ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏವಮೇಕಾರ್ಣವೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರ ಜಙ್ಗಮೇ। ತದಾ ಸ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಆಗ ಅವನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳೂಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಸುಮನಾಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ಸಹಸ್ರಚಕ್ಷುರ್ವದನಃ ಸಹಸ್ರವಾಕ್। ಸಹಸ್ರಬಾಹುಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ರೀಯಪಥೇ ಯಃ ಪುರುಷೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಸಹಸ್ರಾರು ಮುಂಡಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಾಲುಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖಗಳು, ಬಾಯಿಗಳುಳ್ಳವನು, ಸಹಸ್ರಾರು ಕೈಗಳನು ಹೊಂದಿರುವನು, ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು ಅವನೇ.

ಆದಿತ್ಯವರ್ಣೋ ಭುವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹ್ಯಪೂರ್ವ್ವ ಏಕಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತುರಾಷಾಟ್ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪುರುಷೋ ಮಹಾನ್ ವೈ ಸಂಪದ್ಯತೇ ವೈ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ।। ೩೮.

ಅವನು ಹೊಳೆತಿರುವ ಬಣ್ಣದವನು, ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನು, ಅಪೂರ್ವನು, ಮೊದಲನೇವನೂ, ವೇಗಿಯಾದವನು; ಅವನೇ ಮಹಾ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರಾಗಿರುವ ಪುರುಷನು.

ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಸರ್ವತಃ ಸಲಿಲಪ್ಲುತೇ। ಸುಷುಪ್ಸುರಪ್ರಕಾಶಾಂ ಸ್ವಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ತು ಕುರುತೇ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವಾಗ, ಪ್ರಭು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋರಿ, ತನ್ನ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯದಾ ಶೇತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಾಣ್ಡಮಣ್ಡಿತಾಃ। ಪಶ್ಯನ್ತೇ ತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕಾಲಂ ಸಪ್ತ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಮಲಗಿರುವಾಗ, ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕಾಲನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಜನಲೋಕವಿವರ್ತ್ತನ್ತಸ್ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷಃ। ಭೃಗ್ವಾದಯೋ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪೂರ್ವ್ವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩೮.

ಮುನಿಗಳಾದ ಭೃಗು ಮತ್ತು ಇತರರು, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಜನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಾದೀನ್ ಸಪ್ತಲೋಕಾನ್ ವೈ ತೇ ಹಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ತೇ ತು ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಷು ರಾತ್ರಿಷು ।। ೩೮.

ಅವರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸತ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಅವರೆಲ್ಲರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸಪ್ತಕಾಲಂ ಸ್ವರಾತ್ರಿಷು। ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾದಾದ್ಯಃ ಸ ಪಠ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಾಗದ ಕಾಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು.

ಸ ಯಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಏವಮಾವೇಶಯಿತ್ವಾ ತು ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೩೮.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನು; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಥಾತ್ಮನಿ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ವಮಾದಾಯ ಸರ್ವಕೃತ್। ತತಸ್ತೇ ವಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ತಮಸ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ಜಲೇ ।। ೩೮.

ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆದು, ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಕತ್ತಲಿನ ಏಕ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತೋ ರಾತ್ರಿಕ್ಷಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಮನಃ ಸಿಸೃಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಗಾಯ ನಿದಧೇ ಪುನಃ ।। ೩೮.

ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಸಲೋಕೇ ನಿರ್ವೃತ್ತೇ ಉಪಶಾನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ। ಬ್ರಹ್ಮನೈಮಿತ್ತಿಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪಿತೇ ವೈ ಪ್ರಸಂಯಮೇ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಲೋಕವು ನಾಶವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪ್ರಲಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ದೇಹೈರ್ವಿಯೋಗಃ ಸತ್ವಾನಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವೈ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ಸ್ಮೃತಃ। ತತೋ ದಗ್ಧೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವ್ವೇಷ್ವಾದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ। ದೇವರ್ಷಿಮನುವರ್ಯ್ಯೇಷು ತಸ್ಮಿನ್ ಸಙ್ಕಲನೇ ತದಾ ।। ೩೮.

ಆ ಪ್ರಲಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ದೇಹದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಗನ್ಧರ್ವಾದೀನಿ ಸತ್ವಾನಿ ಪಿಶಾಚಾನ್ತಾನಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಕಲ್ಪಾದಾವಪ್ರತಪ್ತಾನಿ ಜನಮೇವಾಶ್ರಯನ್ತಿ ವೈ ।। ೩೮.

ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಪಿಶಾಚರ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾಗದೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೀನಿ ಸತ್ವಾನಿ ನಾರಕೇಯಾನಿ ಯಾನ್ಯಪಿ। ತದಾ ತಾನ್ಯಪಿ ದಗ್ಧಾನಿ ಧುತಪಾಪಾನಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಜನೇ ತಾನ್ಯುಪಪದ್ಯನ್ತೇ ಯಾವತ್ಸಂಪ್ಲವತೇ ಜಗತ್ ।। ೩೮.

ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರೂ, ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಮಾನವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಜಗತ್ತು ಇರುವವರೆಗೆ.

ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾನ್ತು ರಜನ್ಯಾಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽವ್ಯಕ್ತಯೋನಯೇ। ಜಾಯನ್ತೇ ಹಿ ಪುನಸ್ತಾನಿ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಿ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ।। ೩೮.

ಆ ರಾತ್ರಿಯು ಮುಗಿದಾಗ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಮೂಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಋಷಯೋ ಮನವೋ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ। ತೇಷಾಮಪೀಹ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ನಿಧನೋತ್ಪತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಋಷಿಗಳು, ಮನುವರು, ದೇವತೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಇವರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಿದ್ಧರಾದವರಿಗೂ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣ ಎರಡೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಯಥಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನುದಯಾಸ್ತಮನಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ತಥಾ ಜನ್ಮನಿರೋಧಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಮಿಹ ದೃಶ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯಾಸ್ತಮನೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜನನ ಮತ್ತು ನಾಶವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಭವಃ ಸಂಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ । ಯಥಾ ಸರ್ವ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಹಿ ವರ್ಷಾಸ್ವಿಹ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಭವಚಕ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೇಗೆ ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ.

ಸ್ಥಾವರಾದೀನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ಕಲ್ಪೇ ಕಲ್ಪೇ ತಥಾ ಪ್ರಜಾಃ। ಯಥಾರ್ತ್ತಾವೃತುಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಾನಾರೂಪಾಣಿ ಪರ್ಯ್ಯಯೇ ।। ೩೮.

ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗಚಕ್ರದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಾಲಚಕ್ರದ ಗುರುತುಗಳಂತೆ, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಪಂಚಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತಾನಿ ತಾನ್ಯೇವ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ತರಾತ್ರಿಷು । ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇ ಚ ಸರ್ಗೇ ಚ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ ।। ೩೮.

ಅದೇ ಜೀವಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಲಯ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಚಲನೆಯೂ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಿಷ್ಕ್ರಮನ್ತೇ ವಿಶನ್ತೇ ಚ ಪ್ರಜಾಕಾರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಮಹಾಯೋಗಂ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೊಳಗೆ, ಮಹಾಯೋಗಿಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೊಳಗೆ, ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸಂಸ್ರಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತೋ ಮಹಾದೇವಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ ।। ೩೮.

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಪ್ರತಿ ಯುಗಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವವನು; ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ ಅಪರೋಕ್ಷವೂ ಆದ ಮಹಾದೇವನು; ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು ಅವನದೇ.

ಯೇನೈವ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಯಾತಾ ಆಪೋ ಹಿ ಮಾರ್ಗೇಣ ಮಹೀತಲೇಽಸ್ಮಿನ್। ಪೂರ್ವಪ್ರಯಾತೇನ ತಥಾ ಹ್ಯಪೋಽನ್ಯಾಸ್ತೇನೈವ ತೇನೈವ ತು ಸಂವ್ರಜನ್ತಿ ।। ೩೮.

ಯಾರಿಂದ ನೀರು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತೋ ಮತ್ತು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯಿತು, ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ನೀರುಗಳು ಕೂಡ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಯಥಾ ಶೂಭೇನ ತ್ವಶುಭೇನ ಚೈವ ತತ್ರೈವ ತತ್ರೈವ ವಿವರ್ತ್ತಮಾನಾಃ। ಮರ್ತ್ಯಾಸ್ತು ದೇಹಾನ್ತರಭಾವಿತತ್ತ್ವಾದ್ರವೇರ್ವಶಾದೂರ್ದ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚರನ್ತಿ ।। ೩೮.

ಹಾಗೆಯೇ, ಪುಣ್ಯ ಅಥವಾ ಪಾಪದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ದೇಹದ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಬಲದಿಂದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯೇ ಚಾಪಿ ದೇವಾ ಮನವಃ ಪ್ರಜೇಶಾ ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಯೇ ಸ್ವರ್ಗಗತಾಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಾಃ। ಸದ್ಭಾವಿತಾಖ್ಯಾತಿವಶಾಚ್ಚ ಧರ್ಮ್ಮ್ಯಾಃ ಪುನರ್ನಿಸರ್ಗೇಣ ಭವನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಾಃ ।। ೩೮.

ದೇವತೆಗಳು, ಮನುವುಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕಾಲಮಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್। ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ಯಾನಿ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಮಯಾ ದ್ವಿಜಾಃ। ಸಹ ಪ್ರಜ್ಞಾನಿಸರ್ಗೇಣ ಸಹ ದೇವೈಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೩೮.

ಈಗ ನಾನು ಜೀವಿಗಳ ಲಯದವರೆಗೆ ಇರುವ ಕಾಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಡನೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

ಸ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಸಹಸ್ರಂ ತು ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾನ್ತರಾಣಿ ವೈ । ಅಸ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಪೂರ್ಣೇ ನಿಃಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗಳು ಸೇರಿ, ಎರಡು ಸಹಸ್ರಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಪೂರಣ ಕಲ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಮಹೋ ಜ್ಞೇಯಂ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧತ। ನಿಮೇಷಸ್ತುಲ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ಹಿ ಕೃತೋ ಲಘ್ವಕ್ಷರೇಣ ತು ।। ೩೮.

ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದರ ಗಣನೆ ಕೇಳಿರಿ: ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಒಂದು ನೋಟ (ನಿಮಿಷ) ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಅಕ್ಷರದಷ್ಟು ಸಮಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.