ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ವಾಯುರುವಾಚ।। ಅಸಾಧಾರಣವೃತ್ತೈಸ್ತು ಹುತಶೇಷಾದಿಭಿರ್ದ್ವಿಜೈಃ। ಧರ್ಮ್ಮವೈಶೇಷಿಕೈಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಾಚೂರ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೩೯.

ವಾಯುನು ಹೇಳಿದನು: ವಿಶೇಷವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಹೋಮದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದವರು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು ಇವುಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ದೇವೈಃ ಸಹ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮಹರ್ಲೋಕನಿವಾಸಿನಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶೈತೇ ಮನವಃ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ಕೀರ್ತ್ತಿವರ್ಧನಾಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅತೀತಾ ವರ್ತ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ತಥೈವಾನಾಗತಾಶ್ಚ ಯೇ। ಋಷಿಭಿ ರ್ದೈವತೈಶ್ಚೈವ ಸಹ ಗನ್ಧರ್ವರಾಕ್ಷಸೈಃ ।। ೩೯.

ಹಿಂದಿನವರು, ಈಗಿರುವವರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನವರು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವೇ ಹ್ಯಪಿ ಕ್ರಮಾತೀತಾ ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈರ್ಧಾರ್ಮಿಕೈಃ ಸಹಿತೈಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವೇ ಹ್ಯಪಿ ಕ್ರಮಾತೀತಾ ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈರ್ಧಾರ್ಮಿಕೈಃ ಸಹಿತೈಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ತೈಸ್ತಥ್ಯಕಾರಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೈಃ ಶ್ರದ್ಧಾವದ್ಭಿರದರ್ಪಿತೈಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಧರ್ಮ್ಮೇಷು ಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತ್ತೇಷು ಸಂಸ್ಥಿತೈಃ। ವಿನಿವೃತ್ತಾಧಿಕಾರಾಸ್ತೇ ಯಾವನ್ಮನ್ವನ್ತರಕ್ಷಯಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವರು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅಧಿಕಾರವು ಮನ್ವಂತರ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

.ಋಷಯ ಊಚುಃ।। ಮಹರ್ಲೋಕೇತಿ ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮಾತರಿಶ್ವಂಸ್ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ। ಪ್ರತಿಲೋಕೇ ಚ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮನೇಕೈಃ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಮಹಾತ್ಮನೇ, ನೀನು ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಪ್ರತಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕರು ಇದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವನ್ತಶ್ಚೈವ ತೇ ಲೋಕಾ ದಹ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ನ ತೇಪ್ರಭೋ। ಏತನ್ನಃ ಕಥಯ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ತ್ವಂ ಹಿ ವೇತ್ಥ ಯಥಾ ತಥಮ್ ।। ೩೯.

ಎಷ್ಟು ಲೋಕಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವವು ದಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಹೇಳು. ನೀನು ಅದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆ.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತೋ ವಾಯುರ್ಮುನಿಭಿರ್ವಿನಯಾತ್ಮಭಿಃ। ಪ್ರೋವಾಚ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಯಥಾತತ್ತ್ವೇನ ತತ್ತ್ವವಿತ್ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳಿದಾಗ, ವಾಯುನು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

ವಾಯುರುವಾಚ।। ಚತುರ್ದ್ದಶೈವ ಸ್ಥಾನಾನಿ ವರ್ಣಿತಾನಿ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಲೋಕಾಖ್ಯಾನಿ ತು ಯಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಯೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ ।। ೩೯.

ವಾಯುನು ಹೇಳಿದನು: ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ವಾಸಿಸುವ ಲೋಕಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಪ್ತ ತೇಷು ಕೃತಾನ್ಯಾಹುರಕೃತಾನಿ ತು ಸಪ್ತ ವೈ। ಭೂರಾದಯಸ್ತು ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಸಪ್ತ ಲೋಕಾಃ ಕೃತಾಸ್ತ್ವಿಹ ।। ೩೯.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವುಗಳು, ಇನ್ನೂ ಏಳು ನಿರ್ಮಿತವಲ್ಲದವುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೂದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ.

ಅಕೃತಾನಿ ತು ಸಪ್ತೈವ ಪ್ರಾಕೃತಾನಿ ತು ಯಾನಿ ವೈ। ಸ್ಥಾನಾನಿ ಸ್ಥಾನಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಕೃತಾನಿ ತು ನಿಬನ್ಧನಮ್ ।। ೩೯.

ಮತ್ತೆ ಏಳು ನಿರ್ಮಿತವಲ್ಲದವುಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಲೋಕಗಳಾಗಿವೆ. ನಿರ್ಮಿತವಾದವುಗಳು ಅವುಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಪೃಥಿವೀಂ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ದಿವ್ಯಂ ಯಚ್ಚ ಮಹಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ಸ್ಥಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಸ್ಮೃತಾನ್ಯಾರ್ಣವಕಾನಿ ಚ ।। ೩೯.

ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಹಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು—ಈ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಗರದ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಕ್ಷಯಾತಿಶಯಯುಕ್ತಾನಿ ತಥಾ ಯುಕ್ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ। ಯಾನಿ ನೈಮಿತ್ತಿಕಾನಿ ಸ್ಯುಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್ ।। ೩೯.

ನಾಶವಾಗುವವುಗಳೂ, ನಾಶವಾಗದವುಗಳೂ ಯಾವುವೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಲೋಕಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜನಸ್ತಪಶ್ಚ ಸತ್ಯಞ್ಚ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ತು। ಐಕಾನ್ತಿಕಾನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ತಿಷ್ಠನ್ತೀಹಾಪ್ರಸಂಯಮಾತ್ ।। ೩೯.

ಜನಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕ — ಈ ಮೂರು ಸದಾ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳು. ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಮದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ವ್ಯಕ್ತಾನಿ ತು ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸಪ್ತ ವೈ। ಭೂರ್ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತೇಷಾಂ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಭುವಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಈಗ ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಭೂಲೋಕ, ಎರಡನೆಯದು ಭುವರ್ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಶ್ಚತುರ್ಥೋ ವೈ ಮಹಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಜನಸ್ತು ಪಞ್ಚಮೋ ಲೋಕಸ್ತಪಃ ಷಷ್ಠೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೩೯.

ಮೂರನೆಯದು ಸ್ವರ್ಲೋಕ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಹರ್ಲೋಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಐದನೆಯದು ಜನಲೋಕ, ಆರನೆಯದು ತಪೋಲೋಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತ್ಯನ್ತು ಸಪ್ತಮೋ ಲೋಕೋ ನಿರಾಲೋಕಸ್ತತಃ ಪರಮ್। ಭೂರಿತಿ ವ್ಯಾಹೃತೇ ಪೂರ್ವಂ ಭೂರ್ಲೋಕಶ್ಚ ತತೋಽಭವತ್ ।। ೩೯.

ಏಳನೆಯದು ಸತ್ಯಲೋಕ, ಅದು ಎಲ್ಲ ಬೆಳಕಿಗೂ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ 'ಭೂಃ' ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರಿಂದ ಭೂಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು.

ದ್ವಿತೀಯಂ ಭುವ ಇತ್ಯುಕ್ತ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತತೋಽಭವತ್। ತೃತೀಯಂ ಸ್ವರಿತೀತ್ಯುಕ್ತೇ ದಿವಂ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೯.

ಎರಡನೆಯದು 'ಭುವಃ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಕಾಶವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಮೂರನೆಯದು 'ಸ್ವಃ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಗವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ವ್ಯಾಹಾರೈಸ್ತ್ರಿಭಿರೇತೈಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಕಲ್ಪಯತ್। ತತೋ ಭೂಃ ಪಾರ್ಥಿವೋ ಲೋಕ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತತೋಽಭವತ್। ತೃತೀಯಂ ಸ್ವರಿತೀತ್ಯುಕ್ತೇ ದಿವಂ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವ ಹ ।। ೩೯.

ಈ ಮೂರು ಶಬ್ದಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಭೂಲೋಕ, ಭೂಮಿಯ ಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು, ಆಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಾಕಾಶ, ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಸ್ವರ್ಲೋಕೋ ವೈ ದಿವಂ ಹ್ಯೇತತ್ಪುರಾಣೇ ನಿಶ್ಚಯಂ ಗತಮ್। ಭೂತಸ್ಯಾಧಿಪತಿಶ್ಚಾಗ್ನಿಸ್ತತೋ ಭೂತಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೯.

ಸ್ವರ್ಲೋಕವೇ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೂಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ ಅಗ್ನಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಭೂತಪತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ವಾಯುರ್ಭುವಸ್ಯಾಧಿಪತಿಸ್ತೇನ ವಾಯುರ್ಭುವಪತಿಃ। ಭವ್ಯಸ್ಯ ಸೂರ್ಯೋಽಧಿಪತಿಸ್ತೇನ ಸೂರ್ಯೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ ।। ೩೯.

ಭುವರ್ಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ ವಾಯು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭುವಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವರ್ಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ ಸೂರ್ಯ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ದಿವಸ್ಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಹೇತಿ ವ್ಯಾಹೃತೇನೈವಂ ಮಹರ್ಲೋಕಸ್ತತೋಽಭವತ್। ವಿನಿವೃತ್ತಾಧಿಕಾರಾಣಾಂ ದೇವಾನಾಂ ತತ್ರ ವೈ ಕ್ಷಯಃ ।। ೩೯.

'ಮಹಃ' ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಮಹರ್ಲೋಕವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಮುಗಿದ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜನಸ್ತು ಪಞ್ಚಮೋ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯನ್ತಿ ವೈ ಜನಾಃ । ತಾಸಾಂ ಸ್ವಾಯಂಭುವಾದ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಜನನಾಜ್ಜನಃ ।। ೩೯.

ಜನಲೋಕ ಐದನೆಯ ಲೋಕ, ಅಂದಿನಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮುಂತಾದವರ ಸಂತಾನವು ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಜನಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಾಸ್ತಾಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಾದ್ಯಾ ಹಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಕಲ್ಪದಗ್ಧೇ ತದಾ ಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದಾ ತಪಃ ।। ೩೯.

ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮುಂತಾದವರ ಸಂತಾನವು, ಕಾಲಪರ್ಯಂತದಲ್ಲಿ ಲೋಕವು ನಾಶವಾದಾಗ, ತಪೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಋಭುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಾದ್ಯಾ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ । ತಪಸಾ ಭಾವಿತಾತ್ಮಾನಸ್ತತ್ರ ಸನ್ತೀತಿ ವಾ ತಪಃ ।। ೩೯.

ತಪೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ಋಭುಗಳು, ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಉರ್ಧ್ವರೆತಸರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತಪೋಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಬ್ದಃ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಸ್ತು ಸಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ತತಃ ಸತ್ಯಂ ಸಪ್ತಮಃ ಸ ತು ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೩೯.

'ಸತ್ಯ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೂಚಿಸುವದು, ಅದು ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಏಳನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಲೋಕ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸೋ ಯಕ್ಷಾ ಗುಹ್ಯಕಾಸ್ತು ಸರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಸರ್ವಭೂತಪಿಶಾಚಾಶ್ಚ ನಾಗಾಶ್ಚ ಸಹ ಮಾನುಷೈಃ। ಸ್ವರ್ಲೋಕವಾಸಿನಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಭುವಿನಿವಾಸಿನಃ ।। ೩೯.

ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು, ನಾಗರು, ಮಾನವರೊಡನೆ — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ವರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವತೆಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಮರುತೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾನೋ ರುದ್ರಾ ದೇವಾಸ್ತಥಾಶ್ವಿನೌ। ಅನಿಕೇತಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಸ್ತೇ ಭುವರ್ಲೌಕ್ಯಾ ದಿವೌಕಸಃ ।। ೩೯.

ಮರುತರು, ಮಾತರಿಶ್ವಾನರು, ರುದ್ರರು, ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು — ಇವರು ನಿರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಸಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಭುವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಲೋಕದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.