ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತಾನಿ ತಾನ್ಯೇವ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ತರಾತ್ರಿಷು । ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ಚ ಸರ್ಗೇ ಚ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ ।। ೩೮.

ಅದೇ ಜೀವಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಲಯ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಚಲನೆಯೂ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಿಷ್ಕ್ರಮನ್ತೇ ವಿಶನ್ತೇ ಚ ಪ್ರಜಾಕಾರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಮಹಾಯೋಗಂ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೊಳಗೆ, ಮಹಾಯೋಗಿಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೊಳಗೆ, ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸಂಸ್ರಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತೋ ಮಹಾದೇವಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ ।। ೩೮.

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಪ್ರತಿ ಯುಗಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವವನು; ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ ಅಪರೋಕ್ಷವೂ ಆದ ಮಹಾದೇವನು; ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು ಅವನದೇ.

ಯೇನೈವ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಯಾತಾ ಆಪೋ ಹಿ ಮಾರ್ಗೇಣ ಮಹೀತಲೇಽಸ್ಮಿನ್। ಪೂರ್ವಪ್ರಯಾತೇನ ತಥಾ ಹ್ಯಪೋಽನ್ಯಾಸ್ತೇನೈವ ತೇನೈವ ತು ಸಂವ್ರಜನ್ತಿ ।। ೩೮.

ಯಾರಿಂದ ನೀರು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತೋ ಮತ್ತು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯಿತು, ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ನೀರುಗಳು ಕೂಡ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಯಥಾ ಶೂಭೇನ ತ್ವಶುಭೇನ ಚೈವ ತತ್ರೈವ ತತ್ರೈವ ವಿವರ್ತ್ತಮಾನಾಃ। ಮರ್ತ್ಯಾಸ್ತು ದೇಹಾನ್ತರಭಾವಿತತ್ತ್ವಾದ್ರವೇರ್ವಶಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚರನ್ತಿ ।। ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ, ಪುಣ್ಯ ಅಥವಾ ಪಾಪದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ದೇಹದ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಬಲದಿಂದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯೇ ಚಾಪಿ ದೇವಾ ಮನವಃ ಪ್ರಜೇಶಾ ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಯೇ ಸ್ವರ್ಗಗತಾಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಾಃ। ಸದ್ಭಾವಿತಾಖ್ಯಾತಿವಶಾಚ್ಚ ಧರ್ಮ್ಮ್ಯಾಃ ಪುನರ್ನಿಸರ್ಗೇಣ ಭವನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಾಃ ।। ೩೮.

ದೇವತೆಗಳು, ಮನುವುಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕಾಲಮಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್। ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ಯಾನಿ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಮಯಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಸಹ ಪ್ರಜ್ಞಾನಿಸರ್ಗೇಣ ಸಹ ದೇವೈಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೩೮.

ಈಗ ನಾನು ಜೀವಿಗಳ ಲಯದವರೆಗೆ ಇರುವ ಕಾಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಡನೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

ಸ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಸಹಸ್ರಂ ತು ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾನ್ತರಾಣಿ ವೈ । ಅಸ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಪೂರ್ಣೇ ನಿಃಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗಳು ಸೇರಿ, ಎರಡು ಸಹಸ್ರಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಪೂರಣ ಕಲ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಮಹೋ ಜ್ಞೇಯಂ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧತ। ನಿಮೇಷಸ್ತುಲ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ಹಿ ಕೃತೋ ಲಘ್ವಕ್ಷರೇಣ ತು ।। ೩೮.

ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದರ ಗಣನೆ ಕೇಳಿರಿ: ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಒಂದು ನೋಟ (ನಿಮಿಷ) ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಅಕ್ಷರದಷ್ಟು ಸಮಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷಾಕ್ಷಿನಿಮೇಷಾಸ್ತು ಕಾಷ್ಠಾ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ಮೃತಾ। ಲವಃ ಕ್ಷಣಾಸ್ತು ಪಞ್ಚೈವ ವಿಂಶತ್ಕಾಷ್ಠಾ ತು ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೩೮.

ಪದಹಾರು ನಿಮಿಷಗಳು ಒಂದು ಕಾಷ್ಠ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಐದು ಲವಗಳು ಒಂದು ಕ್ಷಣ, ಮತ್ತು ಮೂರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಷ್ಠಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಪ್ತೋದಕಾಶ್ಚೈವ ಸಾಧಿಕಾಸ್ತು ಲವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಲವಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ಜ್ಞೇಯೈ ಮುಹೂರ್ತಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾಃ ।। ೩೮.

ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ಏಳು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಲವವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಮೂವತ್ತು ಲವಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತು ಪುನಸ್ತ್ರಿಂಶದಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ। ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಕಲಾನಾನ್ತು ವ್ಯಧಿಕಾನಿ ಶತಾನಿ ಷಟ್ ।। ೩೮.

ಮತ್ತೆ, ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ನೂರು ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ತಾಶ್ಚೈವ ಸಂಖ್ಯಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಂ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗತಿರ್ಯಥಾ। ನಿಮೇಷಾ ದಶ ಪಞ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಠಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾ ।। ೩೮.

ಈ ಗಣನೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಒಂದು ಕಾಷ್ಠ, ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ.

ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ದಶಭಾಗಃ ಕಲಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಕಲಾನಾನ್ತು ಮುಹೂರ್ತ್ತ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞತಃ ।। ೩೮.

ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಒಂದು ಕಲಾ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ನಲವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಮುಹೂರ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚ ಲವಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಾಃ। ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ನಾಮ್ಭಸಾಶ್ಚಾಪಿ ಪಲಾನ್ಯಥ ತ್ರಯೋದಶ ।। ೩೮.

ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಲವಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳ ಬದಲು, ಹದಿಮೂರು ಪಲ ನೀರನ್ನು ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಗಧೇನೈವ ಮಾನೇನ ಜಲಪ್ರಸ್ಥೋ ವಿಧೀಯತೇ। ಏತೇ ಚಾಪ್ಯುದಕಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ನಾಲಿಕೋ ಧಟಃ ।। ೩೮.

ಮಾಗಧ ಮಾಪನದಂತೆ, ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ನೀರು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂತಹ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ನಾಳಿಕ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಘಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹೇಮಮಾಷೈಃ ಕೃತಚ್ಛಿದ್ರೈ ಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೈಃ. ಸಮಾಹನಿ ಚ ರಾತ್ರೌ ಚ ಮುಹೂರ್ತ್ತೋ ವೈ ದ್ವಿನಾಲಿಕೌ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ, ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಉದ್ದದವುಗಳಿಂದ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ನಾಳಿಕಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರವೇರ್ಗತಿವಿಶೇಷೇಣ ಸರ್ವೇಷು ನೃಷು ನಿತ್ಯಶಃ। ಅಧಿಕಂ ಷಟ್ ಶತಂ ಪಞ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಠಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಲಾ ।। ೩೮.

ಸೂರ್ಯನ ವಿಶೇಷ ಚಲನೆಯಿಂದ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಆರು ನೂರು ಐದು ಕಾಲಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರೂವತ್ತು ಕಾಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ತದಹರ್ಮಾನುಷಂ ಜ್ಞೇಯಂ ನಾಕ್ಷತ್ರನ್ತು ದಶಾಧಿಕಮ್। ಸಾವನೇನ ತು ಮಾಸೇನ ಹ್ಯಬ್ದೋಽಯಂ ಮಾನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೮.

ಆ ದಿನವನ್ನು ಮಾನವನ ದಿನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನವಲ್ಲ; ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ. ಸಾವನ ಮಾಸದಿಂದ, ಈ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾನವನ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಅಹ್ನಾಽನೇನ ತು ಯಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಸರ್ತ್ವಯನವಾರ್ಷಿಕೀ ।। ೩೮.

ಇದು ದೇವರ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ದಿನದ ಮೂಲಕ ತಿಂಗಳು, ಋತು ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಬದ್ಧಮಿದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಂಜ್ಞಾ ಯಾ ಹ್ಯುಪಲಕ್ಷ್ಯತಾಮ್। ಕಲಾನಾಂ ಸುಪರೀಮಾಣಾತ್ಕಾಲ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೮.

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಆಗ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು; ಕಾಲೆಗಳ ನಿಖರವಾದ ಅಳತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಕಾಲ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದಹರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಿವ್ಯಾ ಕೋಟೀ ತು ತತ್ ಸ್ಮೃತ। ಶತಾನಾಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶದ್ವಿಗುಣತಾನಿ ಚ। ನವತಿಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥೈವಾನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ತು ।। ೩೮.

ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ದೇವರ ಕೋಟಿಗಳಂತೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ನೂರು ಸಾವಿರಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಷ್ಟು, ಹಾಗೂ ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರವೂ ಸೇರಿವೆ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಋಷಯೋ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಾದ್ಭುತಮ್। ಸಂಸ್ಥಾಸಮ್ಭಜನಂ ಜ್ಞಾನಮಪೃಚ್ಛನ್ನನ್ತರನ್ತದಾ ।। ೩೮.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಅವರು ಆಗ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಸಂಪ್ಲಾವನಸ್ಯ ಕಾಲನ್ತು ಮಾನುಷೇಣೈವ ಸಮ್ಮತಮ್। ಮಾನೇನ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಪದಾಕ್ಷರಮ್ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವನ್ನು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾವು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ತೇಷಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ದೇವಸ್ತು ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಸಂಕ್ಷೇಪಾದ್ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವರಾದ ವಾಯು, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು, ದೈವ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಭಗವಂತನು ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಏತೇ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಪೂರ್ವಂ ಕೀರ್ತ್ತಿತೇ ತ್ವಿಹ ತೌಕಿಕೇ। ತಾಸಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವರ್ಷಾಗ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಃಕ್ಷಯೇ ।। ೩೮.

ಈ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ, ನಾನು ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಕೋಟಿಶತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು। ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ದ್ವಿಜೈಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಕೋಟಿ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಕೂಡ, ದ್ವಿಜರು ಎಣಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಕೋನನವತಿಃ ಪುನಃ। ಆಶೀತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಷ ಕಾಲಃ ಪ್ಲವಸ್ಯ ತು ।। ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ, ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಶತಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರಗಳು ಇವೆ; ಇದು ಪ್ರಳಯದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷಾಖ್ಯೇಣ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಃ ಕಾಲೋ ಹ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಃ। ಸಪ್ತ ಸೂರ್ಯ್ಯಾಸ್ತದಾಽಗ್ರೇಷು ತದಾ ಲೋಕೇಷು ತೇಷು ವೈ ।। ೩೮.

ಮಾನವನ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸೂರ್ಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.