ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಪರ್ವ್ವಾಣಿ ವಿತಸ್ತಿಸ್ಥಾನಮುಚ್ಯತೇ। ರತ್ನಿಶ್ಚಾಙ್ಗುಲಪರ್ವಾಣಿ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಃ ।। ೩೯.

ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲಗಳಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ವಿತಸ್ತಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರತ್ನಿ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ.

ಚತ್ವಾರಿ ವಿಂಶತಿಶ್ಚೈವ ಹಸ್ತಃ ಸ್ಯಾದಙ್ಗುಲಾನಿ ತು। ಕಿಷ್ಕುರ್ದ್ವಿರತ್ನಿರ್ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶದಙ್ಗುಲಃ ।। ೩೯.

ಒಂದು ಕೈಯು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದೆ. ಮುಡುಗೈ ಎರಡು ಮುಟ್ಟಿನಷ್ಟು, ಅಂದರೆ ನಲವತ್ತೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಷಣ್ಣವತ್ಯಙ್ಗುಲಞ್ಚೈವ ಧನುರಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ಏತದ್ಗವ್ಯೂತಿಸಂಖ್ಯಾಯಾಂ ಪಾದಾನಾಂ ಧನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಒಂದು ಬಿಲ್ಲು ತೊಂಬತ್ತಾರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪಾದಗಳ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲಿನ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಗವ್ಯೂತಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧನುರ್ದಣ್ಡೋ ಯುಗಂ ನಾಲೀ ತುಲ್ಯಾನ್ಯೇತಾನ್ಯಥಾಙ್ಗುಲೈಃ। ಧನುಷಸ್ತ್ರಿಶತಂ ನಲ್ವಮಾಹುಃ ಸಂಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ ।। ೩೯.

ಬಿಲ್ಲು, ದಂಡ, ಯುಗ, ಮತ್ತು ನಾಳಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಬೆರಳ ಅಳತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮೂರು ನೂರು ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಳ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಧನುಃಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಚಾಪಿ ಗವ್ಯೂತಿರುಪದಿಶ್ಯತೇ। ಅಷ್ಟೌ ಧನುಃಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯೋಜನನ್ತು ವಿಧೀಯತೇ ।। ೩೯.

ಎರಡು ಸಾವಿರ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗವ್ಯೂತಿ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇನ ಧನುಷಾ ಚೈವ ಯೋಜನಂ ತು ಸಮಾಪ್ಯತೇ। ಏತತ್ಸಹಸ್ರಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಶಕ್ರಕ್ರೋಶಾನ್ತರನ್ತಥಾ ।। ೩೯.

ಈ ಬಿಲ್ಲಿನ ಅಳತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಾವಿರವನ್ನು ಇಂದ್ರನ ಕೂಗುಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯೋಜನಾನಾನ್ತು ಸಂಖ್ಯಾತಂ ಸಂಖ್ಯಾಜ್ಞಾನವಿಶಾರದೈಃ। ಏತೇನ ಯೋಜನಾಗ್ರೇಣ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽನ್ತರಮ್ ।। ೩೯.

ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದವರು ಲೆಕ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ, ಈ ಯೋಜನೆ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನವರವರೆಗೆ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಮಹೀತಲಾತ್ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ದಿವಾಕರಃ। ದಿವಾಕರಾತ್ಸಹಸ್ರೇಣ ತಾವದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ನಿಶಾಕರಃ ।। ೩೯.

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಸಹ ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಮೇಲಿದ್ದಾನೆ.

ಪೂರ್ಣಂ ಶತಸಹಸ್ರನ್ತು ಯೋಜನಾನಾಂ ನಿಶಾಕರಾತ್। ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಕಾಶತೇ ।। ೩೯.

ಚಂದ್ರನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಶತಂ ಸಹಸ್ರಂ ಸಂಖ್ಯಾತೋ ಮೇರುರ್ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ಪುನಃ। ಗ್ರಹಾನ್ತರಮಥೈಕೈಕಮೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲಾತ್ ।। ೩೯.

ಮೇರುಪರ್ವತವನ್ನು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಎತ್ತರವೂ ಇದೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಹವೂ ನಕ್ಷತ್ರವಲಯಕ್ಕಿಂತ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಇದೆ.

ತಾರಾಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸರ್ವ್ವೇಷಾಮಧಸ್ತಾಚ್ಚರತೇ ಬುಧಃ। ತಸ್ಯೋರ್ದ್ಧ್ವಞ್ಚರತೇ ಶುಕ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಚ ಲೋಹಿತಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು ಕೆಳಗಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು, ಆತನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ (ಅಂಗಾರಕ)ನು ಇದ್ದಾನೆ.

ತತೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚೋರ್ದ್ಧ್ವಂ ತಸ್ಮಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಶನೈಶ್ಚರಃ। ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಶತಸಹಸ್ರನ್ತು ಯೋಜನಾನಾಂ ಶನೈಶ್ಚರಾತ್ ।। ೩೯.

ಆಮೇಲೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಶನಿಶ್ಚರನು. ಶನಿಶ್ಚರನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ವಲಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಿಮಣ್ಡಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಋಷಿಭಿಸ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ವಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳು ಅದನ್ನು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಯೋಽಸೌ ತಾರಾಮಯೇ ದಿವ್ಯೇ ವಿಮಾನೇ ಹ್ರಸ್ವರೂಪಕೇ। ಉತ್ತಾನಪಾದಪುತ್ರೋಽಸೌ ಮೇಢಿಭೂತೋ ಧ್ರುವೋ ದಿವಿ ।। ೩೯.

ಆ ದಿವ್ಯವಾದ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚಿಕ್ಕ ರೂಪದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಮಗನಾದ ಧ್ರುವನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯೈಷ ಉತ್ಸೇಧೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೋ ಯೋಜನೈರ್ಮಯಾ। ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ದೇವಾನಾಮಿಜ್ಯಾ ಯತ್ರೈವ ಲೌಕಿಕೀ ।। ೩೯.

ಈ ರೀತಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ ಅಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮೇಭ್ಯ ಇಜ್ಯಾ ತು ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಯೋನೀನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಹೇತುಃ ಸವೈ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅವನೇ ಕಾರಣನೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೇತದ್ವಯಾಖ್ಯಾತಮತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ನಿಬೋಧತ। ಧ್ರುವಾ ದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಮಹರ್ಲೋಕೋ ಯಸ್ಮಿಸ್ತೇ ಕಲ್ಪವಾಸಿನಃ। ಏಕಯೋಜನಕೋಟೀ ಸಾ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಯಂ ಗತಮ್ ।। ೩೯.

ಈ ರೀತಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಮುಂದೆ ಕೇಳಿರಿ: ಧ್ರುವನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಲೋಕವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯುಗವಾಸಿಗಳು ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಯೋಜನೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಯೌ ತು ಮಹರ್ಲೋಕಾದ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತೇ ಕಲ್ಪವಾಸಿನಃ। ಯತ್ರ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಾ ದಕ್ಷಾದ್ಯಾಃ ಸಾಧಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೯.

ಮಹರ್ಲೋಕದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಕೋಟಿ ಯೋಜನೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಯುಗವಾಸಿಗಳು ಇರುವ ಲೋಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರಾದ ದಕ್ಷಾದಿಗಳು ಸಾಧಕರಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಚತುರ್ಗುಣೋತ್ತರಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಜನಲೋಕಾತ್ತಪಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ವೈರಾಜಾ ಯತ್ರ ತೇ ದೇವಾ ಭೂತದಾಹವಿವರ್ಜಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಆ ಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಲೋಕದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತಪೋಲೋಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೈರಾಜ ದೇವತೆಗಳು, ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ತಾಪವಿಲ್ಲದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಷಡ್ಗುಣನ್ತು ತಪೋಲೋಕಾತ್ಸತ್ಯಲೋಕಾನ್ತರಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಅಪುನರ್ಮಾರಕಾಮಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ತಪೋಲೋಕದಿಂದ ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಆರುಪಟ್ಟು ದೂರವಿದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಚ್ಯವತೇ ಭೂಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸ ಉಪಾಸತೇ । ಏಕಕೋಟಿರ್ಯೋಜನಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾಶನ್ನಿಯುತಾನಿ ತು ।। ೩೯.

ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಐದು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳು, ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಗಳಿಂದ ಗುಣಿತವಾಗಿದೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಭಾಗಸ್ತತೋಽಣ್ಡಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತ್ಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಚತುರಶ್ಚೈವ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ನಿಯುತಾಃ ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿ ಚ ।। ೩೯.

ಅದರ ಮೇಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವ ಅಂಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಅರವತ್ತೈದು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಇದೆ.

ಏಷೋಽರ್ದ್ಧಂಶಪ್ರಚಾರೋಽಸ್ಯ ಗತ್ಯನ್ತಶ್ಚಾಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಧ್ರವಾಗ್ರಮೇತದ್ವಯಾಖ್ಯಾತಂ ಯೋಜನಾಗ್ರಾದ್ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ।। ೩೯.

ಇದು ಅರ್ಧಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಚಲನೆಯ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಅಗ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ಯೋಜನಗಳ ಅಳತೆ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಧೋಗತೀನಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೂತಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪನಾಮ್। ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಘೋರಕರ್ಮ್ಮಾಣಃ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಯತ್ರ ಕರ್ಮ್ಮಭಿಃ ।। ೩೯.

ಈಗ ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭಯಾನಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ನರಕೋ ರೌರವೋ ರೋಧಃ ಸೂಕರಸ್ತಾಲ ಏವ ಚ। ತಪ್ತಕುಮ್ಭೋ ಮಹಾಜ್ವಾಲಃ ಶಬಲೋಽಥ ವಿಮೋಚನಃ ।। ೩೯.

ನರಕಗಳು ರೌರವ, ರೋಧ, ಸೂಕರ, ತಾಳ, ತಪ್ತಕುಂಭ, ಮಹಾಜ್ವಾಲ, ಶಬಲ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನ ಎಂಬುವಾಗಿವೆ.

ಕೃಮೀ ಚ ಕೃಮಿಭಕ್ಷಶ್ಚ ಲಾಲಾಭಕ್ಷೋ ವಿಶಂಸನಃ । ಅಧಃಶಿರಾಃ ಪೂಯವಹೋ ರುಧಿರಾನ್ಧಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೩೯.

ಇನ್ನೂ ಕೃಮಿ, ಕೃಮಿಭಕ್ಷ, ಲಾಲಾಭಕ್ಷ, ವಿಷಂಸನ, ಅಧಃಶಿರ, ಪೂಯವಹ, ರುಧಿರಾಂಧ ಎಂಬ ನರಕಗಳೂ ಇವೆ.

ತಥಾ ವೈತರಣಂ ಕೃಷ್ಣಮಸಿಪತ್ರವನಂ ತಥಾ। ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೋ ಮಹಾಘೋರಃ ಸಂದಂಶೋಽಥ ಶ್ವಭೋಜನಃ ।।೩೯.

ಇದೇ ರೀತಿ ವೈತರಣಿ, ಕೃಷ್ಣ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲ, ಮಹಾಘೋರ, ಸಂಡಂಶ, ಮತ್ತು ಶ್ವಭೋಜನ ಎಂಬ ನರಕಗಳೂ ಇವೆ.

ತಮಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಸೂತ್ರಶ್ಚ ಲೋಹಶ್ಚಾಪ್ಯಸಿಜಸ್ತಥಾ। ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೋಽಥ ವೀಚ್ಯಶ್ವನರಕಾ ಹ್ಯೇವಮಾದಯಃ ।। ೩೯.

ಇನ್ನೂ ತಮ, ಕೃಷ್ಣಸೂತ್ರ, ಲೋಹ, ಅಸಿಜ, ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ, ವೀಚ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂತಹ ನರಕಗಳೂ ಇವೆ.

ತಾಮಸಾ ನರಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಯಮಸ್ಯ ವಿಷಯೇ ಸ್ಥಿತಾಃ। ಯೇಷು ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಾಣಃ ಪತನ್ತೀಹ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ।। ೩೯.೧೫೦ ಭೂಮೇರಧಸ್ತಾತ್ತೇ ಸರ್ವೇ ರೌರವಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ರೌರವೇ ಕೂಟಸಾಕ್ಷೀ ತು ಮಿಥ್ಯಾ ಯಶ್ಚಾಭಿಶಂಸತಿ। ಕ್ರೂರಗ್ರಹೇ ಪಕ್ಷವಾದೀ ಹ್ಯಸತ್ಯಃ ಪತತೇ ನರಃ ।। ೩೯.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ನರಕಗಳು ಯಮನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ದುಷ್ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನರಕಗಳಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.