ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ ಪೀತಂ ಜಲಮಭ್ರೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ। ಪುನಃ ಪತತಿ ತದ್ಭೂಮೌ ತೇನ ಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತಿ ಚಾರ್ಣವಾಃ ।। ೩೮.

ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೀರಿಕೊಂಡ ನೀರು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಆ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರಗಳು ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ತತಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಸ್ವಾಂ ವೇಲಾಂ ಪರಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪರ್ವ್ವತಾಶ್ಚ ವಿಶೀರ್ಯ್ಯನ್ತೇ ಮಹೀ ಚಾಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ ।। ೩೮.

ಆಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ; ಪರ್ವತಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತವೆ; ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಸಹಸೋದ್ಭ್ರಾನ್ತಃ ಪಯೋದಾಂಸ್ತಾನ್ನಭಸ್ತಲೇ। ಸಂವೇಷ್ಟಯತಿ ಘೋರಾತ್ಮಾ ದಿವಿ ವಾಯುಃ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭಯಾನಕವಾದ ಗಾಳಿಯು, ಆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನೇಕಾರ್ಣವೇ ಘೋರೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ। ಪೂರ್ಣೇ ಯುಗಸಹಸ್ರೇ ವೈ ನಿಃಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಆ ಭಯಾನಕ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾಮ್ಭಸಾ ವೃತೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಹುರೇಕಾರ್ಣವಂ ಬುಧಾಃ। ಅಥ ಭೂಮಿತಲಂ ಖಞ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚೈಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ। ನಷ್ಟೇ ಭಾವೇಽವಲೀನಂ ತತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ನ ಕಿಞ್ಚನ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಜಗತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಏನೂ ಉಳಿಯದು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾರ್ಥಿವಾಸ್ತ್ವಥ ಸಾಮುದ್ರಾ ಆಪೋ ಹೈಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪ್ರಸರನ್ತ್ಯೋ ವ್ರಜನ್ತ್ಯೇಕಂ ಸಲಿಲಾಖ್ಯಾಂ ಭಜನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭೂಮಿಯ, ಸಮುದ್ರದ ಮತ್ತು ಹಿಮದ ನೀರುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿ, ಒಂದೇ ರೂಪವಾದ ನೀರಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗತಾಗತಿಕಂ ಚೈವ ತದಾ ತತ್ಸಲಿಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ಮಹೀಮರ್ಣವಾಖ್ಯಂ ಚ ತಜ್ಜಲಮ್ ।। ೩೮.

ಆಗ ಬರುವ ಮತ್ತು ಹೋಗುವ ನೀರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಭಾನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾತ್ತಾ ಭಾಭಿರ್ಭಾಶಬ್ದವ್ಯಾಪ್ತಿದೀಪ್ತಿಷು। ಭಸ್ಮ ಸರ್ವ್ವಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ತಸ್ಮಾದಮ್ಭೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಅವು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; 'ಭ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಭಸ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೀರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾತ್ವೇ ಚೈವ ಶೀಘ್ರೇ ಚ ಧಾತುರ್ವೈ ಅರ ಉಚ್ಯತೇ। ಏಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ಯೋ ವೈ ನ ಶೀಘ್ರಾಸ್ತೇನ ತಾ ನರಾಃ ।। ೩೮.

ವಿವಿಧತೆ ಮತ್ತು ವೇಗದಿಂದ ಆ ಅಂಶವನ್ನು 'ಅರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಿಲ್ಲದವರು 'ನರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ದಿವಸೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಗತೇ। ತಾವನ್ತಂ ಕಾಲಮೇವಂ ತು ಭವತ್ಯೇಕಾರ್ಣವಂ ಜಗತ್। ತದಾ ತು ಸರ್ವ್ವವ್ಯಾಪಾರಾ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ।। ೩೮.

ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನ ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವಿಡೀ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಏವಮೇಕಾರ್ಣವೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರ ಜಙ್ಗಮೇ। ತದಾ ಸ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಆಗ ಅವನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳೂಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಸುಮನಾಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ಸಹಸ್ರಚಕ್ಷುರ್ವದನಃ ಸಹಸ್ರವಾಕ್। ಸಹಸ್ರಬಾಹುಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ರೀಯಪಥೇ ಯಃ ಪುರುಷೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಸಹಸ್ರಾರು ಮುಂಡಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಾಲುಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖಗಳು, ಬಾಯಿಗಳುಳ್ಳವನು, ಸಹಸ್ರಾರು ಕೈಗಳನು ಹೊಂದಿರುವನು, ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು ಅವನೇ.

ಆದಿತ್ಯವರ್ಣೋ ಭುವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹ್ಯಪೂರ್ವ್ವ ಏಕಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತುರಾಷಾಟ್ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪುರುಷೋ ಮಹಾನ್ ವೈ ಸಂಪದ್ಯತೇ ವೈ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ।। ೩೮.

ಅವನು ಹೊಳೆತಿರುವ ಬಣ್ಣದವನು, ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನು, ಅಪೂರ್ವನು, ಮೊದಲನೇವನೂ, ವೇಗಿಯಾದವನು; ಅವನೇ ಮಹಾ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರಾಗಿರುವ ಪುರುಷನು.

ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಸರ್ವತಃ ಸಲಿಲಪ್ಲುತೇ। ಸುಷುಪ್ಸುರಪ್ರಕಾಶಾಂ ಸ್ವಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ತು ಕುರುತೇ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವಾಗ, ಪ್ರಭು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋರಿ, ತನ್ನ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯದಾ ಶೇತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಾಣ್ಡಮಣ್ಡಿತಾಃ। ಪಶ್ಯನ್ತೇ ತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕಾಲಂ ಸಪ್ತ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಮಲಗಿರುವಾಗ, ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕಾಲನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಜನಲೋಕವಿವರ್ತ್ತನ್ತಸ್ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷಃ। ಭೃಗ್ವಾದಯೋ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪೂರ್ವ್ವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩೮.

ಮುನಿಗಳಾದ ಭೃಗು ಮತ್ತು ಇತರರು, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಜನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಾದೀನ್ ಸಪ್ತಲೋಕಾನ್ ವೈ ತೇ ಹಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ತೇ ತು ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಷು ರಾತ್ರಿಷು ।। ೩೮.

ಅವರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸತ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಅವರೆಲ್ಲರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸಪ್ತಕಾಲಂ ಸ್ವರಾತ್ರಿಷು। ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾದಾದ್ಯಃ ಸ ಪಠ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಾಗದ ಕಾಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು.

ಸ ಯಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಏವಮಾವೇಶಯಿತ್ವಾ ತು ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೩೮.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನು; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಥಾತ್ಮನಿ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ವಮಾದಾಯ ಸರ್ವಕೃತ್। ತತಸ್ತೇ ವಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ತಮಸ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ಜಲೇ ।। ೩೮.

ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆದು, ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಕತ್ತಲಿನ ಏಕ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತೋ ರಾತ್ರಿಕ್ಷಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಮನಃ ಸಿಸೃಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಗಾಯ ನಿದಧೇ ಪುನಃ ।। ೩೮.

ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಸಲೋಕೇ ನಿರ್ವೃತ್ತೇ ಉಪಶಾನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ। ಬ್ರಹ್ಮನೈಮಿತ್ತಿಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪಿತೇ ವೈ ಪ್ರಸಂಯಮೇ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಲೋಕವು ನಾಶವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪ್ರಲಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ದೇಹೈರ್ವಿಯೋಗಃ ಸತ್ವಾನಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವೈ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ಸ್ಮೃತಃ। ತತೋ ದಗ್ಧೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವ್ವೇಷ್ವಾದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ। ದೇವರ್ಷಿಮನುವರ್ಯ್ಯೇಷು ತಸ್ಮಿನ್ ಸಙ್ಕಲನೇ ತದಾ ।। ೩೮.

ಆ ಪ್ರಲಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ದೇಹದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಗನ್ಧರ್ವಾದೀನಿ ಸತ್ವಾನಿ ಪಿಶಾಚಾನ್ತಾನಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಕಲ್ಪಾದಾವಪ್ರತಪ್ತಾನಿ ಜನಮೇವಾಶ್ರಯನ್ತಿ ವೈ ।। ೩೮.

ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಪಿಶಾಚರ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾಗದೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೀನಿ ಸತ್ವಾನಿ ನಾರಕೇಯಾನಿ ಯಾನ್ಯಪಿ। ತದಾ ತಾನ್ಯಪಿ ದಗ್ಧಾನಿ ಧುತಪಾಪಾನಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಜನೇ ತಾನ್ಯುಪಪದ್ಯನ್ತೇ ಯಾವತ್ಸಂಪ್ಲವತೇ ಜಗತ್ ।। ೩೮.

ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರೂ, ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಮಾನವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಜಗತ್ತು ಇರುವವರೆಗೆ.

ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾನ್ತು ರಜನ್ಯಾಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽವ್ಯಕ್ತಯೋನಯೇ। ಜಾಯನ್ತೇ ಹಿ ಪುನಸ್ತಾನಿ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಿ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ।। ೩೮.

ಆ ರಾತ್ರಿಯು ಮುಗಿದಾಗ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಮೂಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಋಷಯೋ ಮನವೋ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ। ತೇಷಾಮಪೀಹ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ನಿಧನೋತ್ಪತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಋಷಿಗಳು, ಮನುವರು, ದೇವತೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಇವರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಿದ್ಧರಾದವರಿಗೂ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣ ಎರಡೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಯಥಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನುದಯಾಸ್ತಮನಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ತಥಾ ಜನ್ಮನಿರೋಧಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಮಿಹ ದೃಶ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯಾಸ್ತಮನೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜನನ ಮತ್ತು ನಾಶವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಭವಃ ಸಂಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ । ಯಥಾ ಸರ್ವ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಹಿ ವರ್ಷಾಸ್ವಿಹ ।। ೩೮.

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಭವಚಕ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೇಗೆ ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ.