ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯತ್ತತ್ಸಹಸ್ರಂ ಸಿಂಹಾನಾಮಾದಿತ್ಯಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ। ವೈಶ್ವಾನರಭೂತಭವ್ಯವ್ಯಾಘ್ರಾಶ್ಚೈವಾನುಗಾಮಿನಃ ।। ೩೯.

ಅದು ಸಾವಿರ ಸಿಂಹಗಳು, ಅದಿತ್ಯರು, ಅಗ್ನಿಯ ಜೀವಿಗಳು, ಭೂತ-ಭವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವ ಹುಲಿಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಆವೇಶ್ಯಾತ್ಮನಿ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಸಂಖ್ಯಾಯೋಪದ್ರವಾಂಸ್ತಥಾ। ಲೋಕಾನ್ ಸಪ್ತ ಇಮಾನ್ಸರ್ವ್ವಾನ್ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ।। ೩೯.

ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು—ಎಷ್ಟೋ ಸಂಕಟಗಳು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು—ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ವಿಷ್ಣುನಾ ಸಹ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಕರೋತಿ ವಿಕರೋತಿ ಚ। ಸ ರುದ್ರೋ ಯಃ ಸಾಮಮಯಸ್ತಥೈವ ಚ ಯಜುರ್ಮಯಃ ।। ೩೯.

ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗಿರುವ ಅವನು ಕ್ರಿಯೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರುದ್ರ, ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಕೂಡ.

ಸ ಏಷ ಓತಃ ಪ್ರೋತಶ್ಚ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ನಿಶ್ಚಯಾತ್। ಏಕೋ ಹಿ ಭಗವಾನ್ನಾಥೋ ಹ್ಯನಾದಿಶ್ಚಾನ್ತಕೃದ್ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೩೯.

ಅವನು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಭಗವಂತ, ಪ್ರಭು, ಆದಿಯಿಲ್ಲದವನು, ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತರುವವನು, ದ್ವಿಜರೆ.

ತತಸ್ತೇ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ದಿವಾಕರಸಮಪ್ರಭಾಃ। ಸ್ವಂಸ್ವಮಾಶ್ರಮಸಂವಾಸಮಾರೋಪ್ಯಾಗ್ನಿಂ ತಥಾತ್ಮನಿ ।। ೩೯.

ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವಂತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ವಿಶುದ್ಧೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ । ಅನನ್ಯಮನಸೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ।। ೩೯.

ಕರ್ಮ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ.

ವ್ರತೋಪವಾಸನಿರತಾಃ ಸರ್ವಭೂತದಯಾಪರಾಃ। ಯೋಗಂ ಹ್ಯನುಪಮನ್ದಿವ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತೈಶ್ಛಿನ್ನಸಂಶಯೈಃ ।। ೩೯.

ವ್ರತ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆಯುಳ್ಳವರು, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಕಡಿದು, ಅವ сравಣೀಯ, ದೈವಿಕ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಪದ್ಯ ಪರಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಜ್ಞಾನಯುಕ್ತೇನ ಚೇತಸಾ। ತೈರ್ಲಬ್ಧಂ ರುದ್ರಸಾಲೋಕ್ಯಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಪದಮವ್ಯಯಮ್ ।। ೩೯.

ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶರಣಾದರೆ, ಅವರು ರುದ್ರನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಃ ಪಠೇತ್ತಪಸಾ ಯುಕ್ತೋ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತಾಮಿಮಾಂ ಸ್ತುತಿಮ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಾಪಿ ವೈಶ್ಯೋ ವಾ ಸ್ವಕ್ರಿಯಾಪರಃ ।। ೩೯.

ಯಾರು ವಾಯುನು ಹೇಳಿದ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯ, ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಾದರೂ,

ಲಭತೇ ರುದ್ರಸಾಲೋಕ್ಯಂ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ವಿಗತಜ್ವರಃ। ಅಮದ್ಯಪಶ್ಚ ಯಃ ಶೂದ್ರೋ ಭವಭಕ್ತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।। ೩೯.

ಅವನು ರುದ್ರನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡದ, ಶಿವಭಕ್ತ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಶೂದ್ರನೂ ಕೂಡ.

ಆಭೂತ ಸಂಪ್ಲವಸ್ಥಾಯೀ ಹ್ಯಪ್ರತೀಘಾತಲಕ್ಷಣಃ। ಗಾಣಪತ್ಯಂ ಸ ಲಭತೇ ಸ್ಥಾನಂ ವಾ ಸರ್ವಕಾಮಿಕಮ್ ।। ೩೯.

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಲಯವಾಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ, ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಗಣಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳೂ ಪೂರೈಸುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮದ್ಯಪೋ ಮದ್ಯಪೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಭೂತಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ಮೋದತೇ। ಸೋಽರ್ಚ್ಯಮಾನೋ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೋ ಮರ್ತ್ತ್ಯಾನಾಂ ವರದೋ ಭವೇತ್। ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ವಾಯುರ್ವಾಕ್ಯಮಿದಂ ವರಃ ।। ೩೯.

ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನು, ಇತರ ಮದ್ಯಪಾನಿಗಳ ಜೊತೆ, ಭೂತಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತ ವಾಯುನು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲೇ ತು ಕ್ಷೀಣೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾ ಪ್ರಭೋಃ ।। ೪೦.

ಪರಮ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಗಿಯುವಾಗ, ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯಥೇದಂ ಕುರುತೇಽಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಿಶ್ವಮೀಶ್ವರಃ । ಅವ್ಯಕ್ತಾನ್ಗ್ರಸತೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ।। ೪೦.

ಯಾವಂತೆ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಇಶ್ವರನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಂ ತದನುಕಲ್ಪಾನಾಮಪೂರ್ಣೇ ಕಲ್ಪಸಙ್ಕ್ಷಯೇ। ಉಪಸ್ಥಿತೇ ಮಹಾಘೋರೇ ಹ್ಯಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ತು ಕಸ್ಯಚಿತ್ ।। ೪೦.

ಅದು ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ, ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಭಯಾನಕ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅನ್ತೇ ದ್ರುಮಸ್ಯ ಯಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪಶ್ಚಿಮಸ್ಯ ಮನೋಸ್ತದಾ । ಅನ್ತೇ ಕಲಿಯುಗೇ ತಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷೀಣೇ ಸಂಹಾರ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಮರದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಕಲಿಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಂಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಪ್ರಕ್ಷಾಲೇ ತದಾ ವೃತ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ। ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಭೂತತನ್ಮಾತ್ರಸಂಕ್ಷಯೇ ।। ೪೦.

ಆ ಮಹಾ ತೊಳೆದಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳು ಕರಗುತ್ತವೆ.

ಮಹದಾದೇರ್ವಿಕಾರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾನ್ತಸ್ಯ ಸಂಕ್ಷಯೇ। ಸ್ವಭಾವಕಾರಿತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಪ್ರತಿಸಞ್ಚರೇ ।। ೪೦.

ಮಹತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕರಗುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಪೋ ಗ್ರಸನ್ತಿ ವೈ ಪೂರ್ವ್ವಂ ಭೂಮೇರ್ಗನ್ಧಾತ್ಮಕಂ ಗುಣಮ್। ಆತ್ತಗನ್ಧಾ ತತೋ ಭೂಮಿಃ ಪ್ರಲಯತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ । ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಗನ್ಧತನ್ಮಾತ್ರೇ ತೋಯಾವಸ್ಥಾ ಧರಾ ಭವೇತ್ ।। ೪೦.

ಆಗ ನೀರು ಮೊದಲು ಭೂಮಿಯ ವಾಸನೆಯ ಗುಣವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ವಾಸನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿ ಕರಗಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಸನೆಯ ಅಂಶ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ ಭೂಮಿ ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುವುದು.

ಆಪಸ್ತದಾ ಪ್ರನಷ್ಟಾ ವೈ ವೇಗವತ್ಯೋ ಮಹಾಸ್ವನಾಃ। ಸರ್ವಮಾಪೂರಯಿತ್ವೇದಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ಚ ।। ೪೦.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರುಗಳು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಯೂ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತುಂಬಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.

ಅಪಾಮಸ್ತಿ ಗುಣೋ ಯಸ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷೇ ಲೀಯತೇ ರಸಃ। ನಶ್ಯನ್ತ್ಯಾಪಸ್ತದಾನ್ತೇ ಚ ರಸತನ್ಮಾತ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ।। ೪೦.

ನೀರಿನ ಗುಣವಾದ ರುಚಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ; ನೀರುಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ರುಚಿಯ ಅಂಶ ಕರಗಿದುದರಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

ತೇಜಸಾ ಸಂಹೃತರಸಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತ್ಯುತ । ಗ್ರಸ್ತೇ ಚ ಸಲಿಲೇ ತೇಜಃ ಸರ್ವ್ವತೋಮುಖಮೀಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೪೦.

ಬೆಂಕಿ ನೀರಿನ ರುಚಿಯನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ಬೆಂಕಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಬೆಂಕಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಥಾಗ್ನಿಃ ಸರ್ವತೋ ವ್ಯಾಪ್ತ ಆದತ್ತೇ ತಜ್ಜಲನ್ತದಾ। ಸರ್ವಮಾಪೂರ್ಯ್ಯತೇಽರ್ಚಿರ್ಭಿಸ್ತದಾ ಜಗದಿದಂ ಶನೈಃ ।। ೪೦.

ಆಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತುಂಬಿ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಚಿರ್ಭಿಃ ಸನ್ತತೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧಸ್ತತಃ । ಜ್ಯೋತಿಷೋಽಪಿ ಗುಣಂ ರೂಪಂ ವಾಯುರನ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಕಮ್। ಪ್ರಲೀಯತೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ದೀಪಾರ್ಚಿರಿವ ಮಾರುತೇ ।। ೪೦.

ಅದಿನ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಅಡ್ಡ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಹರಡಿದಾಗ, ಬೆಂಕಿಯ ಗುಣವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಗಾಳಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರನಷ್ಟೇ ರೂಪತನ್ಮಾತ್ರೇ ಹೃತರೂಪೋ ವಿಭಾವಸುಃ। ಉಪಶಾಮ್ಯತಿ ತೇಜೋ ಹಿ ವಾಯುನಾ ಧೂಯತೇ ಮಹತ್ ।। ೪೦.

ರೂಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶ ನಾಶವಾದಾಗ, ಬೆಂಕಿಗೆ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೆಳಕು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹರಿದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿರಾಲೋಕೇ ತದಾ ಲೋಕೇ ವಾಯುಭೂತೇ ಚ ತೇಜಸಿ। ತತಸ್ತು ಮೂಲಮಾಸಾದ್ಯ ವಾಯುಃ ಸಮ್ಭವಮಾತ್ಮನಃ ।। ೪೦.

ಆಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲದೆ, ಬೆಂಕಿ ಗಾಳಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಗಾಳಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ತಲುಪಿಸಿ ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ತಿರ್ಯಕ್ಚ ದೋಧವೀತಿ ದಿಶೋ ದಶ । ವಾಯೋರಪಿ ಗುಣಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಾಕಾಶಂ ಗ್ರಸತೇ ಚ ತತ್ ।। ೪೦.

ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಅಡ್ಡದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಗಾಳಿ ತನ್ನ ಗುಣವಾದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ತದಾ ವಾಯುಃ ಖನ್ತು ತಿಷ್ಠತ್ಯನಾವೃತಮ್। ಅರೂಪಮರಸಸ್ಪರ್ಘಮಗನ್ಧಂ ನ ಚ ಮೂರ್ತಿಮತ್ ।। ೪೦.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ—ಅದು ರೂಪ, ರುಚಿ, ಸ್ಪರ್ಶ, ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ಆಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಮಾಪೂರಯನ್ನಾದೈಃ ಸುಮಹತ್ತತ್ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತತ್ಸುಷಿರಮಾಕಾಶಂ ಶಬ್ದಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೪೦.

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ಮಹಾ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಕಾಶ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶವು ವೃತ್ತಾಕಾರದೂ, ಒಳಗೆ ಖಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಶಬ್ದವೇ ಅದರ ಲಕ್ಷಣ.