ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯದಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ಚೈಷಾಂ ಭೇದಾನಾಂ ಚೈವ ಸಂಯಮಾಃ। ಸ್ವಭಾವಕಾರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ತದಾ ।। ೪೦.

ಈ ಭೇದಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ನಿವರ್ತ್ತತೇ ತದಾ ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿರಾಗಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಸಹಸಾ ಯೋಜ್ಯಕೈಃ ಸರ್ವೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ನಿವಾಸಿಭಿಃ ।। ೪೦.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವನಿಗೆ ಇರುವ ಬದುಕಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿನಿವೃತ್ತೇ ತದಾ ರಾಗೇ ಸ್ಥಿತಾವಾತ್ಮನಿವಾಸಿನಾಮ್। ತತ್ಕಾಲವಾಸಿನಾಂ ತೇಷಾಂ ತದಾ ತದ್ದೋಷದರ್ಶಿನಾಮ್ ।। ೪೦.

ಆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ, ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವವರ ಸ್ಥಿರತೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿರುವವರದು ಮತ್ತು ಆ ತಪ್ಪನ್ನು ಕಾಣುವವರದು ಕೂಡ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಪದ್ಯತೇಽಥ ವೈರಾಗ್ಯಮಾತ್ಮವಾದ ಪ್ರಣಾಶನಮ್। ಭೋಜ್ಯಭೋಕ್ತೃತ್ವನಾನಾತ್ವೇ ತೇಷಾಂ ತದ್ಭವದರ್ಶಿನಾಮ್ ।। ೪೦.

ಆಗ ವೈರಾಗ್ಯವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದು ಆತ್ಮವಾದವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಭೋಜ್ಯ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತೃ ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಆ ಭಾವನೆ ಕೂಡ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪೃಥಗ್ಜ್ಞಾನೇನ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಸ್ತತಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೌಕಿಕಾಃ। ಪ್ರಕೃತೌ ಕರಣಾ ನೀತಾಃ ಸರ್ವೇ ನಾನಾಪ್ರದರ್ಶಿನಃ ।। ೪೦.

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರು ತಮ್ಮ-karṇa-ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪ್ರಶಾನ್ತಾ ದರ್ಶನಾತ್ಮಕಾಃ। ಶುದ್ಧಾ ನಿರಞ್ಜನಾಃ ಸರ್ವೇ ಚೇತನಾಚೇತನಾಸ್ತಥಾ ।। ೪೦.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ, ಶಾಂತರೂ, ದರ್ಶನಸ್ವರೂಪರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಶುದ್ಧರೂ, ಕಲಂಕವಿಲ್ಲದವರೂ ಆಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಸಹ.

ತತ್ರೈವ ಪರಿನಿರ್ವಾಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ನಾಗಾಮಿನಸ್ತು ತೇ। ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾನಿರಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯನ್ತೇ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಾತ್ ।। ೪೦.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಗುಣರಹಿತರೂ, ಆತ್ಮವಿಲ್ಲದವರೂ ಆಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರತಿಸರ್ಗಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕರಣಾನಿ ಪ್ರಸಂಯಮೇ ।। ೪೦.

ಹೀಗೆ ಸ್ವಯಂಭುವನ ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಲಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉಪಕರಣಗಳು ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಸಂಯಮಶ್ಚೈವ ತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಕರಣೈಃ ಸಹ। ತತ್ತ್ವಪ್ರಸಂಯಮೋ ಹ್ಯೇಷ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯಾವರ್ತ್ತಕೋ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೪೦.

ಹೀಗೆ ತತ್ತ್ವಗಳೂ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಒಂದಾಗಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ; ಈ ತತ್ತ್ವಗಳ ನಿಯಮವನ್ನು ಆವರ್ತಕ ಪ್ರಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತಪೋ ಜ್ಞಾನಂ ಶುಭೇ ಸತ್ಯಾನೃತೇ ತಥಾ। ಊರ್ದ್ಧ್ವ ಭಾವೋ ಹ್ಯಧೋಭಾವೋ ಸುಖದುಃಖೇ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ ।। ೪೦.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಧರ್ಮ, ಅಧರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ, ಶುಭ-ಅಶುಭ, ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸ್ವಭಾವ, ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವ ಸ್ವಭಾವ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟ—

ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಯಾತಸ್ಯ ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ತದಾ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಯಚ್ಛುಭಾಶುಭಮ್ ।। ೪೦.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ ಗುಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಶುಭವೂ ಅಶುಭವೂ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ.

ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಂ ಚೈವ ತತ್ಸರ್ವಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪಾಪಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಿ। ಯೋನ್ಯವಸ್ಥಾ ಸ್ವಭಾವೇ ಚ ದೇಹಿನಾಂ ತು ನಿಷಿಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ, ಪುಣ್ಯವೂ ಪಾಪವೂ ಸಹ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಯೋನಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವು ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಜನ್ತೂನಾಂ ಪಾಪಪುಣ್ಯನ್ತು ಪ್ರಕೃತೌ ಯತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ಥಾನಿ ತಾನ್ಯೇವ ಪುಣ್ಯಪಾಪಾನಿ ಜನ್ತವಃ। ಯೇ ಜಯನ್ತಿ ಪುನರ್ದೇಹೇ ದೇಹಾನ್ಯತ್ವೇ ತಥೈವ ಚ ।। ೪೦.

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ; ಪುನಃ ಹೊಸ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತು ಜನ್ತೂನಾಂ ಗುಣಮಾತ್ರಾತ್ಮಕಾವುಭೌ । ಕರಣೈಃ ಸ್ವೈಃ ಪ್ರಚೀಯೇತೇ ಕಾಯತ್ವೇನೇಹ ಜನ್ತುಭಿಃ ।। ೪೦.

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳು ಗುಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ-karṇa-ಗಳಿಂದ, ದೇಹದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸುಚೇತನಾಃ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಧಿಷ್ಠಿತಾ ಗುಣಾಃ। ಸರ್ಗೇ ಚ ಪ್ರತಿಸರ್ಗೇ ಚ ಸಂಸಾರೇ ಚೈವ ಜನ್ತವಃ। ಸಂಯುಜ್ಯನ್ತೇ ವಿಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಕರಣೈಃ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ ಚ ।। ೪೦.

ಸಚೇತನ ಗುಣಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಸೃಷ್ಟಿ, ಪ್ರಲಯ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಜಸೀ ತಾಮಸೀ ಚೈವ ಸಾತ್ವಿಕೀ ಚೈವ ವೃತ್ತಯಃ। ಗುಣಮಾತ್ರಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪುರುಷಾಧಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತ್ರಿಧಾ ।। ೪೦.

ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವಭಾವಗಳು ಗುಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಪುರುಷನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ದೇವಾತ್ಮಕಂ ಸತ್ತ್ವಮಧೋಭಾಗಾತ್ಮಕಂ ತಮಃ। ತಯೋಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತಕಂ ಮದ್ಯೇ ಇಹೈವಾವರ್ತ್ತಕಂ ರಜಃ ।। ೪೦.

ಮೇಲಿರುವುದು ದೇವಸ್ವಭಾವವಾದ ಸತ್ತ್ವ, ಕೆಳಗಿರುವುದು ತಮೋಗುಣ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೋಗುಣವು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಪುನಃ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಪರಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ತ್ರಯಃ ಸ್ರೋತೋಗುಣಾತ್ಮಕಾಃ। ಲೋಕೇಷು ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಜಾನತಾ ।। ೪೦.

ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ಅರಿತವನು ಅವುಗಳ ಫಲಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಬಾರದು.

ಅವಿದ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯಾರಮ್ಭಾ ಆರಭ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಮಾನವೈಃ । ಏತಾಸ್ತು ಗತಯಸ್ತಿಸ್ರಃ ಶುಭಾಃ ಪಾಪಾತ್ಮಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೦.

ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣಗಳ ಆರಂಭವನ್ನು ಮಾನವರು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಶುಭ ಅಥವಾ ಪಾಪಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಮ ಸಾಭಿಭವಾಜ್ಜನ್ತುರ್ಯಾಥಾತಥ್ಯಂ ನ ವಿನ್ದತಿ। ಅತತ್ದ್ದರ್ಶನಾತ್ಸೋಽಥ ತ್ರಿವಿಧಂ ಬಧ್ಯತೇ ತತಃ ।। ೪೦.

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಕಾಣದೆ, ಅಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದ ಕಾರಣ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಾಕೃತೇನ ಚ ಬನ್ಧೇನ ತಥಾ ವೈಕಾರಿಕೇನ ಚ। ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಸ್ತೃತೀಯೇನ ಬದ್ಧೋಽತ್ಯನ್ತಂ ವಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಅವನು ಸಹಜವಾದ ಬಂಧನದಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬರುವ ಬಂಧನದಿಂದ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರನೇ ಬಂಧನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ತ್ರಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬನ್ಧಾ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಹೇತುಕಾಃ। ಅನಿತ್ಯೇ ನಿತ್ಯಸಂಜ್ಞಾ ಚ ದುಃಖೇ ಚ ಸುಖದರ್ಶನಮ್ ।। ೪೦.

ಈ ಮೂರು ಬಂಧನಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ನೋಡುವುದು, ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು,

ಅಸ್ವೇ ಸ್ವಮಿತಿ ಚ ಜ್ಞಾನಮಶುಚೌ ಶುಚಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಯೇಷಾಮೇತೇ ಮನೋದೋಷಾ ಜ್ಞಾನದೋಷಾ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್ ।। ೪೦.

ನಮ್ಮದಾಗಿರದದನ್ನು ನಮ್ಮದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು, ಅಶುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಶುದ್ಧವೆಂದು ನಂಬುವುದು—ಇವು ಮನಸ್ಸಿನ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಪ್ಪುಗಳು, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು.

ರಾಗದ್ವೇಷನಿವೃತ್ತಿಶ್ಚ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ಅಜ್ಞಾನಂ ತಮಸೋ ಮೂಲಂ ಕರ್ಮ್ಮದ್ವಯಫಲಂ ರಜಃ। ಕರ್ಮ್ಮಜಸ್ತು ಪುನರ್ದೇಹೋ ಮಹಾದುಃಖಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಜ್ಞಾನವು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವು ರಜಸ್ಸು, ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೇಹವು ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಹಾದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೋತ್ರಜಾ ನೇತ್ರಜಾ ಚೈವ ತ್ವಗ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣತಸ್ತಥಾ। ಪುನರ್ಭವಕರೀ ದುಃಖಾ ಕರ್ಮ್ಮಣಾಂ ಜಾಯತೇ ತು ಸಾ ।। ೪೦.

ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಚರ್ಮ, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖವು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸತೃಷ್ಣೋಽಭಿಹಿತೋ ಬಾಲಃ ಸ್ವಕೃತೈಃ ಕರ್ಮ್ಮಣಃ ಫಲೈಃ। ತೈಲಪಾಲೀಕವಜ್ಜೀವಸ್ತತ್ರೈವ ಪರಿ ವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೦.

ಬುದ್ಧಿಹೀನನು, ಆಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಫಲದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಥೂಲಮನರ್ಥಾನಾಮಜ್ಞಾನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ । ತಂ ಶಕ್ತಮವಧಾರ್ಯ್ಯೈಕಂ ಜ್ಞಾನೇ ಯತ್ನಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ।। ೪೦.

ಆದಕಾರಣ, ದೊಡ್ಡ ಅನರ್ಥಗಳಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.

ಜ್ಞಾನಾದ್ವಿಜಯತೇ ಸರ್ವಂ ತ್ಯಾಗಾದ್‌ಬುದ್ಧಿರ್ವಿರಜ್ಯತೇ। ವೈರಾಗ್ಯಾಚ್ಛುದ್ಧ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಶುದ್ಧಃ ಸತ್ತ್ವೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸಬಹುದು; ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಶುದ್ಧವಾದ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ರಾಗಂ ಭೂತಾಪಹಾರಿಣಮ್। ಅಭಿಷಙ್ಗಾಯ ಯೋ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಷಯೋಽಪ್ಯವಶಾತ್ಮನಃ ।। ೪೦.

ಈಗ ನಾನು ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಇಚ್ಛೆಯಿರದಿದ್ದರೂ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.