ ಮಶಕೌ ತು ವರೌ ತದಾ। ಅಪ್ರತ್ಯಯಮನಾದ್ಯಂ ಚ ಸ್ಥಿತಾವುದಕಮಪ್ಸ್ಯಶಃ ।। ೪೧.

ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಒಂದಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆದಿಯಿಲ್ಲದ, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ನೀರು ಕೂಡ ಇದ್ದು, ಒಂದಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಪೂರ್ವತಃ ಪೂರ್ವಂ ಪುನಃ ಸರ್ಗೇ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ। ಅಜ್ಞಾಗುಣೈಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರಜಃಸತ್ತ್ವತಮಾತ್ಮಕಮ್ ।। ೪೧.

ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಜ, ಸತ್ವ, ತಮೋಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತಿಕಾಲೇ ರಜಸಾಭಿಪನ್ನಮಹತ್ತ್ವಭೂತಾದಿವಿಶೇಷ್ಯತಾಞ್ಚ। ವಿಶೇಷತಾಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯತಾಞ್ಚ ಯಾನ್ತಿ ಗುಣಾವಸಾನೇ ಪತಿಭಿರ್ಮನುಷ್ಯಾಃ ।। ೪೧.

ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವ, ವಿಶೇಷತೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುಣಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಒಡೆಯರೊಂದಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯಿನಸ್ತಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯಿನಃ ಸನ್ನಿಮಿತ್ತಕಮ್। ರಜಃಸತ್ತ್ವತಮಾ ವ್ಯಕ್ತಾ ವಿಧರ್ಮ್ಮಾಣಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೪೧.

ಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು, ಕಾರಣದಿಂದ ಧ್ಯಾನಮಾಡುವವರು, ರಜ, ಸತ್ವ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿವೆ.

ಆದ್ಯನ್ತೇ ಸಂಪ್ರಪತ್ಸ್ಯನ್ತೇ ಕ್ಷೇತ್ರತಜ್ಜ್ಞಾಸ್ತು ಸರ್ವಶಃ। ಸಂಸಿದ್ಧಕಾರ್ಯ್ಯಕರಣಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇಽಭಿಮಾನಿನಃ ।। ೪೧.

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವೇ ಸತ್ವಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಹ್ಯವ್ಯಕ್ತಾತ್ಪೂರ್ವಮೇವ ಚ। ಪ್ರಸೂತೇ ಯಾ ಚ ಸುವಹಾಃ ಸಾಧಿಕಾಶ್ಚಾಪ್ಯಸಾಧಿಕಾ ।। ೪೧.

ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದಲೇ, ಮೊದಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾರೆ. ಏನು ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಸಾಧನ ಇರುವವರೂ ಇಲ್ಲದವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಸರನ್ತಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವೇ ಸ್ತಾನಪ್ರಕರಣೈಃ ಸಹ। ಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯನ್ತೇ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೪೧.

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಾಶ್ಚೈವ ಧರ್ಮ್ಮಾಧರ್ಮ್ಮೌ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಆರಪ್ಸನ್ತೀಹ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ವರೇಣಾನುಗ್ರಹೇಣ ಚ ।। ೪೧.

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಎರಡೂ ಗುಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಇಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಹ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವೇ ತುಲ್ಯಾಃ ಪ್ರಸೃಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಸರ್ಗ್ಗದೌ ಯಾನ್ತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್। ಗುಣಾಸ್ತತ್ಪ್ರತಿಧಾವನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ತಸ್ಯ ರೋಚತೇ ।। ೪೧.

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತಿೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಾಗಿ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಗುಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆ ಗುಣಗಳು ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ತನ್ನ ಗುಣವೇ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗುಣಾಸ್ತೇ ಯಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪ್ರಾಕ್ ದೃಷ್ಟೇಃ ಪ್ರತಿಪೇದಿರೇ। ತಾನ್ಯೇವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಸೃಷ್ಟಮಾನಾಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೪೧.

ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು, ಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲು ಪಡೆದಿದ್ದವು, ಜೀವಿಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.