ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತದಾ ಬದ್ಧಮಿದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಂಜ್ಞಾ ಯಾ ಹ್ಯುಪಲಕ್ಷ್ಯತಾಮ್। ಕಲಾನಾಂ ಸುಪರೀಮಾಣಾತ್ಕಾಲ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೮.

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಆಗ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು; ಕಾಲೆಗಳ ನಿಖರವಾದ ಅಳತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಕಾಲ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದಹರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಿವ್ಯಾ ಕೋಟೀ ತು ತತ್ ಸ್ಮೃತ। ಶತಾನಾಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶದ್ವಿಗುಣತಾನಿ ಚ। ನವತಿಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥೈವಾನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ತು ।। ೩೮.

ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ದೇವರ ಕೋಟಿಗಳಂತೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ನೂರು ಸಾವಿರಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಷ್ಟು, ಹಾಗೂ ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರವೂ ಸೇರಿವೆ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಋಷಯೋ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಾದ್ಭುತಮ್। ಸಂಸ್ಥಾಸಮ್ಭಜನಂ ಜ್ಞಾನಮಪೃಚ್ಛನ್ನನ್ತರನ್ತದಾ ।। ೩೮.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಅವರು ಆಗ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಸಂಪ್ಲಾವನಸ್ಯ ಕಾಲನ್ತು ಮಾನುಷೇಣೈವ ಸಮ್ಮತಮ್। ಮಾನೇನ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಪದಾಕ್ಷರಮ್ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವನ್ನು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾವು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ತೇಷಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ದೇವಸ್ತು ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಸಂಕ್ಷೇಪಾದ್ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವರಾದ ವಾಯು, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ದೈವ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಭಗವಂತನು ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಏತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಪೂರ್ವಂ ಕೀರ್ತ್ತಿತೇ ತ್ವಿಹ ತೌಕಿಕೇ। ತಾಸಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವರ್ಷಾಗ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಃಕ್ಷಯೇ ।। ೩೮.

ಈ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ, ನಾನು ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಕೋಟಿಶತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು। ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ದ್ವಿಜೈಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಕೋಟಿ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಕೂಡ, ದ್ವಿಜರು ಎಣಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಕೋನನವತಿಃ ಪುನಃ। ಆಶೀತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಷ ಕಾಲಃ ಪ್ಲವಸ್ಯ ತು ।। ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ, ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಶತಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಇವೆ; ಇದು ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷಾಖ್ಯೇಣ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಃ ಕಾಲೋ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಸಪ್ತ ಸೂರ್ಯ್ಯಾಸ್ತದಾಽಗ್ರೇಷು ತದಾ ಲೋಕೇಷು ತೇಷು ವೈ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸೂರ್ಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಭೂತೇಷು ಲೀಯನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ । ಸಲಿಲೇನಾಪ್ಲುತೇ ಲೋಕೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳು ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಲೋಕವು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿನಿವೃತ್ತೇ ಚ ಸಂಹಾರೇ ಉಪಶಾನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ। ನಿರಾಲೋಕೇ ಪ್ರದಗ್ಧೇ ತು ನೈಶೇನ ತು ಸಮಾವೃತೇ । ಈಶ್ವರಾಧಿಷ್ಠಿತೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾ ಹ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ।। ೩೮.೨೩೫ ತಾವದೇಕಾರ್ಣವೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಯಾವದಾಸೀದಹಃ ಪ್ರಭೋಃ । ರಾತ್ರಿಸ್ತು ಸಲಿಲಾವಸ್ಥಾ ನಿವೃತ್ತೌ ಚಾಪ್ಯಹಃ ಸಮೃತಮ್ ।। ೩೮.

ಸಂಹಾರವು ನಿಂತು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಶಾಂತರಾದಾಗ, ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೋಕವು ಸುಟ್ಟು, ರಾತ್ರಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈಶ್ವರನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ತಥೈವಾಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ। ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವೋ ಹ್ಯೇಷ ಅಹೋರಾತ್ರಃ ಸ್ಮೃತಃ ಪ್ರಭೋಃ ।। ೩೮.

ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಭಗವಂತನ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಯಾನಿ ಸತ್ವಾನಿ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ। ಆಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ ।। ೩೮.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಜೀವಿಗಳು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ರೇ ಭೂತಃ ಪ್ರಜಾನಾನ್ತು ತಸ್ಮಾದ್ಭೂತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಆಭೂತಃ ಪ್ಲವತೇ ಚೈವ ತಸ್ಮಾದಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ ।। ೩೮.

ಮೊದಲು ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಅವರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ; ಭೂತವು ಉದಯಿಸಿ ತೇಲುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಶ್ವತೇ ಚಾಮೃತತ್ವೇ ಚ ಶಬ್ದೇ ಚಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಅತೀತಾ ವರ್ತ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ತಥೈವಾನಾಗತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ದಿವ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಹ್ಯಪರಾರ್ಧಗುಣೀಕೃತಾ ।। ೩೮.

ಶಾಶ್ವತತೆ, ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂಲ ಪ್ರಳಯ ಇದೆ; ಹಳೆಯ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಜೀವಿಗಳು, ದೈವ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ, ಪರಾರ್ಧದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರಾರ್ಧದ್ವಿಗುಣಞ್ಚಾಪಿ ಪರಮಾಯುಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್। ಏತಾವಾನ್ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲಸ್ತು ಹ್ಯಜಸ್ಯೇಹ ಪ್ರಜಾಮತೇಃ। ಸ್ಥಿತ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರತಿಸರ್ಗಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ।। ೩೮.

ಪರಾರ್ಧದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಕಾಲವೇ ಪರಮಾಯು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಜನಕನಾದ ಅಜನು ಜೀವಿಸುವ ಅವಧಿ. ಈ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ವಾಯುಪ್ರವೇಗೇನ ದೀಪಾರ್ಚಿರುಪಶಾಮ್ಯತಿ। ತಥೈವಂ ಪ್ರತಿಸರ್ಗೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ ।। ೩೮.

ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಹ್ಯಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಮಹದಾದೌ ಮಹೇಶ್ವರೇ ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ತಾದ ಮೂಲಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟವಾಗದಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಚ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಮಯಾ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಬ್ರಹ್ಮನೈಮಿತ್ತಿಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಂಪ್ರಕ್ಷಾಲನಸಂಯಮಃ ।। ೩೮.

ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಹಾಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಲಯ, ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಮದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಸಮಾಸೇನ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಭೂಯಃ ಕಿಂ ವರ್ತ್ತಯಾಮಿ ವಃ। ಯ ಇದಂ ಧಾರಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಶ್ರೃಣುಯಾದ್ವಾಪ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ । ಕೀರ್ತ್ತನಾಚ್ಛ್ರವಣಾಚ್ಚಾಪಿ ಮಹತೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೩೮.

ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಇನ್ನೂ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು? ಇದನ್ನು ಯಾವನು ಸದಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಅವನು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ವಾಯುರುವಾಚ।। ಅಸಾಧಾರಣವೃತ್ತೈಸ್ತು ಹುತಶೇಷಾದಿಭಿರ್ದ್ವಿಜೈಃ। ಧರ್ಮ್ಮವೈಶೇಷಿಕೈಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಾಚೂರ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಭಿಃ ।। ೩೯.

ವಾಯುನು ಹೇಳಿದನು: ವಿಶೇಷವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಹೋಮದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದವರು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು ಇವುಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ದೇವೈಃ ಸಹ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮಹರ್ಲೋಕನಿವಾಸಿನಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶೈತೇ ಮನವಃ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ಕೀರ್ತ್ತಿವರ್ಧನಾಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅತೀತಾ ವರ್ತ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ತಥೈವಾನಾಗತಾಶ್ಚ ಯೇ। ಋಷಿಭಿ ರ್ದೈವತೈಶ್ಚೈವ ಸಹ ಗನ್ಧರ್ವರಾಕ್ಷಸೈಃ ।। ೩೯.

ಹಿಂದಿನವರು, ಈಗಿರುವವರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನವರು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವೇ ಹ್ಯಪಿ ಕ್ರಮಾತೀತಾ ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈರ್ಧಾರ್ಮಿಕೈಃ ಸಹಿತೈಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವ್ವೇ ಹ್ಯಪಿ ಕ್ರಮಾತೀತಾ ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈರ್ಧಾರ್ಮಿಕೈಃ ಸಹಿತೈಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೯.

ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ತೈಸ್ತಥ್ಯಕಾರಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೈಃ ಶ್ರದ್ಧಾವದ್ಭಿರದರ್ಪಿತೈಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಧರ್ಮ್ಮೇಷು ಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತ್ತೇಷು ಸಂಸ್ಥಿತೈಃ। ವಿನಿವೃತ್ತಾಧಿಕಾರಾಸ್ತೇ ಯಾವನ್ಮನ್ವನ್ತರಕ್ಷಯಃ ।। ೩೯.

ಅವರು ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವರು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅಧಿಕಾರವು ಮನ್ವಂತರ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

.ಋಷಯ ಊಚುಃ।। ಮಹರ್ಲೋಕೇತಿ ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮಾತರಿಶ್ವಂಸ್ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ। ಪ್ರತಿಲೋಕೇ ಚ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮನೇಕೈಃ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೩೯.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಮಹಾತ್ಮನೇ, ನೀನು ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಪ್ರತಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕರು ಇದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವನ್ತಶ್ಚೈವ ತೇ ಲೋಕಾ ದಹ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ನ ತೇಪ್ರಭೋ। ಏತನ್ನಃ ಕಥಯ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ತ್ವಂ ಹಿ ವೇತ್ಥ ಯಥಾ ತಥಮ್ ।। ೩೯.

ಎಷ್ಟು ಲೋಕಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವವು ದಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಹೇಳು. ನೀನು ಅದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆ.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತೋ ವಾಯುರ್ಮುನಿಭಿರ್ವಿನಯಾತ್ಮಭಿಃ। ಪ್ರೋವಾಚ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಯಥಾತತ್ತ್ವೇನ ತತ್ತ್ವವಿತ್ ।। ೩೯.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳಿದಾಗ, ವಾಯುನು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.