ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಾಕೃತೇನ ಚ ಬನ್ಧೇನ ತಥಾ ವೈಕಾರಿಕೇನ ಚ। ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಸ್ತೃತೀಯೇನ ಬದ್ಧೋಽತ್ಯನ್ತಂ ವಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಅವನು ಸಹಜವಾದ ಬಂಧನದಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬರುವ ಬಂಧನದಿಂದ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರನೇ ಬಂಧನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ತ್ರಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬನ್ಧಾ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಹೇತುಕಾಃ। ಅನಿತ್ಯೇ ನಿತ್ಯಸಂಜ್ಞಾ ಚ ದುಃಖೇ ಚ ಸುಖದರ್ಶನಮ್ ।। ೪೦.

ಈ ಮೂರು ಬಂಧನಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ನೋಡುವುದು, ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು,

ಅಸ್ವೇ ಸ್ವಮಿತಿ ಚ ಜ್ಞಾನಮಶುಚೌ ಶುಚಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಯೇಷಾಮೇತೇ ಮನೋದೋಷಾ ಜ್ಞಾನದೋಷಾ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್ ।। ೪೦.

ನಮ್ಮದಾಗಿರದದನ್ನು ನಮ್ಮದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು, ಅಶುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಶುದ್ಧವೆಂದು ನಂಬುವುದು—ಇವು ಮನಸ್ಸಿನ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಪ್ಪುಗಳು, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು.

ರಾಗದ್ವೇಷನಿವೃತ್ತಿಶ್ಚ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ಅಜ್ಞಾನಂ ತಮಸೋ ಮೂಲಂ ಕರ್ಮ್ಮದ್ವಯಫಲಂ ರಜಃ। ಕರ್ಮ್ಮಜಸ್ತು ಪುನರ್ದೇಹೋ ಮಹಾದುಃಖಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಜ್ಞಾನವು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವು ರಜಸ್ಸು, ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೇಹವು ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಹಾದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೋತ್ರಜಾ ನೇತ್ರಜಾ ಚೈವ ತ್ವಗ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣತಸ್ತಥಾ। ಪುನರ್ಭವಕರೀ ದುಃಖಾ ಕರ್ಮ್ಮಣಾಂ ಜಾಯತೇ ತು ಸಾ ।। ೪೦.

ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಚರ್ಮ, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖವು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸತೃಷ್ಣೋಽಭಿಹಿತೋ ಬಾಲಃ ಸ್ವಕೃತೈಃ ಕರ್ಮ್ಮಣಃ ಫಲೈಃ। ತೈಲಪಾಲೀಕವಜ್ಜೀವಸ್ತತ್ರೈವ ಪರಿ ವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಬುದ್ಧಿಹೀನನು, ಆಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಫಲದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಥೂಲಮನರ್ಥಾನಾಮಜ್ಞಾನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ । ತಂ ಶಕ್ತಮವಧಾರ್ಯ್ಯೈಕಂ ಜ್ಞಾನೇ ಯತ್ನಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ।। ೪೦.

ಆದಕಾರಣ, ದೊಡ್ಡ ಅನರ್ಥಗಳಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.

ಜ್ಞಾನಾದ್ವಿಜಯತೇ ಸರ್ವಂ ತ್ಯಾಗಾದ್‌ಬುದ್ಧಿರ್ವಿರಜ್ಯತೇ। ವೈರಾಗ್ಯಾಚ್ಛುದ್ಧ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಶುದ್ಧಃ ಸತ್ತ್ವೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸಬಹುದು; ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಶುದ್ಧವಾದ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ರಾಗಂ ಭೂತಾಪಹಾರಿಣಮ್। ಅಭಿಷಙ್ಗಾಯ ಯೋ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಷಯೋಽಪ್ಯವಶಾತ್ಮನಃ ।। ೪೦.

ಈಗ ನಾನು ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಇಚ್ಛೆಯಿರದಿದ್ದರೂ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅನಿಷ್ಟಮಭಿಷಙ್ಗಂ ಹಿ ಪ್ರೀತಿತಾಪವಿಷಾದನಮ್। ದುಃಖಲಾಭೇ ನ ತಾಪಞ್ಚ ಸುಖಾನುಸ್ಮರಣಂ ತಥಾ ।। ೪೦.

ಅನಿಷ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟಾದರೆ, ಅದು ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ದುಃಖ ದೊರೆತಾಗ ಅದು ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸುಖದ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ವೈಷಯೋ ರಾಗಃ ಸಮ್ಭೂತ್ಯಾಃ ಕಾರಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಾದೌ ಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇ ವೈ ಸಂಸಾರೇ ಹ್ಯಾಧಿಭೌತಿಕೇ। ಅಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕಂ ತಸ್ಮಾದಜ್ಞಾನನ್ತು ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ।। ೪೦.

ಹೀಗಾಗಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಸ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು.

ಯಸ್ಯ ಚಾರ್ಷಂ ನ ಪ್ರಮಾಣಂ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಂ ತಥೈವ ಚ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿರೋಧೀ ಯಃ ಶಿಷ್ಟಶಾಸ್ತ್ರವಿರೋಧಕಃ ।। ೪೦.

ಯಾರು ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಶಿಷ್ಟರ ನಡೆಗೂ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ—

ಏಷ ಮಾರ್ಗೋ ಹಿ ನಿರಧಿತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೌ ಚ ಕಾರಣಮ್। ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತಞ್ಚೈವ ಕಾರಣಂ ಸ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಈ ಮಾರ್ಗವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಲು ಇದನ್ನು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಿವಿಧಾ ಯಾತನಾ ಸ್ಥಾನೇ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೌ ಚ ಷಡ್ವಿಧೇ। ಕಾರಣೇ ವಿಷಯೇ ಚೈವ ಪ್ರತಿಘಾತಸ್ತು ಸರ್ವಶಃ ।। ೪೦.

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಧದ ವಿವಿಧ ಯಾತನೆಗಳಿವೆ; ಇಂತಹ ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನೈಶ್ವರ್ಯ್ಯನ್ತು ತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಇತ್ಯೇಷಾ ತಾಮಸೀ ವೃತ್ತಿರ್ಭೂತಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ವಿಧಾ ।। ೪೦.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಅಡಚಣೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ, ಇದು ಭೂತಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ತಾಮಸಿಕ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿದೆ.

ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಮಾತ್ರಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಥಾ ಸತ್ತ್ವಪ್ರದರ್ಶನಾತ್। ತತ್ತ್ವಾನಾಞ್ಚ ತಥಾ ತತ್ತ್ವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಾತ್ ।। ೪೦.

ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ, ತತ್ತ್ವಗಳ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು.

ಸತ್ತ್ವಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಾನಾತ್ವಮೇತಜ್ಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಮ್। ನಾನಾತ್ವದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನಾದ್ವೈ ಯೋಗಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯೋಗವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ತೇನ ಬದ್ಧಸ್ಯ ವೈ ಬನ್ಧೋ ಮೋಕ್ಷೋ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ತೇನ ಚ । ಸಂಸಾರೇ ವಿನಿವೃತ್ತೇ ತು ಮುಕ್ತೋ ಲಿಙ್ಗೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಆ ಬಂಧನವೇ ನಿಜವಾದ ಬಂಧನ, ಆ ಮುಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತಿ. ಸಂಸಾರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಮುಕ್ತನು ತನ್ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಿಂದ ಕೂಡ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ನಿಃಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹ್ಯಚೈತನ್ಯಃ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವಾವತಿಷ್ಠತೇ। ಸ್ವಾತ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಿತಶ್ಚಾಪಿ ವಿರೂಪಾಖ್ಯೇನ ಲಿಖ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಯಾವನು ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೋ, ಆತನು ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ಥನಾಗಿ 'ರೂಪವಿಲ್ಲದವನು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸಾಜ್ಜ್ಞಾನಮೋಕ್ಷಯೋ। ಸ ಚಾಪಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮೋಕ್ಷೋ ವೈ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೪೦.

ಈ ರೀತಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವರು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಪೂರ್ವಂ ವಿಯೋಗೋ ಜ್ಞಾನೇನ ದ್ವಿತೀಯೋ ರಾಗಸಂಕ್ಷಯಾತ್। ಲಿಙ್ಗಾಭಾವಾತ್ತು ಕೈವಲ್ಯಂ ಕೈವತ್ಯಾತ್ತು ನಿರಞ್ಜನಮ್ ।। ೪೦.

ಮೊದಲು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನೆ, ಎರಡನೆಯದು ಆಸಕ್ತಿಯ ನಾಶದಿಂದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕೈವಲ್ಯ, ಕೈವಲ್ಯದಿಂದ ನಿರಂಜನ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿರಞ್ಜನತ್ವಾಚ್ಛುದ್ಧಸ್ತು ತತೋ ನೇತಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ತೃಷ್ಣಾಕ್ಷಯಾತ್ತೃತೀಯಸ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಮೋಕ್ಷಕಾರಣಮ್ ।। ೪೦.

ನಿರಂಜನವಾದುದರಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ನಾಯಕನೂ ಇಲ್ಲ. ತೃಷ್ಟಿಯ ನಾಶವೇ ಮೂರನೆಯ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಿಮಿತ್ತಮಪ್ರತೀಘಾತೇ ಇಷ್ಟಶಬ್ದಾದಿಲಕ್ಷಣೇ। ಅಷ್ಟಾವೇತಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರಾಕೃತಾನಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೪೦.

ಇಷ್ಟಾದಿ ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಕಾರಣ. ಈ ಎಂಟು ರೂಪಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿವೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಷ್ವವಸಜ್ಯನ್ತೇ ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಾನಿ ತು। ಅತ ಉರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವೈರಾಗ್ಯಂ ದೋಷದರ್ಶನಾತ್ ।। ೪೦.

ಅವುಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಈಗ ನಾನು ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಬರುವ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದಿವ್ಯೇ ಚ ಮಾನುಷೇ ಚೈವ ವಿಷಯೇ ಪಞ್ಚಲಕ್ಷಣೇ। ಅಪ್ರದ್ವೇಷೋಽನಭಿಷ್ವಙ್ಗಃ ಕರ್ತ್ತವ್ಯೋ ದೋಷದರ್ಶನಾತ್ ।। ೪೦.

ದೈವಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಐದು ವಿಧದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು, ಅವುಗಳ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ದ್ವೇಷವನ್ನೂ, ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

ತಾಪಪ್ರೀತಿವಿಷಾದಾನಾಂ ಕಾರ್ಯ್ಯನ್ತು ಪರಿವರ್ಜನಮ್। ಏವಂ ವೈರಾಗ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಶರೀರೀ ನಿರ್ಮಮೋ ಭವೇತ್ ।। ೪೦.

ಬೇಗೆಯು, ಸಂತೋಷವು, ದುಃಖವು ಇವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ದೇಹಧಾರಿ ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅನಿತ್ಯಮಶಿವಂ ದುಃಖಮಿತಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾನುಚಿನ್ತ್ಯ ಚ। ವಿಶುದ್ಧಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಕರಣಂ ಸತ್ವಾಭ್ಯೇತಿ ತರಾನ್ತು ಯಃ ।। ೪೦.

ಇದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ, ಶುಭಕರವಲ್ಲ, ದುಃಖಕರವೆಂದು ವಿವೇಕದಿಂದ ಯೋಚಿಸಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪರಿಪವ್ಕಕಷಾಯೋ ಹಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ದೋಷಾನ್ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ। ತತಃ ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಹಿ ದೋಷೈರ್ನೈಮಿತ್ತಿಕೈಸ್ತಥಾ ।। ೪೦.

ಯಾರಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಊಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಕಾಯೇ ತೀವ್ರವಾಯುಸಮೀರಿತಃ। ಸ ಶರೀರಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ದೋಷಾನ್ರುಣದ್ಧಿ ವೈ ।। ೪೦.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವು ತೀವ್ರವಾದ ವಾಯುವಿಂದ ಕೆರಳಿದಾಗ, ಅದು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.