ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸೂರ್ಯಧ್ರುವಾನ್ತರಂ ಯಚ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೋ ದಿವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಧ್ರುವಾಜ್ಜನಾನ್ತರಂ ಯಚ್ಚ ಮಹರ್ಲೋಕಸ್ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಧ್ರುವವರೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಧ್ರುವದಿಂದ ಜನಲೋಕದವರೆಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ಮಹರ್ಲೋಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಖ್ಯಾತಾಃ ಸಪ್ತಲೋಕಾಸ್ತು ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಿದ್ಧಯಃ। ಭೂರ್ಲೋಕವಾಸಿನಃ ಸರ್ವೇ ಹ್ಯನ್ನಾದಾಸ್ತು ರಮಾತ್ಮಕಾಃ ।। ೩೯.

ಈ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ಭುವೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಚ ಯೇ ಸರ್ವೇ ಸೋಮಪಾ ಆಜ್ಯಪಾಶ್ಚ ತೇ। ಚತುರ್ಥೇ ಯೇಽಪಿ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಮಹ ರ್ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಭುವಃ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಸೋಮ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮಾನಸೀ ತೇಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿರ್ವೈ ಪಞ್ಚಲಕ್ಷಣಾ। ಸದ್ಯಶ್ಚೋತ್ಪದ್ಯತೇ ತೇಷಾಂ ಮನಸಾ ಸರ್ವ್ವಮೀಪ್ಸಿತಮ್ ।। ೩೯.

ಅವರ ಸಾಧನೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ, ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಅದು ತಕ್ಷಣ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏತೇ ದೈವಾ ಯಜನ್ತೇ ವೈ ಯಜ್ಞೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಅತೀತಾನ್ ವರ್ತಮಾನಾಂಶ್ಚ ವರ್ತ್ತಮಾನಾನನಾಗತಾನ್ ।। ೩೯.

ಈ ದೇವತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಿಂದಿನವು, ಇಪ್ಪುದಿನವು, ಮುಂದಿನವು ಎಲ್ಲವೂ.

ಪ್ರಥಮಾನನ್ತರೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ಹ್ಯನ್ತರಾಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತೈಃ ಪುನಃ। ನಿವರ್ತ್ತತೀತ್ಯಾಸಮ್ಬನ್ಧೋಽತೀತೇ ದೇವಗಣೇ ತತಃ ।। ೩೯.

ಹಿಂದಿನವರನ್ನು ಮಧ್ಯವರಗದವರು ಯಜ್ಞಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ, ಇಪ್ಪುದಿನದವರು ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯವರಗದವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ.

ವಿನಿವೃತ್ತಾಧಿಕಾರಾಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತೇಷಾನ್ತು ಮಾನಸೀ। ತೇಷಾನ್ತು ಮಾನಸೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಶುದ್ಧಾ ಸಿದ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾ ।। ೩೯.

ಯಾರ ಅಧಿಕಾರ ಮುಗಿದಿದೆಯೋ, ಅವರ ಸಾಧನೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಾಧನೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧನೆಗಳ ಸರಣಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಕ್ತಾ ಲೋಕಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರೋ ಜನಸ್ಯಾನುವಿಧಿಸ್ತಥಾ। ಸಮಾಸೇನ ಮಯಾ ವಿಪ್ರಾ ಭೂಯಸ್ತಂ ವರ್ತ್ತಯಾಮಿ ವಃ ।। ೩೯.

ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಜನಲೋಕದ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಈಗ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ವಾಯುರುವಾಚ।। ಮರೀಚಿಃ ಕಶ್ಯಪೋ ದಕ್ಷೋ ವಸಿಷ್ಠಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಾ ಭೃಗುಃ। ಪುಲಸ್ತ್ಯಃ ಪುಲಹಶ್ಚೈವ ಕ್ರತುರಿತ್ಯೇವಮಾದಯಃ ।। ೩೯.

ವಾಯುನು ಹೀಗೆಂದನು: ಮರೀಚಿ, ಕಶ್ಯಪ, ದಕ್ಷ, ವಸಿಷ್ಠ, ಅಂಗಿರಾ, ಭೃಗು, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಮತ್ತು ಕ್ರತು—ಇವರು ಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳು.

ಪೂರ್ವಂ ತೇ ಸಂಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮನಸಾ ಇಹ। ತತಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಜನಮೇವಾಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇ ।। ೩೯.

ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವುಗಳು ಜನಲೋಕವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಲ್ಪದಾಹಪ್ರದೀಪ್ತೇಷು ತದಾ ಕಾಲೇಷು ತೇಷು ವೈ। ಭೂರಾ ದಿಷು ಮಹಾನ್ತೇಷು ಭೃಶಂ ವ್ಯಾಪ್ತೇಷ್ವಥಾಗ್ನಿನಾ ।। ೩೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಅಗ್ನಿಗಳು ಜ್ವಲಿಸುವಾಗ, ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ, ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಶಿಖಾ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಸದಾ ಜನಾಃ। ಯಾಮಾದಯೋ ಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಹರ್ಲೋಕನಿವಾಸಿನಃ ।। ೩೯.

ಸಂವರ್ತಕ ಎಂಬ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಯಮರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮಹರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಗುಂಪುಗಳು ಅವುಗಳನ್ನೂ ತಲುಪುತ್ತವೆ.

ಮಹರ್ಲೋಕೇಷು ದೀಪ್ತೇಷು ಜನಮೇವಾಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇ। ಸರ್ವೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಸ್ತೇ ತತ್ರಸ್ಥಾಸ್ತು ಭವನ್ತಿ ತೇ ।। ೩೯.

ಮಹರ್ಲೋಕಗಳು ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಜೀವಿಗಳು ಜನಲೋಕವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ತೇ ತುಲ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಸ್ತುಲ್ಯಮೂರ್ತ್ತಿಧರಾಸ್ತಥಾ । ಜನ ಲೋಕೇ ವಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಯಾವತ್ಸಂಪ್ಲವತೇ ಜಗತ್ ।। ೩೯.

ಅವರು ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯೂ, ಸಮಾನ ರೂಪಗಳೂ ಹೊಂದಿ, ವಿಶ್ವವು ಲಯವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಜನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾನ್ತು ರಜನ್ಯಾಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽವ್ಯಕ್ತಯೋನಿನಃ। ಅಹರಾದೌ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಪೂರ್ವವತ್ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ವಿಹ ।। ೩೯.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಅವ್ಯಕ್ತ ಮೂಲದ ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಹಗಲು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಾದಯಃ ಸರ್ವೇ ಮರೀಚ್ಯನ್ತಾಸ್ತು ಸಾಧಕಾಃ। ದೇವಾಸ್ತೇ ವೈ ಪುನಸ್ತೇಷಾಂ ಜಾಯನ್ತೇ ನಿಧನೇಷ್ವಿಹ ।। ೩೯.

ಸ್ವಾಯಂಭುವರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮರೀಚಿವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಾಧಕರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರೊಳಗೆ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಯಾಮಾದಯಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಕನಿಷ್ಠಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ। ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಪಶ್ಚಚಿಮಾಸ್ತಥಾ। ದೇವಾನ್ವಯೇ ದೇವತಾ ಹಿ ಸಪ್ತ ಸಮ್ಭೂತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ವ್ಯತೀತಾಃ ಕಲ್ಯಜಾಸ್ತೇಷಾಂ ತಿಸ್ರಃ ಶಿಷ್ಟಾಸ್ತಥಾ ಪರೇ ।। ೩೯.

ಯಮರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ಗುಂಪುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ನಂತರದವರು ನಂತರ ಬರುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ದೈವಿಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ, ಮೂವರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಆವರ್ತ್ತಮಾನಾ ದೇವಾಸ್ತೇ ಕ್ರಮೇಣೈತೇ ನ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಗತ್ವಾ ಜವನ್ತವೀಭಾವನ್ದಶಕೃತ್ವಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೯.

ಈ ದೇವತೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಕ್ರವಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಜವಂತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಪಡೆದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ತತಸ್ತೇ ವೈ ಗಣಾಃ ಸರ್ವ್ವೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾವೇಷ್ವನಿತ್ಯತಾಮ್। ಭಾವಿನೋಽರ್ಥಸ್ಯ ಚ ಬಲಾತ್ ಪುಣ್ಯಾಖ್ಯಾತಿಬಲೇನ ಚ ।। ೩೯.

ನಂತರ, ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುಣ್ಯ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಫಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ,

ನಿವೃತ್ತವೃತ್ತಯಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ವಸ್ಥಾಃ ಸುಮನಸಸ್ತಥಾ। ವೈರಾಜೇ ತೂಪಪದ್ಯನ್ತೇ ಲೋಕಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತಜ್ಜನಮ್ ।। ೩೯.

ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿಯಮಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸುಖಭಾವದಿಂದ, ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವೈರಾಜ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ತತೋಽನ್ಯೇನೈವ ಕಾಲೇನ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾಸ್ತಪಸ್ವಿನಃ। ಕಥನಾಚ್ಚೈವ ಧರ್ಮಸ್ಯ ತೇಷಾಂ ತೇ ಜಜ್ಞಿರೇಽನ್ವಯೇ ।। ೩೯.

ನಂತರ, ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸದಾ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ascetics ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಕಥನದಿಂದ, ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಈಹೋತ್ಪನ್ನಾಸ್ತತಸ್ತೇ ವೈ ಸ್ಥಾನಾ ಆಪೂರಯನ್ತ್ಯುತ। ದೇವತ್ವೇ ಚ ಋಷಿತ್ವೇ ಚ ಮನುಷ್ಯನ್ವೇ ಚ ಸರ್ವಶಃ ।। ೩೯.

ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ದೇವತೆ, ಋಷಿ, ಮಾನವನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ದೇವಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ದಶಕೃತ್ವೋ ನಿವರ್ತ್ತ್ಯ ವೈ। ವೈರಾಜೇಷೂಪಪನ್ನಾಸ್ತೇ ದಶ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯುಪಪ್ಲವಾನ್ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಮರಳಿ, ವೈರಾಜ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹತ್ತು ಪ್ರಳಯ ಚಕ್ರಗಳವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಪೂರ್ಣೇ ಪೂರ್ಣೇ ತತಃ ಕಲ್ಪೇ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ವೈರಾಜಕೇ ಪುನಃ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವಿವರ್ತ್ತಂತೇ ಪೂರ್ವ್ವಪೂರ್ವ್ವಕ್ರಮೇಣ ತು ।। ೩೯.

ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ವೈರಾಜ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ತು ಕಲ್ಪೇ ವೈರಾಜಕೇ ಗತೇ। ವೈರಾಜಂ ಪುನರಪ್ಯೇಕೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನಮಕಲ್ಪಯನ್ ।। ೩೯.

ಈ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೈರಾಜ ಕಲ್ಪವು ಕಳೆದಾಗ, ಕೆಲವರು ಮತ್ತೆ ವೈರಾಜವನ್ನು ಕಲ್ಪದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಪೂರ್ವ್ವಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗತೇನ ವೈ। ಏವಂ ತೇಷು ವ್ಯತೀತೇಷು ತಪಸಾ ಪರಿಕಲ್ಪಿತೇ। ವೈರಾಜೇ ತೂಪಪದ್ಯನ್ತೇ ದಶಕೃತ್ವೋ ನಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದವರಿಗೂ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇತರರಿಗೂ, ಅವರು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ವೈರಾಜ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ದೇವಯುಗಾನೀಹ ವ್ಯತೀತಾನಿ ಸಹಸ್ರಶಃ। ನಿಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ತು ಗತಾನಾಮೃಷಿಭಿಃ ಸಹ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೈವಯುಗಗಳು ಕಳೆದಿವೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ।. ನ ಶಕ್ಯಮಾನುಪೂರ್ವೇಣ ತೇಷಾಂ ವಕ್ತುಂ ಪ್ರವಿಸ್ತರಮ್। ಅನಾದಿತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾಲಸ್ಯ ಹ್ಯಸಂ ಖ್ಯಾನಾಚ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಏವಮೇವ ನ ಸನ್ದೇಹೋ ಯಥಾವತ್ಕಥಿತಂ ಮಯಾ ।। ೩೯.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆರಂಭವೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ತದುಪಶ್ರುತ್ಯ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಮೃಷಯಃ ಸಂಶಯಾನ್ವಿತಾಃ। ಸೂತಮಾಹುಃ ಪುರಾಣಜ್ಞಂ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯಂ ಮಹಾ ಮತಿಮ್ ।। ೩೯.

ಆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಸಂಶಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ, ವ್ಯಾಸನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಸೂತನನ್ನು ಕೇಳಿದರು.