ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಥಾಭೂತೋ ಶರೀರತ್ವಾದವಿಧಿಭ್ಯಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ। ಪೀಡಬನ್ಧವಧಾಸಙ್ಗಾದಪ್ರತೀಕಾರಲಕ್ಷಣಃ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾದದು, ತಪ್ಪಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ನೋವು, ಬಂಧನ, ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಸೈಲಮಿತಾಸ್ತೇ ತು ನಿರಾಲೋಕಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದುಃಖೋತ್ಕರ್ಷಸ್ತು ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತತಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರ್ವತಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲದವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಲೋಕೈಃ ಸಮಾವೇತೌ ನಿರಾಲೋಕೌ ಚ ತಾವುಭೌ। ಕೂಟಾಙ್ಗಾರಪ್ರಮಾಣೈಶ್ಚ ಶರೀರೀ ಮೂತ್ರನಾಯಕಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಲೋಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲ. ದೇಹಧಾರಿ ಎಣ್ಣೆಗಡ್ಡೆಗಳಷ್ಟು ಅಳತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೂತ್ರದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಉಪಭೋಗಸಮರ್ಥೈಸ್ತು ಸದ್ಯೋ ಜಾಯನ್ತಿ ಕರ್ಮಭಿಃ। ದುಃಖ ಪ್ರಕರ್ಷಶ್ಚೋಗ್ರತ್ವಂ ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ವೈ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದವರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳು ತಕ್ಷಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾತನಾಶ್ಚಾಪ್ಯಸಂಖ್ಯೇಯಾ ನಾರಕಾಣಾಂ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದುಃಖೋತ್ಕರ್ಷಸ್ತು ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತತಃ ।। ೩೯.

ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯಾತನೆಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೌ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಕರ್ಮಶೇಷೇ ಗತೇ ತತಃ। ದೇವಾಶ್ಚ ನಾರಕಾಶ್ಚೈವ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಕರ್ಮದ ಉಳಿದ ಫಲ ಮುಗಿದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ನರಕಸ್ಥರು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ಯೋ ಜಾಯನ್ತಿ ಮೂರ್ತ್ತಯಃ। ಉಪಭೋಗಾರ್ಥಮುತ್ಪತ್ತಿರೌಪಪತ್ತಿಕಕರ್ಮತಃ ।। ೩೯.

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಹಳೆಯ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ.

ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನಾರಕಾನ್ದೇವಾ ಹ್ಯಧೋವಕ್ರಾನ್ ಹ್ಯಧೋಗತಾನ್। ನಾರಕಾಶ್ಚ ತಥಾ ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಧೋ ಮುಖಾನ್ ।। ೩೯.

ದೇವರುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನರಕಸ್ಥರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನರಕಸ್ಥರೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಅನಗ್ರಮೂಲತಾ ಯಸ್ಮಾದ್ಧಾರಣಾಶ್ಚ ಸ್ವಭಾವತಃ। ತಸ್ಮಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧೋಭಾವೋ ಲೋಕಾಲೋಕೇ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಮೂಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ.

ಏಷಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಸಂಜ್ಞಾ ಲೋಕಾಲೋಕೇ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಅಥಾಬ್ರುವನ್ಪುನರ್ವಾಯುಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸತ್ರಿಣಸ್ತದಾ ।। ೩೯.

ಈ ಸಹಜ ಹೆಸರು ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತೆ ವಾಯುವಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಋಷಯ ಊಚುಃ।। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಭೂತಾನಾಂ ಲೋಕಾಲೋಕನಿವಾಸಿನಾಮ್। ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೀಹ ಯಾವನ್ತಃ ಪ್ರಾಣಿನಶ್ಚ ತಾನ್ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದ್ದರೂ—

ಸಹ್ಖ್ಯಯಾ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ತತಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ। ಋಷೀಣಾಂ ತದ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಾರುತೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೩೯.

ಅವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೇಳಿ, ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸು ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಋಷಿಗಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಮಾರುತನು ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

ವಾಯುರುವಾಚ।। ನ ಶಕ್ಯಾ ಜನ್ತವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾಃ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತುಂ ಕಥಞ್ಚನ। ಅನಾದ್ಯನ್ತಾಶ್ಚ ಸಂಕೀರ್ಣಾ ಹ್ಯಪ್ಯೂಹೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ಗಣನಾ ವಿನಿವೃತ್ತೈಷಾಮಾನನ್ತ್ಯೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೩೯.

ವಾಯುನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮಿಶ್ರವಾಗಿ, ಊಹೆಯಿಂದಲೂ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಗಣನೆ ಅನಂತವಾದ್ದರಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷಾ ಜ್ಞಾತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಜ್ಞಾನೇನ ವಾ ಪುನಃ। ಚಕ್ಷುಷಾ ವೈ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತುಮತೋ ಹ್ಯನ್ತೇ ನರಾಧಿಪಃ ।। ೩೯.

ರಾಜನೇ, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಎಣಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ಅನಾಧ್ಯಾನಾದವೇದ್ಯತ್ವಾನ್ನೈವ ಪ್ರಶ್ನೋ ವಿಧೀಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂಜ್ಞಿತಂ ಯತ್ತು ಸಂಖ್ಯಯಾ ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೩೯.

ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲು ಆಗದ ಕಾರಣ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಣಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಃ ಸಹಸ್ರತಮೋ ಭಾಗಃ ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಭವೇದಿಹ। ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಕೃಮಯಸ್ತಾವತ್ಸಂಸೇಕಾದ್ಯೇಷು ಸಮ್ಭವಾಃ ।। ೩೯.

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕೀಟಗಳು ತೇವದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಸೇಕಜಾನಾಮ್ಭಾಗೇನ ಸಹಸ್ರೇಣೈವ ಸಮ್ಮಿತಾಃ। ಔದಕಾ ಜನ್ತವಃ ಸರ್ವೇ ನಿಶ್ಚಯಾತ್ತದ್ವಿಚಾರಿತಮ್ ।। ೩೯.

ತೇವದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಜೀವಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವೇ ಎಲ್ಲಾ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಹಸ್ರೇಣೈವ ಭಾಗೇನ ಸತ್ವಾನಾಂ ಸಲಿಲೌಕಸಾಮ್ । ವಿಹಙ್ಗಮಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಲೌಕಿಕಾಸ್ತೇ ಚ ಸರ್ವಶಃ ।। ೩೯.

ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲೋಕದ ಪಕ್ಷಿಗಳೇ ಆಗಿವೆ.

ಯಃ ಸಹಸ್ರತಮೋ ಭಾಗಸ್ತೇಷಾಂ ವೈ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಭವೇತ್। ಪಶವಸ್ತತ್ಸಮಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಲೌಕಿಕಾಸ್ತು ಚತುಷ್ಪದಾಃ ।। ೩೯.

ಆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.

ಚತುಷ್ಪದಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣೈವ ಸಂಮತಾಃ । ಭಾಗೇನ ದ್ವಿಪದಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಲೌಕಿಕೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಸರ್ವ್ವಶಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಃ ಸಹಸ್ರತಮೋ ಭಾಗೋ ಭಾಗೇ ತು ದ್ವಿಪದಾಂ ಪುನಃ। ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಾಸ್ತೇನ ಭಾಗೇನ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಮ್ಮಿತಾಃ ಪುನಃ ।। ೩೯.

ಮತ್ತೆ, ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಜೀವಿಗಳ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವೇ ಧರ್ಮಪರರು ಎಂದು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಹಸ್ರೇಣೈವ ಭಾಗೇನ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕೇಭ್ಯೋ ದಿವಙ್ಗತಾಃ। ಯಃ ಸಹಸ್ರತಮೋ ಭಾಗೋ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಭವೇದ್ದಿವಿ। ಸಂಮಿತಾಸ್ತೇನ ಭಾಗೇನ ಮೋಕ್ಷಿಣಸ್ತಾವದೇವ ಹಿ ।। ೩೯.

ಧರ್ಮಪರರಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರು ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗ; ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮಪರರಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೂ ಸಾವಿರನೇ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವರ್ಗೋಪಪಾದಕೈಸ್ತುಲ್ಯಾ ಯಾತನಾ ಸ್ಥಾನವಾಸಿನಃ। ಪತಿತಾ ಶ್ಚೂರ್ಣಮುದ್ದೇಶಾದ್ದುರಾತ್ಮಾನೋ ಮ್ರಿಯನ್ತಿ ಯೇ। ರೌರವೇ ತಾಮಸೇ ಹ್ಯೇತೇ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ತೇ ।। ೩೯.

ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ; ಪತನಗೊಂಡ ದುಷ್ಟರು, ಅಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರು, ರೌರವ ಎಂಬ ಕತ್ತಲೆಯ ನರಕದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಳಿಯೂ ಬಿಸಿಯೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವೇದನಾಕಟುಕಾಸ್ತಬ್ಧಾ ಯಾತನಾ ಸ್ಥಾನಮಾಗತಾಃ। ಉಷ್ಣಸ್ತು ರೌರವೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತೇಜೋ ಘೋರರಸಾತ್ಮಕಃ ।। ೩೯.

ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುವವರು ತೀವ್ರವಾದ ನೋವಿನಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ರೌರವ ನರಕವನ್ನು ತುಂಬಾ ಬಿಸಿ, ಭಯಾನಕವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವಭಾವದದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತತೋ ಘನಾತ್ಮಿಕಶ್ಚಾಪಿ ಶೀತಾತ್ಮಾ ಸತತಂ ತಪಃ। ಏವಂ ಸುದುರ್ಲಭಾಃ ಸನ್ತಃ ಸ್ವರ್ಗೇ ಚ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಾ ನರಾಃ ।। ೩೯.

ಅದರ ನಂತರ, ತುಂಬಾ ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸದಾ ಚಳಿಯಿರುವ ನರಕವೂ ಇದೆ, ಅದು ನಿರಂತರ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮಪರುಷರು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ.

ಏಷಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಕೃತಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಈಶ್ವರೇಣ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ। ಗಣನಾ ವಿನಿವೃತ್ತೈಷಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಚ ಮಾನುಷೀ ।। ೩೯.

ಈ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ದೇವರು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಗಣನೆ ದೈವೀ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಎರಡೂ ರೀತಿಯದು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಋಷಯ ಊಚುಃ। ಮಹೋ ಜನಸ್ತಪಃ ಸತ್ಯಂ ಭೂತೋ ಭಾವ್ಯೋ ಭವಸ್ತಥಾ। ಉಕ್ತಾ ಹ್ಯೇತೇ ತ್ವಯಾ ಲೋಕಾ ಲೋಕಾನಾಮನ್ತರೇಣ ಚ। ಲೋಕಾನ್ತರಞ್ಚ ಯಾದೃಗ್ವೈ ತನ್ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾತಥಮ್ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಮಹ, ಜನ, ತಪ, ಸತ್ಯ, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ನೀನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಇನ್ನು ಅವುಗಳ ಹೊರಗಿನ ಲೋಕಗಳು ಹೇಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು.

ತೇಷಾಂ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್। ಸ ವಾಯುರ್ದೃಷ್ಟತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಇದನ್ತತ್ತ್ವಮುವಾಚ ಹ ।। ೩೯.೨೧೦ ವಾಯುರುವಾಚ।। ವ್ಯಕ್ತಂ ತರ್ಕೇಣ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯೋಗಾತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿನಃ। ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇಣ ಧ್ಯಾನೇನ ತಪಸಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮನಃ ।। ೩೯.

ಆ ಶುದ್ಧ ವ್ರತದ ಋಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ವಾಯು ದೇವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಯಾರು ಯೋಗದಿಂದ, ತರ್ಕದಿಂದ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಿಂದ, ಧ್ಯಾನದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಋಭುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಾದ್ಯಾಃ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಃ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಯಃ। ವ್ಯಪೇತಶೋಕಾ ವಿರಜಾಃ ಸನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮೇವಸತ್ತಮಾಃ ।। ೩೯.

ಋಭು, ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯವರು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ.