ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತದುಕ್ತಮೃಷಿಭಿರ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಲೋಕಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿತ್। ಸೂತಃ ಪೌರಾಣಿಕೋ ವಾಕ್ಯಂ ವಿನಯೇನೇದಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪುರಾಣಪಾಂಡಿತನಾದ ಸೂತನು, ಲೋಕದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ವಿನಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯನ್ತ ತೇ ಸರ್ವ್ವೇ ಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧತಮಾಶ್ಚ ಯೇ। ಆಭೂತ ಸಂಪ್ಲವಾಸ್ತತ್ರ ದಶ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತೇಜನಾಃ ।। ೩೯.

ಆಮೇಲೆ, ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧರಾದ ಎಲ್ಲರೂ, ಭೂತಗಳ ಲಯವಾದ ನಂತರ, ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಜನರು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಸ್ತೇ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಘನಮೂರ್ತ್ತಯಃ। ಸ್ಥಿತಲೋಕಾಸ್ಥಿತತ್ವಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ಭೂತಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಿಗಳಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ, ಘನವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹವಿಲ್ಲ.

ಊಚುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಾದ್ಯಾಃ ಸಿದ್ಧಾಸ್ತೇ ಥೋಗಧರ್ಮಿಣಃ। ಖ್ಯಾತಿಂ ನೈಮಿತ್ತಿಕೀಂ ತೇಷಾಂ ಪರ್ಯ್ಯಾಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ ।। ೩೯.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿದ್ಧರು, ಯೋಗದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಥಾನತ್ಯಾಗೇ ಮನಶ್ಚಾಪಿ ಯುಗಪತ್ಸಂಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಊಚುಃ ಸರ್ವ್ವೇ ತದಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ವೈರಾಜಾಞ್ಛುದ್ಧಬುದ್ಧಯಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯ ವೈರಾಜರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಏವಮೇವ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಪ್ರಣವಂ ಸಮ್ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಹ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪ್ರವರ್ತ್ತಾನಸ್ತನ್ನಃ ಶ್ರೇಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆಯೇ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೇ, ಅವರು ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅದು ನಮಗೆ ಪರಮಮಂಗಳವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತದಾ ಸರ್ವೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನ್ತೇ ವ್ಯವಸಾಯಿನಃ। ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ತದಾ ಸರ್ವ್ವೇ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಯೋಗಧರ್ಮ್ಮಿಣಃ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ಯೋಗದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ರೈವ ಸಮ್ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ಶಾನ್ತಾ ದೀಪಾರ್ಚಿಷೋ ಯಥಾ। ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಮವರ್ತ್ತನ್ತ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲ್ಲಭಮ್ ।।. ೩೯.

ಅಲ್ಲೇ ಅವರು ಶಾಂತವಾಗಿ, ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದು ಬಹಳ ದುಷ್ಟಕರ.

ಲೋಕಂ ತಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಸರ್ವ್ವೇ ತೇ ಭಾವನಾಮಯಮ್। ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಹ್ಯಮೃತತ್ವಾಯ ತೇ ಗತಾಃ ।। ೩೯.

ಆ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಭಾವನೆಮಯರಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೈರಾಜೇಭ್ಯಸ್ತಥೈವೋರ್ದ್ಧ್ವಮನ್ತರೇ ಷಡ್ಗುಣೇ ತತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಯತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುರೋಹಿತಃ ।। ೩೯.

ವೈರಾಜರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಆರು ಗುಣಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪ್ರಧಾನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವನು.

ತೇ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಣವಾತ್ಮಾನೋ ಬುದ್ಧಶುದ್ಧತಪಾಸ್ತಥಾ। ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಮೃತತ್ವಞ್ಚ ಭಜನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೯.

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪಿಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶುದ್ಧರು, ತಪಸ್ವಿಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದ್ವನ್ದ್ವೈಸ್ತೇ ನಾಭಿಭೂಯನ್ತೇ ಭಾವತ್ರಯವಿವರ್ಜ್ಜಿತಾಃ। ಆಧಿಪತ್ಯಂ ವಿನಾ ತುಲ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತೇ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಭಾವತ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ಆಧಿಪತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಭಾವವಿಜಯೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಸ್ಥಿತಿವೈರಾಗ್ಯದರ್ಶನೈಃ। ತೇಬ್ರಹ್ಮಲೌಕಿಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿವರ್ತ್ತನೀಮ್ ।। ೩೯.

ಪ್ರಭಾವ, ವಿಜಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಇವುಗಳಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಹ ದೇವೈಶ್ಚ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರತಿಸಞ್ಚರೇ। ತಪಸೋಽನ್ತೇ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಾನೋ ಬುದ್ಧಾವಸ್ಥಾ ಮನೀಷಿಣಃ। ಅವ್ಯಕ್ತೇ ಸಂಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ಕ್ಷಣದರ್ಶಿನಃ ।। ೩೯.

ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕರೂಪದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಷಣದರ್ಶನಶೀಲರಾಗಿರುವವರು, ಎಲ್ಲರೂ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತದಮೃತಂ ಶುಕ್ರಂ ನಿತ್ಯಮಕ್ಷಯಮವ್ಯಯಮ್। ದೇವರ್ಷಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಸತ್ರಂ ಸನಾತನಮುಪಾಸತೇ ।। ೩೯.

ಈ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪವಾದ, ಶುದ್ಧವಾದ, ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ, ಅಚಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ದೇವರುಷಿಗಳು ಸದಾ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಪುನರ್ಮಾರ್ಗಗಾದೀನಾಂ ತೇಷಾಂ ಚೈವೋರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್ । ಕರ್ಮಾಭ್ಯಾಸಕೃತಾ ಶುದ್ಧಿರ್ವೇದಾನ್ತೇಷೂಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಮರುಳುಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹೋಗದವರಿಗೂ, ತಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡವರಿಗೂ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ತತ್ರ ತೇಽಭ್ಯಾಸಿನೋ ಯುಕ್ತಾಃ ಪರಾಂ ಕಾಷ್ಠಾಮುಪಾಸತೇ। ಹಿತ್ವಾ ಶರೀರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಮೃತತ್ವಾಯ ತೇ ಗತಾಃ ।। ೩೯.

ಅಲ್ಲಿ, ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ದೇಹವನ್ನೂ ಪಾಪವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ವೀತರಾಗಾ ಜಿತಕ್ರೋಧಾಃ ನಿರ್ಮೋಹಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ। ಶಾನ್ತಾಃ ಪ್ರಣಿಹಿತಾತ್ಮಾನೋ ದಯಾವನ್ತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದವರು, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು, ಮೋಹವಿಲ್ಲದವರು, ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವವರು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತರು, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ದಯಾಳುಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರು.

ನಿಃಸಙ್ಗಾಃ ಶುಚಯಶ್ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಯುಜ್ಯಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಅಕಾಮಯುಕ್ತೈರ್ಯೇ ವೀರಾಸ್ತಪೋಭಿರ್ದ್ದಗ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಾಃ। ತೇಷಾಮಭ್ರಂಶಿನೋ ಲೋಕಾ ಅಪ್ರಮೇಯಸುಖಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೯.

ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧರಾದವರು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗಿನ ಐಕ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದವರೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟಿರುವ ವೀರರು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವು ಅಪಾರವಾದ ಸುಖದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ದಿವ್ಯಂ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಭಾಸ್ವರಮ್। ಗತ್ವಾ ನ ಯತ್ರ ಶೋಚನ್ತಿ ಹ್ಯಮರಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಹ ।। ೩೯.

ಇದು ದಿವ್ಯವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪದ, ಪರಮ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ತಲುಪಿದ ಅಮರರು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು, ಯಾವ ದುಃಖವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಋಷಯ ಊಚುಃ।। ಕಸ್ಮಾದೇಷ ಪರಾರ್ದ್ಧಶ್ಚ ಕಶ್ಚೈಷ ಪರ ಉಚ್ಯತೇ। ಏತದ್ವೇದಿತುಮಿಚ್ಛಾಮಸ್ತನ್ನೋ ನಿಗದ ಸತ್ತಮ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಈ ಪರಾರ್ಧವೆಂದರೆ ಏನು? ಪರವೆಂದರೆ ಯಾವುದು? ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾವು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ, ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।। ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಮೇ ಪರಾರ್ದ್ಧಞ್ಚ ಪರಿಸಂಖ್ಯಾಂ ಪರಸ್ಯ ಚ। ಏವಂ ದಶ ಶತಞ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಞ್ಚೈವ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ।। ೩೯.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ನನ್ನಿಂದ ಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ಪರದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ಹೀಗೆ, ಹತ್ತು, ನೂರು, ಸಾವಿರ ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಜ್ಞೇಯಮಾಸಹಸ್ರನ್ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶಾಯುತಮ್। ಏಕಂ ಶತಸಹಸ್ರನ್ತು ನಿಯುತಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ ।। ೩೯.

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಸಾವಿರಗಳನ್ನು 'ಆಸಸಹಸ್ರ' ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನೂರು ಸಾವಿರ ಸಾವಿರಗಳನ್ನು 'ನಿಯುತ' ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಾಮರ್ಬುದಂ ಕೋಟಿರುಚ್ಯತೇ। ಅರ್ಬುದಂ ದಶಕೋಟ್ಯಸ್ತು ಹ್ಯಬ್ಜಂ ಕೋಟಿಶತಂ ವಿದುಃ ।। ೩೯.

ಹಾಗೆಯೇ, ನೂರು ಸಾವಿರ ಸಾವಿರಗಳು 'ಅರ್ಭುದ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಹತ್ತು ಕೋಟಿ 'ಕೋಟಿ' ಎಂದು, ಹತ್ತು ಅರ್ಭುದಗಳು 'ಅಬ್ಜ', ನೂರು ಕೋಟಿಗಳು ಕೂಡ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಸಹಸ್ರಮಪಿ ಕೋಟೀನಾಂ ಖರ್ವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ದಶಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಿಖರ್ವಮಿತಿ ತಂ ವಿದುಃ ।। ೩೯.

ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಗಳನ್ನು 'ಖರ್ವ' ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು 'ನಿಖರ್ವ' ಎಂದು ಅವರು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶತಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಸಙ್ಕುರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ। ಕೋಟಿ ಸಹಸ್ರ ಸ್ರಾಣಾಂ ಕೋಟೀನಾಂ ದಶಧಾ ಪುನಃ। ಗುಣಿತಾನಿ ಸಮುದ್ರಂ ವೈ ಪ್ರಾಹುಃ ಸಂಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ ।। ೩೯.

ನೂರು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು 'ಶಂಕು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದವುಗಳನ್ನು ಗುಣಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಸಂಖ್ಯಾಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೋಟೀನಾಂ ಸಹಸ್ರಮಯುತಮಿತ್ಯಯಂ ಮಧ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ। ಕೋಟಿ ಸಹಸ್ರ ನಿಯುತಾ ಸ ಚಾನ್ತ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೩೯.

ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುತವನ್ನು 'ಮಧ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೂರು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯುತವನ್ನು 'ಅಂತ್ಯ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೋಟಿಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿಂ ಪರಾರ್ದ್ಧ ಇತಿ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ । ಪರಾರ್ದ್ಧದ್ವಿಗುಣಞ್ಚಾಪಿ ಪರಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೯.

ನೂರು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು 'ಪರಾರ್ಧ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪರಾರ್ಧದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 'ಪರಮ' ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶತಮಾಹುಃ ಪರಿದೃಢಂ ಸಹಸ್ರಂ ಪರಿಪದ್ಮಕಮ್। ವಿಜ್ಞೇಯಮಯುತಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿಯುತಂ ಪ್ರಯುತಂ ತತಃ ।। ೩೯.

ನೂರನ್ನು 'ಪರಿದೃಢ' ಎಂದು, ಸಾವಿರವನ್ನು 'ಪರಿಪದ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಆಯುತ, ನಂತರ ನಿಯುತ, ನಂತರ ಪ್ರಯುತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.