ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಪ್ತೋದಕಾಶ್ಚೈವ ಸಾಧಿಕಾಸ್ತು ಲವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಲವಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ಜ್ಞೇಯೈ ಮುಹೂರ್ತಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾಃ ।। ೩೮.

ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ಏಳು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಲವವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಮೂವತ್ತು ಲವಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತು ಪುನಸ್ತ್ರಿಂಶದಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ। ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಕಲಾನಾನ್ತು ವ್ಯಧಿಕಾನಿ ಶತಾನಿ ಷಟ್ ।। ೩೮.

ಮತ್ತೆ, ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ನೂರು ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ತಾಶ್ಚೈವ ಸಂಖ್ಯಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಂ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗತಿರ್ಯಥಾ। ನಿಮೇಷಾ ದಶ ಪಞ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಠಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾ ।। ೩೮.

ಈ ಗಣನೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಒಂದು ಕಾಷ್ಠ, ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ.

ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ದಶಭಾಗಃ ಕಲಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಕಲಾನಾನ್ತು ಮುಹೂರ್ತ್ತ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞತಃ ।। ೩೮.

ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಒಂದು ಕಲಾ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ನಲವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಮುಹೂರ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚ ಲವಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಾಃ। ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ನಾಮ್ಭಸಾಶ್ಚಾಪಿ ಪಲಾನ್ಯಥ ತ್ರಯೋದಶ ।। ೩೮.

ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಲವಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳ ಬದಲು, ಹದಿಮೂರು ಪಲ ನೀರನ್ನು ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಗಧೇನೈವ ಮಾನೇನ ಜಲಪ್ರಸ್ಥೋ ವಿಧೀಯತೇ। ಏತೇ ಚಾಪ್ಯುದಕಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ನಾಲಿಕೋ ಧಟಃ ।। ೩೮.

ಮಾಗಧ ಮಾಪನದಂತೆ, ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ನೀರು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂತಹ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ನಾಳಿಕ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಘಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹೇಮಮಾಷೈಃ ಕೃತಚ್ಛಿದ್ರೈ ಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೈಃ. ಸಮಾಹನಿ ಚ ರಾತ್ರೌ ಚ ಮುಹೂರ್ತ್ತೋ ವೈ ದ್ವಿನಾಲಿಕೌ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ, ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಉದ್ದದವುಗಳಿಂದ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ನಾಳಿಕಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರವೇರ್ಗತಿವಿಶೇಷೇಣ ಸರ್ವೇಷು ನೃಷು ನಿತ್ಯಶಃ। ಅಧಿಕಂ ಷಟ್ ಶತಂ ಪಞ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಠಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾ ।। ೩೮.

ಸೂರ್ಯನ ವಿಶೇಷ ಚಲನೆಯಿಂದ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಆರು ನೂರು ಐದು ಕಾಲಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರೂವತ್ತು ಕಾಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ತದಹರ್ಮಾನುಷಂ ಜ್ಞೇಯಂ ನಾಕ್ಷತ್ರನ್ತು ದಶಾಧಿಕಮ್। ಸಾವನೇನ ತು ಮಾಸೇನ ಹ್ಯಬ್ದೋಽಯಂ ಮಾನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೮.

ಆ ದಿನವನ್ನು ಮಾನವನ ದಿನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನವಲ್ಲ; ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ. ಸಾವನ ಮಾಸದಿಂದ, ಈ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾನವನ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಅಹ್ನಾಽನೇನ ತು ಯಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಸರ್ತ್ವಯನವಾರ್ಷಿಕೀ ।। ೩೮.

ಇದು ದೇವರ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ದಿನದ ಮೂಲಕ ತಿಂಗಳು, ಋತು ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಬದ್ಧಮಿದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಂಜ್ಞಾ ಯಾ ಹ್ಯುಪಲಕ್ಷ್ಯತಾಮ್। ಕಲಾನಾಂ ಸುಪರೀಮಾಣಾತ್ಕಾಲ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೮.

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಆಗ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು; ಕಾಲೆಗಳ ನಿಖರವಾದ ಅಳತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಕಾಲ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದಹರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಿವ್ಯಾ ಕೋಟೀ ತು ತತ್ ಸ್ಮೃತ। ಶತಾನಾಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶದ್ವಿಗುಣತಾನಿ ಚ। ನವತಿಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥೈವಾನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ತು ।। ೩೮.

ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ದೇವರ ಕೋಟಿಗಳಂತೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ನೂರು ಸಾವಿರಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಷ್ಟು, ಹಾಗೂ ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರವೂ ಸೇರಿವೆ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಋಷಯೋ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಾದ್ಭುತಮ್। ಸಂಸ್ಥಾಸಮ್ಭಜನಂ ಜ್ಞಾನಮಪೃಚ್ಛನ್ನನ್ತರನ್ತದಾ ।। ೩೮.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಅವರು ಆಗ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಸಂಪ್ಲಾವನಸ್ಯ ಕಾಲನ್ತು ಮಾನುಷೇಣೈವ ಸಮ್ಮತಮ್। ಮಾನೇನ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಪದಾಕ್ಷರಮ್ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವನ್ನು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾವು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ತೇಷಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ದೇವಸ್ತು ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಸಂಕ್ಷೇಪಾದ್ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವರಾದ ವಾಯು, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ದೈವ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಭಗವಂತನು ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಏತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಪೂರ್ವಂ ಕೀರ್ತ್ತಿತೇ ತ್ವಿಹ ತೌಕಿಕೇ। ತಾಸಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವರ್ಷಾಗ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಃಕ್ಷಯೇ ।। ೩೮.

ಈ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ, ನಾನು ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಕೋಟಿಶತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು। ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ದ್ವಿಜೈಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಕೋಟಿ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಕೂಡ, ದ್ವಿಜರು ಎಣಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಕೋನನವತಿಃ ಪುನಃ। ಆಶೀತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಷ ಕಾಲಃ ಪ್ಲವಸ್ಯ ತು ।। ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ, ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಶತಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಇವೆ; ಇದು ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷಾಖ್ಯೇಣ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಃ ಕಾಲೋ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಸಪ್ತ ಸೂರ್ಯ್ಯಾಸ್ತದಾಽಗ್ರೇಷು ತದಾ ಲೋಕೇಷು ತೇಷು ವೈ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸೂರ್ಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಭೂತೇಷು ಲೀಯನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ । ಸಲಿಲೇನಾಪ್ಲುತೇ ಲೋಕೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳು ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಲೋಕವು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿನಿವೃತ್ತೇ ಚ ಸಂಹಾರೇ ಉಪಶಾನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ। ನಿರಾಲೋಕೇ ಪ್ರದಗ್ಧೇ ತು ನೈಶೇನ ತು ಸಮಾವೃತೇ । ಈಶ್ವರಾಧಿಷ್ಠಿತೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾ ಹ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ।। ೩೮.೨೩೫ ತಾವದೇಕಾರ್ಣವೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಯಾವದಾಸೀದಹಃ ಪ್ರಭೋಃ । ರಾತ್ರಿಸ್ತು ಸಲಿಲಾವಸ್ಥಾ ನಿವೃತ್ತೌ ಚಾಪ್ಯಹಃ ಸಮೃತಮ್ ।। ೩೮.

ಸಂಹಾರವು ನಿಂತು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಶಾಂತರಾದಾಗ, ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೋಕವು ಸುಟ್ಟು, ರಾತ್ರಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈಶ್ವರನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ತಥೈವಾಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ। ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವೋ ಹ್ಯೇಷ ಅಹೋರಾತ್ರಃ ಸ್ಮೃತಃ ಪ್ರಭೋಃ ।। ೩೮.

ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಭಗವಂತನ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಯಾನಿ ಸತ್ವಾನಿ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ। ಆಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ ।। ೩೮.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಜೀವಿಗಳು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ರೇ ಭೂತಃ ಪ್ರಜಾನಾನ್ತು ತಸ್ಮಾದ್ಭೂತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಆಭೂತಃ ಪ್ಲವತೇ ಚೈವ ತಸ್ಮಾದಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ ।। ೩೮.

ಮೊದಲು ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಅವರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ; ಭೂತವು ಉದಯಿಸಿ ತೇಲುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಶ್ವತೇ ಚಾಮೃತತ್ವೇ ಚ ಶಬ್ದೇ ಚಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಅತೀತಾ ವರ್ತ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ತಥೈವಾನಾಗತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ದಿವ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಹ್ಯಪರಾರ್ಧಗುಣೀಕೃತಾ ।। ೩೮.

ಶಾಶ್ವತತೆ, ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂಲ ಪ್ರಳಯ ಇದೆ; ಹಳೆಯ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಜೀವಿಗಳು, ದೈವ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ, ಪರಾರ್ಧದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರಾರ್ಧದ್ವಿಗುಣಞ್ಚಾಪಿ ಪರಮಾಯುಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್। ಏತಾವಾನ್ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲಸ್ತು ಹ್ಯಜಸ್ಯೇಹ ಪ್ರಜಾಮತೇಃ। ಸ್ಥಿತ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರತಿಸರ್ಗಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ।। ೩೮.

ಪರಾರ್ಧದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಕಾಲವೇ ಪರಮಾಯು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಜನಕನಾದ ಅಜನು ಜೀವಿಸುವ ಅವಧಿ. ಈ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ವಾಯುಪ್ರವೇಗೇನ ದೀಪಾರ್ಚಿರುಪಶಾಮ್ಯತಿ। ತಥೈವಂ ಪ್ರತಿಸರ್ಗೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ ।। ೩೮.

ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ಹ್ಯಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಮಹದಾದೌ ಮಹೇಶ್ವರೇ ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ತಾದ ಮೂಲಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟವಾಗದಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಚ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಮಯಾ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಬ್ರಹ್ಮನೈಮಿತ್ತಿಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಂಪ್ರಕ್ಷಾಲನಸಂಯಮಃ ।। ೩೮.

ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಹಾಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಲಯ, ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಮದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.