ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯಃ ಕುಕ್ಕುಟಾನಿ ಬಧ್ನಾತಿ ಮಾರ್ಜಾರಾನ್ಸೂಕರಾಂಶ್ಚ ತಾನ್। ಪಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ಮೃಗಾಞ್ಛಾಗಾನ್ಸೋಽಪ್ಯೇನಂ ನರಕಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೩೯.

ಯಾರು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು, ಬೆಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಹಂದಿಗಳನ್ನು, ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು, ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೇಸೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಆ ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ಆಜೀವಿಕೋ ಮಾಹಿಷಕಸ್ತಥಾ ಚಕ್ರಧ್ವಜೀ ಚ ಯಃ। ರಙ್ಗೋಪಜೀವಿಕೋ ವಿಪ್ರಃ ಶಾಕುನಿಗ್ರಾಮ ಯಾಜಕಃ ।। ೩೯.

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಹೇಳುವವನು, ಎತ್ತು-ಮೆಣಸು ಕಾಯುವವನು, ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುವವನು, ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಹಕ್ಕಿ ಹಿಡಿಯುವ ಹಳ್ಳಿಯ ಯಾಜಕನು—

ಅಗಾರದಾಹೀ ಗರದಃ ಕುಣ್ಡಾಶೀ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ। ಸುರಾಪೋ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಶ್ಚ ತಥಾ ಚ ಪಶುಘಾತಕಃ ।। ೩೯.

ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನು, ವಿಷ ನೀಡುವವನು, ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವವನು, ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವನು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನು, ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಕನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು—

ವಿಶ(ಶ್ವ)ಸ್ತಾ ಮಹಿಷಾದೀನಾಂ ಮೃಗ ಹನ್ತಾ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ವಕಾರಶ್ಚ ಸೂಚೀ ಚ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾನ್ಮಿತ್ರಘಾತಕಃ। ರುಧಿರಾನ್ಧೇ ಪತನ್ತ್ಯೇತೇ ಏವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೯.

ಶಿಲ್ಪಿ, ಎತ್ತು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವವನು, ಡೋಲು ಮಾಡುವವನು, ಸೂಜಿ ಮಾಡುವವನು, ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ರುದಿರಾಂಧ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪವಿಷ್ಟಮೇಕಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾಂ ವಿಷಮಂ ಭೋಜಯನ್ತಿ ಯೇ। ಪತನ್ತಿ ನರಕೇ ಘೋರೇ ವಿಙ್‌ಭುಜೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।। ೩೯.

ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಊಟ ನೀಡದೆ, ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ನೀಡುವವರು ಭಯಾನಕವಾದ ವಿಂಭುಜ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮೃಷಾವಾದೀ ನರೋ ಯಶ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರಾಕ್ರೋಶಕೋಽಶುಭಃ। ಪತೇತ್ತು ನರಕೇ ಘೋರೋ ಮೂತ್ರಾಕೀರ್ಣೇ ಸ ಪಾಪಕೃತ್ ।। ೩೯.

ಸುಳ್ಳು ಮಾತಾಡುವವನು, ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕಿಡಿಕಾರುವ ಮಾತು ಹೇಳುವವನು, ಅವನು ಮೂತ್ರದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಮಧುಗ್ರಾಹಾಬಿಹನ್ತಾರೋ ಯನ್ತಿ ವೈತರಣೀಂ ನರಾಃ। ಉನ್ಮತ್ತಾಶ್ಚಿತ್ತಭಗ್ನಾಶ್ಚ ಶೌಚಾಚಾರವಿವರ್ಜ್ಜಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಮಧುಚಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು, ಹುಚ್ಚರು, ಮನಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಶೌಚಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸದವರು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ವೈತರಣಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೋಧನಾ ದುಃಖದಾಶ್ಚೈವ ಕುಹಕಾಃ ಕೃಷ್ಟಗಾಮಿನಃ। ಅಸಿ ಪತ್ರವನೇ ಛೇದೀ ತಥಾ ಹ್ಯೌರಭ್ರಿಕಾಶ್ಚ ಯೇ। ಕರ್ತ್ತನೈಶ್ಚ ನಿಕೃಷ್ಯನ್ತೇ ಮೃಗವ್ಯಾಧಾಃ ಸುದಾರುಣೈಃ ।। ೩೯.

ಕೋಪಿಗಳೂ, ಇತರರಿಗೆ ನೋವು ಕೊಡುವವರೂ, ಮೋಸಗಾರರೂ, ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರೂ, ಕತ್ತಿಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವವರೂ, ದೋಚುವವರೂ, ಬೇಟೆಗಾರರೂ—allವು ಕ್ರೂರವಾದ ಕತ್ತರಿಸುವ ಪೀಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಆಶ್ರಮಪ್ರತ್ಯವಸಿತಾ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೇ ಪತನ್ತಿ ವೈ। ಭೌಜ್ಯನ್ತೇ ಶ್ಯಾಮ ಶಬಲೈರಯಸ್ತುಣ್ಡೈಶ್ಚ ವಾಯಸೈಃ ।। ೩೯.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಕಪ್ಪು, ಕಲೆದ ಕಾಗೆಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದ ಚುಂಚಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಇಜ್ಯಾಯಾಂ ವ್ರತಮಾಲೋಪಾತ್ಸನ್ದಂಶೇ ನರಕೇ ಪತೇತ್। ಸ್ಕನ್ದನ್ತೇ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ವ್ರತಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ।। ೩೯.

ಯಜ್ಞದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮುರಿದರೆ, ಅವರು ಸಂಡಂಶ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ವ್ರತಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಪ್ಪಿದರೆ, ಅವರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಪುತ್ರೈರಧ್ಯಾಪಿತಾ ಯೇ ಚ ಪುತ್ರೈರಾಜ್ಞಾಪಿತಾಶ್ಚ ಯೇ। ತೇಸರ್ವೇ ನರಕಂ ಯಾನ್ತಿ ನಿಯತನ್ತು ಶ್ವಭೋಜನೇ ।। ೩೯.

ಯಾರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶ್ವಾನಗಳು ತಿನ್ನುವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿರೂದ್ಧಾನಿ ಕ್ರೋಧಹರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ। ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೇ ತು ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ನಿರಯಗಾಮಿನಃ ।। ೩೯.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೋಪ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸಿತೋ ಘೋರ ಉಷ್ಣಾತ್ಮಾ ರೌರವೋ ಮಹಾನ್। ಸುದಾರುಣಸ್ತು ಶೀತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ತಪಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲೆ ಭಯಾನಕವಾದ, ಚಳಿಯುಳ್ಳ, ರೌರವ ಎಂಬ ಮಹಾ ನರಕ ಇದೆ; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದ, ಚಳಿಯುಳ್ಳ ತಪಃ ಎಂಬ ನರಕ ಇದೆ.

ಏವಮಾದಿ ಕ್ರಮೇಣೈವ ವರ್ಣ್ಯಮಾನಾನ್ನಿಬೋಧತ। ಭೂಮೇರಧಸ್ತಾತ್ಸಪ್ತೈವ ನರಕಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ಕೇಳಿ: ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಏಳು ನರಕಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಧರ್ಮಸೂನವಸ್ತೇ ಸ್ಯುರನ್ಧತಾಮಿಸ್ರಕಾದಯಃ। ರೌರವಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತೇಷಾಂ ಮಹಾ ರೌರವ ಏವ ಚ ।। ೩೯.

ಅಧರ್ಮನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ರೌರವ, ನಂತರ ಮಹಾರೌರವ.

ಅಸ್ಯಾಧಃ ಪುನರಪ್ಯನ್ಯಃ ಶೀತಸ್ತಪ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ತೃತೀಯಃ ಕಾಲಸೂತ್ರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಹಾಹವಿವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಇದೆ, ಅದನ್ನು 'ತಂಪು-ಬಿಸಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯದು ಕಾಲಸೂತ್ರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಸಂಗ್ರಾಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ ಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಸ್ಯಾದವೀಚೀ ಪಞ್ಚಮಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಲೋಹಪೃಷ್ಠಸ್ತಮಸ್ತೇಷಾಮವಿಧೇಯಸ್ತು ಸಪ್ತಮಃ ।। ೩೯.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ ಎಂದು, ಐದನೆಯದು ಅವೀಚಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆರುನೆಯದು ಲೋಹಪೃಷ್ಠ, ಏಳನೆಯದು ಅವಿಧೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಘೋರತ್ವಾದ್ರೌರವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಭಕೋ ದಹನಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸುದಾರುಣಸ್ತು ಶೀತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ತಪೋಽಧಮಃ ।। ೩೯.

ಭಯಾನಕವಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ರೌರವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸಾಮ್ಭಕವೆಂಬುದು ದಹನಸ್ಥಳ. ಸುದಾರುಣ ಎಂಬುದು ತುಂಬಾ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಬಿಸಿ ಇದೆ.

ಸರ್ಪೋ ನಿಕೃನ್ತನಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಾಲಸೂತ್ರೇತಿ ದಾರುಣಃ। ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಸ್ಥಿತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಭ್ರಮಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಸುದಾರುಣಃ ।। ೩೯.

ನಿಕೃಂತನ ಎಂಬ ಹಾವು ಕಾಲಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಪ್ರತಿಷ್ಠದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಟ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.

ಅವೀಚಿರ್ದಾರುಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಯನ್ತ್ರಸಂಪೀಡನಾಚ್ಚ ಸಃ। ತಸ್ಮಾತ್ಸುದಾರುಣೋ ಲೋಹಃ ಕರ್ಮ್ಮಣಾಂ ಕ್ಷಯಣಾಚ್ಚ ಸಃ ।। ೩೯.

ಯಂತ್ರಗಳ ಪೀಡನೆಯಿಂದ ಅವೀಚಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಲೋಹಪೃಷ್ಠವು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾಭೂತೋ ಶರೀರತ್ವಾದವಿಧಿಭ್ಯಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ। ಪೀಡಬನ್ಧವಧಾಸಙ್ಗಾದಪ್ರತೀಕಾರಲಕ್ಷಣಃ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾದದು, ತಪ್ಪಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ನೋವು, ಬಂಧನ, ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಸೈಲಮಿತಾಸ್ತೇ ತು ನಿರಾಲೋಕಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದುಃಖೋತ್ಕರ್ಷಸ್ತು ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತತಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರ್ವತಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲದವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಲೋಕೈಃ ಸಮಾವೇತೌ ನಿರಾಲೋಕೌ ಚ ತಾವುಭೌ। ಕೂಟಾಙ್ಗಾರಪ್ರಮಾಣೈಶ್ಚ ಶರೀರೀ ಮೂತ್ರನಾಯಕಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಲೋಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲ. ದೇಹಧಾರಿ ಎಣ್ಣೆಗಡ್ಡೆಗಳಷ್ಟು ಅಳತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೂತ್ರದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಉಪಭೋಗಸಮರ್ಥೈಸ್ತು ಸದ್ಯೋ ಜಾಯನ್ತಿ ಕರ್ಮಭಿಃ। ದುಃಖ ಪ್ರಕರ್ಷಶ್ಚೋಗ್ರತ್ವಂ ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ವೈ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದವರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳು ತಕ್ಷಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾತನಾಶ್ಚಾಪ್ಯಸಂಖ್ಯೇಯಾ ನಾರಕಾಣಾಂ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಾಃ। ದುಃಖೋತ್ಕರ್ಷಸ್ತು ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತತಃ ।। ೩೯.

ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯಾತನೆಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೌ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಕರ್ಮಶೇಷೇ ಗತೇ ತತಃ। ದೇವಾಶ್ಚ ನಾರಕಾಶ್ಚೈವ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಕರ್ಮದ ಉಳಿದ ಫಲ ಮುಗಿದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ನರಕಸ್ಥರು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ಯೋ ಜಾಯನ್ತಿ ಮೂರ್ತ್ತಯಃ। ಉಪಭೋಗಾರ್ಥಮುತ್ಪತ್ತಿರೌಪಪತ್ತಿಕಕರ್ಮತಃ ।। ೩೯.

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಹಳೆಯ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ.

ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನಾರಕಾನ್ದೇವಾ ಹ್ಯಧೋವಕ್ರಾನ್ ಹ್ಯಧೋಗತಾನ್। ನಾರಕಾಶ್ಚ ತಥಾ ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಧೋ ಮುಖಾನ್ ।। ೩೯.

ದೇವರುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನರಕಸ್ಥರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನರಕಸ್ಥರೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಅನಗ್ರಮೂಲತಾ ಯಸ್ಮಾದ್ಧಾರಣಾಶ್ಚ ಸ್ವಭಾವತಃ। ತಸ್ಮಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧೋಭಾವೋ ಲೋಕಾಲೋಕೇ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಮೂಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ.