ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಾಣೋಽಪಾನಸ್ತಥೋದಾನಃ ಸಮಾನೋ ವ್ಯಾನ ಏವ ಚ। ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತಥಾ ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ಪರ್ಶೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಮನಸ್ತಥಾ ।। ೫.

ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ದೃಷ್ಟಿ, ಶ್ರವಣ, ಪ್ರಾಣ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಇದ್ದವು.

ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾವುದಾನಶ್ಚ ಸಮಾನೋ ವ್ಯಾನ ಏವ ಚ। ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ಪೂರ್ವನ್ತು ತುಷಿತಾನಾಂ ಸ್ಮೃತಾನಿ ಹ ।। ೫.

ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ—ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಹಿಂದೆ ತುಷಿತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.

ವಸೋಸ್ತು ವಸವಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸಾಧ್ಯಾನಾಮನುಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಧರೋ ಧ್ರುವಶ್ಚ ಸೋಮಶ್ಚ ಆಪಶ್ಚೈವಾನಲೋಽನಿಲಃ। ಪ್ರತ್ಯೂಷಶ್ಚ ಪ್ರಭಾಸಶ್ಚ ವಸವೋಽಷ್ಟೌ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೫.

ವಸುಗಳ ಪುತ್ರರನ್ನು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸಾಧ್ಯರ ತಮ್ಮರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಧರ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಆಪ, ಅನಲ, ಅನಿಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ—ಈ ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಧರಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ದ್ರವಿಣೋ ಹುತಹವ್ಯವಹಸ್ತಥಾ। ಧ್ರುವಪುತ್ರೋ ಭವೋ ನಾಮ್ನಾ ಕಾಲೋ ಲೋಕಪ್ರಕಾಲನಃ ।। ೫.

ಧರನ ಮಗನು ದ್ರವಿಣ ಮತ್ತು ಹುತಹವ್ಯವಾಹ. ಧ್ರುವನ ಮಗನು ಭವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕಾಲ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು.

ಸೋಮಸ್ಯ ಭಗವಾನ್ ವರ್ಚಾ ಬುಧಶ್ಚ ಗ್ರಹಬೋಧನಃ। ರೋಹಿಣ್ಯಾಂ ತೌ ಸಮುತ್ಪನ್ನೌ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತೌ ।। ೫.

ಸೋಮನ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪುತ್ರರು ವರಚಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬುದ್ಧ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ರೋಹಿಣಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಧಾರೋರ್ಮಿಕಲಿಲಾಶ್ಚೈವ ತ್ರಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಃ ಸುತಾಃ। ಆಪಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ವೈತಣ್ಡ್ಯಃ ಶಮಃ ಶಾನ್ತಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫.

ಧಾರದ ಮಗನು ಮಿಕಲಿಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಪನ ಮಗನು ವೈತಂಡ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಮ ಮತ್ತು ಶಾಂತ.

ಸ್ಕನ್ದಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಶ್ಚ ಜಜ್ಞೇ ಪಾದೇನ ತೇಜಸಃ। ಅಗ್ನಿಪುತ್ರಃ ಕುಮಾರಸ್ತು ಶರಸ್ತಮ್ಬೇ ವ್ಯಜಾಯತ। ತಸ್ಯ ಶಾಖೋ ವಿಶಖಶ್ಚ ನೈಗಮೇಯಶ್ಚ ಪೃಷ್ಠಜಾಃ ।। ೫.

ಸ್ಕಂದನು, ಅಂದರೆ ಸನತ್ಕುಮಾರನು, ಒಂದು ಕಾಲಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅಗ್ನಿಯ ಮಗನಾದ ಕುಮಾರನು ಕಬ್ಬಿನ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನ ಶಾಖೆಗಳು ಶಾಖ, ವಿಶಾಖ ಮತ್ತು ನೈಗಮೇಯ—ಇವರು ಅವನ ಬೆನ್ನಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು.

ಅನಿಲಸ್ಯ ಶಿವಾ ಭಾರ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರೋ ಮನೋಜವಃ। ಅವಿಜ್ಞಾತಗತಿಶ್ಚೈವ ದ್ವೌ ಪುತ್ರಾವನಿಲಸ್ಯ ಚ ।। ೫.

ಅನಿಲನ ಪತ್ನಿ ಶಿವಾ. ಅವರ ಮಗನು ಮನೋಜವ. ಅನಿಲನಿಗೆ ಅವಿಜ್ಞಾತಗತಿ ಮತ್ತು ಮನೋಜವ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯ ವಿದುಃ ಪುತ್ರ ಋಷಿರ್ನಾಮ್ನಾ ತು ದೇವಲಃ। ದ್ವೌ ಪುತ್ರೌ ದೇವಲಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ಷಮಾವನ್ತೌ ಮನೀಷಿಣೌ ।। ೫.

ಪ್ರತ್ಯೂಷನ ಮಗನು ದೇವಲ ಎಂಬ ಋಷಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ದೇವಲನಿಗೆ ಕ್ಷಮಾವಂತ ಮತ್ತು ಮನೀಷಿಣ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.

ಬೃಹಸ್ಪತೇಸ್ತು ಭಗಿನೀ ವರಸ್ತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ। ಯೋಗಸಿದ್ಧಾ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮಸಕ್ತಾ ವಿಚರತ್ಯುತ ।। ೫.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಹೋದರಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸ್ತ್ರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತಳಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಪ್ರಭಾಸಸ್ಯ ತು ಯಾ ಭಾರ್ಯಾ ವಸೂನಾಮಷ್ಟಮಸ್ಯ ಹ। ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಸುತಸ್ತಸ್ಯಾ ಜಾತಃ ಶಿಲ್ಪಿಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೫.

ಪ್ರಭಾಸ ಎಂಬ ಎಂಟನೇ ವಸುನ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ದೇವಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಪಿತಾಮಹನು.

ಸ ಕರ್ತ್ತಾ ಸರ್ವಶಿಲ್ಪಾನಾಂ ತ್ರಿದಶಾನಾಞ್ಚ ವರ್ದ್ಧಕಿಃ। ಭೂಷಣಾನಾಞ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕರ್ತ್ತಾ ಕಾರಯಿತಾ ಚ ಸಃ ।। ೫.

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾತಾ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಿಲ್ಪಿ, ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕನು.

ಸರ್ವೇಷಾಞ್ಚ ವಿಮಾನಾನಿ ದೈವತಾನಾಂ ಕರೋತಿ ಸಃ। ಮಾನುಷಾಶ್ಚೋಪಜೀವನ್ತಿ ಯಸ್ಯ ಶಿಲ್ಪಾನಿ ಶಿಲ್ಪಿನಃ ।। ೫.

ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾನವನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅವನ ಕಲೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಶ್ವೇದೇವಾಸ್ತು ವಿಶ್ವಾಯಾ ಜಜ್ಞಿರೇ ದಶ ವಿಶ್ರುತಾಃ। ಕ್ರತುರ್ದಕ್ಷಃ ಶ್ರವಃ ಸತ್ಯಃ ಕಾಲಃ ಕಾಮೋ ಧುನಿಸ್ತಥಾ ।। ೫.

ವಿಶ್ವಾ ಎಂಬವಳಿಂದ ಹತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶ್ವದೇವರು ಜನಿಸಿದರು: ಕ್ರತು, ದಕ್ಷ, ಶ್ರವ, ಸತ್ಯ, ಕಾಲ, ಕಾಮ, ಧುನಿ,

ಕುರುವಾನ್ ಪ್ರಭವಾಂಶ್ಚೈವ ರೋಚಮಾನಶ್ಚ ತೇ ದಶ। ಧರ್ಮಪುತ್ರಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತೇ ವಿಶ್ವಾಯಾಂ ಜಜ್ಞಿರೇ ಶುಭಾಃ ।। ೫.

ಕುರುವಾನ್, ಪ್ರಭವಾನ್ ಮತ್ತು ರೋಚಮಾನ—ಈ ಹತ್ತು ಜನ ಧರ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ನೆನಪಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಶುಭವಾದ ವಿಶ್ವೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಮರುತ್ವತ್ಯಾಂ ಮರುತ್ವನ್ತೋ ಭಾನವೋ ಭಾನುಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಯಾಂ ಘೋಷಂ ಲಮ್ಬಾ ವ್ಯಜಾಯತ ।। ೫.

ಮರುತ್ವತಿಯಂದ ಮರುತ್ವಂತರು ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಭಾನುಪುತ್ರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮುಹೂರ್ತೆಯಿಂದ ಮುಹೂರ್ತರು ಹುಟ್ಟಿದರು, ಲಂಬೆಯಿಂದ ಘೋಷನು ಜನಿಸಿದನು.

ಸಙ್ಕಲ್ಪಾಯಾನ್ತು ಸಂಜಜ್ಞೇ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪ ಏವ ಚ। ನಾಗವೀಥ್ಯಸ್ತು ಜಾಮ್ಯಾಞ್ಚ ಪಥತ್ರಯಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೫.

ಸಂಕಲ್ಪೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಂಕಲ್ಪನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ನಾಗವೀತಿಯ ಜಾಮಿಯಿಂದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಪೃಥಿವೀವಿಷಯಂ ಸರ್ವಮರುನ್ಧತ್ಯಾಂ ವ್ಯಜಾಯತ। ಏಷ ಸರ್ಗಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಶಾಶ್ವತಃ ।। ೫.

ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲವೂ ಅರುಂಧತಿಯವರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ರಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚೈವ ತಿಥ್ಯಶ್ಚ ಪತಿಭಿಃ ಸಹ ಸುವ್ರತಾಃ। ನಾಮತಃ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧತ ।। ೫.

ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ರತವಂತೆಯೇ, ಈಗ ನಾನು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.

ಅಹೋರಾತ್ರವಿಭಾಗಶ್ಚ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸಮಾಸತಃ। ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಃ ಸರ್ವನಕ್ಷತ್ರಾ ಅಹೋರಾತ್ರವಿದಸ್ತಥಾ ।। ೫.

ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವಿಭಜನೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ, ಎಲ್ಲಾ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ತಿಳಿಯುವವರನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಕಲಾನಾನ್ತು ಷಟ್‌ಶತೀತ್ಯಧಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ। ರವೇರ್ಗತಿವಿಶೇಷೇಣ ಸರ್ವೇಷು ಋತುಮಿಚ್ಛತಃ ।। ೫.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಆರು ನೂರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇವು ಉಪಯುಕ್ತ.

ತತೋ ವೇದವಿದಶ್ಚೈತಾಂ ತಿಥಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪರ್ವಸು। ಅವಿಶೇಷೇಷು ಕಾಲೇಷು ಯೋಜ್ಯಃ ಸ ಪಿತೃದಾನತಃ ।। ೫.

ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಪಂಡಿತರು ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಿಥಿಯನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ರೌದ್ರಃ ಸಾರ್ವಸ್ತಥಾ ಮೈತ್ರಃ ಪಿಣ್ಡ್ಯವಾಸವ ಏವ ಚ। ಆಪ್ಯೋಽಥ ವೈಶ್ವದೇವಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸಂಶ್ರಿತಃ ।। ೫.

ರೌದ್ರ, ಸರ್ವ, ಮೈತ್ರ, ಪಿಂಡ್ಯವಾಸವ, ಆಪ್ಯ, ವೈಶ್ವದೇವ, ಬ್ರಾಹ್ಮ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಇವೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ತಥಾ ಐನ್ದ್ರಸ್ತಥೇನ್ದ್ರೋ ನಿಋತಿಸ್ತಥಾ। ವಾರುಣಶ್ಚ ತಥಾರ್ಯಮ್ಣೋ ಭಾಗಾಶ್ಚಾಪಿ ದಿನಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೫.

ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ, ಐಂದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ನಿರೃತಿಯು, ವಾರುಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಮಣನ ಭಾಗಗಳು ಕೂಡ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇ ದಿನಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚ ದಿವಾಕರವಿನಿರ್ಮಿತಾಃ। ಶಙ್ಕುಚ್ಛಾಯಾನಿಶೇಷೇಣ ವೋದೇತವ್ಯಾಃ ಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೫.

ಈ ದಿನದ ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಶಂಕುಚ್ಛಾಯೆ ಮೂಲಕ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳೆಯಬೇಕು.

ಅಜಾಸ್ತಥಾಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯಶ್ಚ ಪೂಷಾ ಹಿ ಯಮದೇವತಾಃ। ಆಗ್ನೇಯಶ್ಚಾಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫.

ಅಜಾ, ಅಹಿಬುಧ್ನ್ಯ, ಪೂಷಾ, ಯಮ, ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಎಂಬುವವರನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಸೌಮ್ಯಸ್ತಥಾದಿತ್ಯೋ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽಥ ವೈಷ್ಣವಃ। ಸಾವಿತ್ರೋಽಥ ತಥಾ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋ ವಾಯವ್ಯಶ್ಚೇತಿ ಸಂಗ್ರಹಃ ।। ೫.

ಬ್ರಹ್ಮಸೌಮ್ಯ, ಆದಿತ್ಯ, ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯ, ವೈಷ್ಣವ, ಸಾವಿತ್ರ, ತ್ವಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಏಕರಾತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕ್ರಮೋಕ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ। ಇನ್ದೋರ್ಗತ್ಯುದಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ ನಾಲಿಕಾಃ ಪಾದಿಕಾಸ್ತಥಾ। ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಸ್ವಿಗಾಸ್ತ್ವೇತೇ ಮುಹೂರ್ತಾ ದೇವತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಉದಯದಿಂದ ನಾಳಿಕೆಗಳು, ಪಾಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಕಾಲವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಹೂರ್ತಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಇವೆ.

ಸರ್ವಗ್ರಹಾಣಾಂ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಸ್ಥಾನಾನಿ ವಿಹಿತಾನಿ ಚ। ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರಮಧ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೫.

ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ: ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.