ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಾಲೇ ಪತೇತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಹಾ ಹತ್ವಾ ವೈಶ್ಯಞ್ಚ ದುರ್ಗತಿಮ್। ಬ್ರಹಮಹತ್ಯಾಞ್ಚ ಯಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾದ್ಗುರುತಲ್ಪಗಃ ।। ೩೯.

ರೋಧದಲ್ಲಿ ಹಸು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು, ಗರ್ಭಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು, ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನು ಮತ್ತು ಊರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಸೂಕರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳನು ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.

ತಪ್ತಕುಮ್ಭೀ ಸ್ವಸಾಗಾಮೀ ತಥಾ ರಾಜಭಟಶ್ಚ ಯಃ। ತಪ್ತಲೋಹೇ ಚಾಶ್ವವಣಿಕ್ತಥಾ ಬನ್ಧನರಕ್ಷಿತಾ ।। ೩೯.

ತಾಳ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ವೈಶ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದವನು ದುರ್ಗತಿಯನ್ನನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಾಧ್ವೀವಿಕ್ರಯಕರ್ತ್ತಾ ಚ ಯಸ್ತು ಭಕ್ತಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್। ಮಹಾಜ್ವಾಲೇ ದುಹಿತರಂ ಸ್ನುಷಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯಸ್ತು ವೈ ।। ೩೯.

ತಪ್ತಕುಂಭ ನರಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವವನು ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸೇವಕನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ತಪ್ತಲೋಹದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಕಾರಾಗೃಹದ ರಕ್ಷಕನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ವೇದೋ ವಿಕ್ರೀಯತೇ ಯೇನ ವೇದಂ ದೂಷಯತೇ ಚ ಯಃ। ಗುರೂಂಶ್ಚೈವಾವಮನ್ಯನ್ತೇ ವಾಕ್ಕ್ರೋಶೈಸ್ತಾಡಯನ್ತಿ ಚ ।। ೩೯.

ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಾರುವವನು ಅಥವಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು ಮಹಾಜ್ವಾಲ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೊಸೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಗಮ್ಯಗಾಮೀಚ ನರೋ ನರಕಂ ಶಬಲಂ ವ್ರಜೇತ್। ವಿಮೋಹೇ ಪತಿತೇ ಚೌರೇ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಯೋ ಭಿನತ್ತಿ ವೈ ।। ೩೯.

ವೇದವನ್ನು ಮಾರುವವನು, ವೇದವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವವನು, ಗುರುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವನು, ಮಾತಿನಿಂದ ನಿಂದಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಹೊಡೆಯುವವನು ಶಬಲ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ದುರಧ್ವಂ ಕುರುತೇ ಯಸ್ತು ಕೀಟಲೋಹಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ। ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದ್ವೇಷ್ಟಾ ಗುರೂಣಾಞ್ಚಾಪ್ಯಪೂಜಕಃ। ರತ್ನಂ ದೂಷಯತೇ ಯಸ್ತು ಕೃಮಿಭಕ್ಷ್ಯಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ನಿಷಿದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವವನು ಶಬಲ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ದ್ರೋಹಿಸುವ ಕಳ್ಳನು ಅಥವಾ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವವನು ವಿಮೋಚನ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಪರ್ಯ್ಯಶ್ನಾತಿ ಯ ಏಕೋಽನ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಂ ಸುಹೃದಃ ಸುತಾಮ್। ಲಾಲಾಭಕ್ಷೇ ಸ ಪತತಿ ದುರ್ಗನ್ಧೇ ನರಕೇ ಗತಃ ।। ೩೯.

ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು ಕೀಟಲೋಹ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು, ಗುರುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸದವನು ಅಥವಾ ಮಣಿಯನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವವನು ಕೃಮಿಭಕ್ಷ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಣ್ಡಕರ್ತ್ತಾ ಕುಲಾಲಶ್ಚ ನಿಷ್ಕಹರ್ತ್ತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ। ಆರಾ ಮೇಷ್ವಗ್ನಿದಾತಾ ಯಃ ಪತತೇ ಸ ವಿಶಂಸನೇ ।। ೩೯.

ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು, ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಅಥವಾ ಮಗಳನ್ನು ಅಪಮಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ದುರ್ಗಂಧದ ಲಾಲಾಭಕ್ಷ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಅಸತ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀ ಯಶ್ಚ ತಥೈವಾಯಾಜ್ಯಯಾಜಕಃ। ನಕ್ಷತ್ರೈರ್ಜೀವಿತೋ ಯಶ್ಚ ನರೋ ಗಚ್ಛತ್ಯಧೋಮುಖಮ್ ।। ೩೯.

ಯಾರು ಅಯೋಗ್ಯವಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರು ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೋ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರೋ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಷೀರಂ ಸುರಾಂ ಚ ಮಾಂಸಂ ಚ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಗನ್ಧಂ ರಸನ್ತಿಲಾನ್। ಏವಮಾದೀನಿ ವಿಕ್ರೀಣನ್ಘೋರೋ ಪೂಯವಹೇ ಪತೇತ್ ।। ೩೯.

ಹಾಲು, ಮದ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಲಾಖ, ಸುಗಂಧದ ವಸ್ತುಗಳು, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾರುವವನು ಭಯಾನಕವಾದ ಪೂಯವಹ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಯಃ ಕುಕ್ಕುಟಾನಿ ಬಧ್ನಾತಿ ಮಾರ್ಜಾರಾನ್ಸೂಕರಾಂಶ್ಚ ತಾನ್। ಪಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ಮೃಗಾಞ್ಛಾಗಾನ್ಸೋಽಪ್ಯೇನಂ ನರಕಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೩೯.

ಯಾರು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು, ಬೆಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಹಂದಿಗಳನ್ನು, ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು, ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೇಸೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಆ ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ಆಜೀವಿಕೋ ಮಾಹಿಷಕಸ್ತಥಾ ಚಕ್ರಧ್ವಜೀ ಚ ಯಃ। ರಙ್ಗೋಪಜೀವಿಕೋ ವಿಪ್ರಃ ಶಾಕುನಿಗ್ರಾಮ ಯಾಜಕಃ ।। ೩೯.

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಹೇಳುವವನು, ಎತ್ತು-ಮೆಣಸು ಕಾಯುವವನು, ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುವವನು, ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಹಕ್ಕಿ ಹಿಡಿಯುವ ಹಳ್ಳಿಯ ಯಾಜಕನು—

ಅಗಾರದಾಹೀ ಗರದಃ ಕುಣ್ಡಾಶೀ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ। ಸುರಾಪೋ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಶ್ಚ ತಥಾ ಚ ಪಶುಘಾತಕಃ ।। ೩೯.

ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನು, ವಿಷ ನೀಡುವವನು, ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವವನು, ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವನು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನು, ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಕನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು—

ವಿಶ(ಶ್ವ)ಸ್ತಾ ಮಹಿಷಾದೀನಾಂ ಮೃಗ ಹನ್ತಾ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ವಕಾರಶ್ಚ ಸೂಚೀ ಚ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾನ್ಮಿತ್ರಘಾತಕಃ। ರುಧಿರಾನ್ಧೇ ಪತನ್ತ್ಯೇತೇ ಏವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೯.

ಶಿಲ್ಪಿ, ಎತ್ತು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವವನು, ಡೋಲು ಮಾಡುವವನು, ಸೂಜಿ ಮಾಡುವವನು, ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ರುದಿರಾಂಧ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪವಿಷ್ಟಮೇಕಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾಂ ವಿಷಮಂ ಭೋಜಯನ್ತಿ ಯೇ। ಪತನ್ತಿ ನರಕೇ ಘೋರೇ ವಿಙ್‌ಭುಜೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।। ೩೯.

ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಊಟ ನೀಡದೆ, ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ನೀಡುವವರು ಭಯಾನಕವಾದ ವಿಂಭುಜ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮೃಷಾವಾದೀ ನರೋ ಯಶ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರಾಕ್ರೋಶಕೋಽಶುಭಃ। ಪತೇತ್ತು ನರಕೇ ಘೋರೋ ಮೂತ್ರಾಕೀರ್ಣೇ ಸ ಪಾಪಕೃತ್ ।। ೩೯.

ಸುಳ್ಳು ಮಾತಾಡುವವನು, ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕಿಡಿಕಾರುವ ಮಾತು ಹೇಳುವವನು, ಅವನು ಮೂತ್ರದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಮಧುಗ್ರಾಹಾಬಿಹನ್ತಾರೋ ಯನ್ತಿ ವೈತರಣೀಂ ನರಾಃ। ಉನ್ಮತ್ತಾಶ್ಚಿತ್ತಭಗ್ನಾಶ್ಚ ಶೌಚಾಚಾರವಿವರ್ಜ್ಜಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಮಧುಚಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು, ಹುಚ್ಚರು, ಮನಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಶೌಚಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸದವರು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ವೈತರಣಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೋಧನಾ ದುಃಖದಾಶ್ಚೈವ ಕುಹಕಾಃ ಕೃಷ್ಟಗಾಮಿನಃ। ಅಸಿ ಪತ್ರವನೇ ಛೇದೀ ತಥಾ ಹ್ಯೌರಭ್ರಿಕಾಶ್ಚ ಯೇ। ಕರ್ತ್ತನೈಶ್ಚ ನಿಕೃಷ್ಯನ್ತೇ ಮೃಗವ್ಯಾಧಾಃ ಸುದಾರುಣೈಃ ।। ೩೯.

ಕೋಪಿಗಳೂ, ಇತರರಿಗೆ ನೋವು ಕೊಡುವವರೂ, ಮೋಸಗಾರರೂ, ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರೂ, ಕತ್ತಿಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವವರೂ, ದೋಚುವವರೂ, ಬೇಟೆಗಾರರೂ—allವು ಕ್ರೂರವಾದ ಕತ್ತರಿಸುವ ಪೀಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಆಶ್ರಮಪ್ರತ್ಯವಸಿತಾ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೇ ಪತನ್ತಿ ವೈ। ಭೌಜ್ಯನ್ತೇ ಶ್ಯಾಮ ಶಬಲೈರಯಸ್ತುಣ್ಡೈಶ್ಚ ವಾಯಸೈಃ ।। ೩೯.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಕಪ್ಪು, ಕಲೆದ ಕಾಗೆಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದ ಚುಂಚಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಇಜ್ಯಾಯಾಂ ವ್ರತಮಾಲೋಪಾತ್ಸನ್ದಂಶೇ ನರಕೇ ಪತೇತ್। ಸ್ಕನ್ದನ್ತೇ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ವ್ರತಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ।। ೩೯.

ಯಜ್ಞದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮುರಿದರೆ, ಅವರು ಸಂಡಂಶ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ವ್ರತಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಪ್ಪಿದರೆ, ಅವರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಪುತ್ರೈರಧ್ಯಾಪಿತಾ ಯೇ ಚ ಪುತ್ರೈರಾಜ್ಞಾಪಿತಾಶ್ಚ ಯೇ। ತೇಸರ್ವೇ ನರಕಂ ಯಾನ್ತಿ ನಿಯತನ್ತು ಶ್ವಭೋಜನೇ ।। ೩೯.

ಯಾರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶ್ವಾನಗಳು ತಿನ್ನುವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿರೂದ್ಧಾನಿ ಕ್ರೋಧಹರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ। ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೇ ತು ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ನಿರಯಗಾಮಿನಃ ।। ೩೯.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೋಪ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸಿತೋ ಘೋರ ಉಷ್ಣಾತ್ಮಾ ರೌರವೋ ಮಹಾನ್। ಸುದಾರುಣಸ್ತು ಶೀತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ತಪಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಮೇಲೆ ಭಯಾನಕವಾದ, ಚಳಿಯುಳ್ಳ, ರೌರವ ಎಂಬ ಮಹಾ ನರಕ ಇದೆ; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದ, ಚಳಿಯುಳ್ಳ ತಪಃ ಎಂಬ ನರಕ ಇದೆ.

ಏವಮಾದಿ ಕ್ರಮೇಣೈವ ವರ್ಣ್ಯಮಾನಾನ್ನಿಬೋಧತ। ಭೂಮೇರಧಸ್ತಾತ್ಸಪ್ತೈವ ನರಕಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ಕೇಳಿ: ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಏಳು ನರಕಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಧರ್ಮಸೂನವಸ್ತೇ ಸ್ಯುರನ್ಧತಾಮಿಸ್ರಕಾದಯಃ। ರೌರವಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತೇಷಾಂ ಮಹಾ ರೌರವ ಏವ ಚ ।। ೩೯.

ಅಧರ್ಮನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ರೌರವ, ನಂತರ ಮಹಾರೌರವ.

ಅಸ್ಯಾಧಃ ಪುನರಪ್ಯನ್ಯಃ ಶೀತಸ್ತಪ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ತೃತೀಯಃ ಕಾಲಸೂತ್ರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಹಾಹವಿವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಇದೆ, ಅದನ್ನು 'ತಂಪು-ಬಿಸಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯದು ಕಾಲಸೂತ್ರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಸಂಗ್ರಾಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ ಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಸ್ಯಾದವೀಚೀ ಪಞ್ಚಮಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಲೋಹಪೃಷ್ಠಸ್ತಮಸ್ತೇಷಾಮವಿಧೇಯಸ್ತು ಸಪ್ತಮಃ ।। ೩೯.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ ಎಂದು, ಐದನೆಯದು ಅವೀಚಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆರುನೆಯದು ಲೋಹಪೃಷ್ಠ, ಏಳನೆಯದು ಅವಿಧೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಘೋರತ್ವಾದ್ರೌರವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಭಕೋ ದಹನಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸುದಾರುಣಸ್ತು ಶೀತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ತಪೋಽಧಮಃ ।। ೩೯.

ಭಯಾನಕವಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ರೌರವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸಾಮ್ಭಕವೆಂಬುದು ದಹನಸ್ಥಳ. ಸುದಾರುಣ ಎಂಬುದು ತುಂಬಾ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಬಿಸಿ ಇದೆ.

ಸರ್ಪೋ ನಿಕೃನ್ತನಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಾಲಸೂತ್ರೇತಿ ದಾರುಣಃ। ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಸ್ಥಿತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಭ್ರಮಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಸುದಾರುಣಃ ।। ೩೯.

ನಿಕೃಂತನ ಎಂಬ ಹಾವು ಕಾಲಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಪ್ರತಿಷ್ಠದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಟ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.