ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕೇಚಿದ್ರಾಸಭವರ್ಣಾಭಾ ಲಾಕ್ಷಾರಕ್ತನಿಭಾಸ್ತಥಾ। ಮನಃಶಿಲಾಭಾಸ್ತ್ವಪರೇ ಕಪೋತಾಭಾಸ್ತಥಾಮ್ಬುದಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಕತ್ತೆಗಳ ಬಣ್ಣದಂತೆ, ಕೆಲವು ಲಾಕ್ಷಾರಕ್ತದಂತೆ ಕೆಂಪಾಗಿವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮನಶಿಲೆಯಂತೆ, ಕೆಲವು ಪಾರಿವಾಳದ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಇನ್ದ್ರಗೋಪನಿಭಾಃ ಕೇಚಿದುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಘನಾ ದಿವಿ। ಕೇಚಿತ್ಪುರಧರಾಕಾರಾಃ ಕೇಚಿದ್ಗಜಕುಲೋಪಮಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಇಂದ್ರಗೋಪ ಕೀಟದ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತೆದ್ದು, ಕೆಲವು ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಕೇ ಚಿತ್ಪರ್ವತಸಂಕಾಶಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸ್ಥಲನಿಭಾ ಘನಾಃ। ಕುಣ್ಡಾಗಾರನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿನ್ಮೀನಕುಲೋಪಮಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ, ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟಾದ ನೆಲದಂತೆ; ಕೆಲವು ಸಭಾಭವನಗಳಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಮೋಡಗಳಿವೆ.

ಬಹುರೂಪಾ ಘೋರರೂಪಾ ಘೋರಸ್ವರನಿನಾದಿನಃ। ತದಾ ಜಲಧರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪೂರಯನ್ತಿ ನಭಃಸ್ಥಲಮ್ ।। ೩೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮೋಡಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಭಯಾನಕವಾದ ಮುಖವಾಡಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭಯಂಕರ ಗರ್ಜನೆಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ತತಸ್ತೇ ಜಲದಾ ಘೋರಾ ನವೀನಾ ಭಾಸ್ಕರಾತ್ಮಿಕಾಃ। ಸಪ್ತಧಾ ಸಂವೃತಾತ್ಮಾನಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ಶಮಯನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯಾನಕ ಮೋಡಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಏಳು ವಿಧವಾದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಕತ್ತಲನ್ನೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ತತಸ್ತೇ ಜಲದಾ ವರ್ಷಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಚ ಮಹೋದ್ಯಮಮ್। ಸುಘೋರಮಶಿವಂ ಸರ್ವ್ವಂ ನಾಶಯನ್ತಿ ಚ ಪಾವಕಮ್ ।। ೩೮.

ಆ ಮೋಡಗಳು ಭಾರೀ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಯಾನಕವಾದ, ಶುಭವಲ್ಲದ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿದು, ಎಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರವೃಷ್ಟೈಶ್ಚ ತಥಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಾರಿಭಿಃ ಪೂರ್ಯ್ಯತೇ ಜಗತ್। ಅದ್ಭಿಸ್ತೇಜೋಽಭಿಭೂತಞ್ಚ ತದಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ಯಪಃ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾ, ಜಗತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಆ ನೀರಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಂಕಿ ನಾಶವಾಗಿ, ನೀರಿನೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ನಷ್ಟೇ ಚಾಗ್ನೌ ವರ್ಷಶತೇ ಪಯೋದಾಃ ಪಾಕಸಮ್ಭವಾಃ। ಪ್ಲಾವಯನ್ತಿ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಬೃಹಜ್ಜಾಲಪರಿಸ್ರವೈಃ ।। ೩೮.

ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಬೆಂಕಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಉಷ್ಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹರಿವಿನಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಧಾರಾಭಿಃ ಪೂರಯನ್ತೀಮಂ ಚೋದ್ಯಮಾನಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ। ಅನ್ಯೇ ತು ಸಲಿಲೌಘೈಸ್ತು ವೇಲಾಮಭಿಭವನ್ತ್ಯಪಿ। ಸಾದ್ರಿರ್ದ್ವೀಪಾನ್ತರಂ ಪೃಥ್ವೀ ಹ್ಯದ್ಭಿಃ ಸಂಛಾದ್ಯತೇ ತದಾ ।। ೩೮.

ಸ್ವಯಂಭುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಧಾರೆಯ ಮಳೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ; ಆಗ ಪರ್ವತಗಳೂ ದ್ವೀಪಗಳೂ ಸಹಿತ ಭೂಮಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ಚ ತೋಯಂ ತತ್ಸರ್ವ್ವಂ ಹಿ ಪರಿಮಣ್ಡಿತಮ್। ಪ್ರವಿಶತ್ಯುದಧೌ ವಿಪ್ರಾಃ ಪೀತಂ ಸೂರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ।। ೩೮.

ಆ ಮಳೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ನೀರು ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಆದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ ಪೀತಂ ಜಲಮಭ್ರೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ। ಪುನಃ ಪತತಿ ತದ್ಭೂಮೌ ತೇನ ಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತಿ ಚಾರ್ಣವಾಃ ।। ೩೮.

ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೀರಿಕೊಂಡ ನೀರು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಆ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರಗಳು ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ತತಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಸ್ವಾಂ ವೇಲಾಂ ಪರಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪರ್ವ್ವತಾಶ್ಚ ವಿಶೀರ್ಯ್ಯನ್ತೇ ಮಹೀ ಚಾಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ ।। ೩೮.

ಆಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ; ಪರ್ವತಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತವೆ; ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಸಹಸೋದ್ಭ್ರಾನ್ತಃ ಪಯೋದಾಂಸ್ತಾನ್ನಭಸ್ತಲೇ। ಸಂವೇಷ್ಟಯತಿ ಘೋರಾತ್ಮಾ ದಿವಿ ವಾಯುಃ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭಯಾನಕವಾದ ಗಾಳಿಯು, ಆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನೇಕಾರ್ಣವೇ ಘೋರೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ। ಪೂರ್ಣೇ ಯುಗಸಹಸ್ರೇ ವೈ ನಿಃಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಆ ಭಯಾನಕ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾಮ್ಭಸಾ ವೃತೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಹುರೇಕಾರ್ಣವಂ ಬುಧಾಃ। ಅಥ ಭೂಮಿತಲಂ ಖಞ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚೈಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ। ನಷ್ಟೇ ಭಾವೇಽವಲೀನಂ ತತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ನ ಕಿಞ್ಚನ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಜಗತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಏನೂ ಉಳಿಯದು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾರ್ಥಿವಾಸ್ತ್ವಥ ಸಾಮುದ್ರಾ ಆಪೋ ಹೈಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪ್ರಸರನ್ತ್ಯೋ ವ್ರಜನ್ತ್ಯೇಕಂ ಸಲಿಲಾಖ್ಯಾಂ ಭಜನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭೂಮಿಯ, ಸಮುದ್ರದ ಮತ್ತು ಹಿಮದ ನೀರುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿ, ಒಂದೇ ರೂಪವಾದ ನೀರಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗತಾಗತಿಕಂ ಚೈವ ತದಾ ತತ್ಸಲಿಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ಮಹೀಮರ್ಣವಾಖ್ಯಂ ಚ ತಜ್ಜಲಮ್ ।। ೩೮.

ಆಗ ಬರುವ ಮತ್ತು ಹೋಗುವ ನೀರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಭಾನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾತ್ತಾ ಭಾಭಿರ್ಭಾಶಬ್ದವ್ಯಾಪ್ತಿದೀಪ್ತಿಷು। ಭಸ್ಮ ಸರ್ವ್ವಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ತಸ್ಮಾದಮ್ಭೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಅವು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; 'ಭ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಭಸ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೀರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾತ್ವೇ ಚೈವ ಶೀಘ್ರೇ ಚ ಧಾತುರ್ವೈ ಅರ ಉಚ್ಯತೇ। ಏಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ಯೋ ವೈ ನ ಶೀಘ್ರಾಸ್ತೇನ ತಾ ನರಾಃ ।। ೩೮.

ವಿವಿಧತೆ ಮತ್ತು ವೇಗದಿಂದ ಆ ಅಂಶವನ್ನು 'ಅರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಿಲ್ಲದವರು 'ನರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ದಿವಸೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಗತೇ। ತಾವನ್ತಂ ಕಾಲಮೇವಂ ತು ಭವತ್ಯೇಕಾರ್ಣವಂ ಜಗತ್। ತದಾ ತು ಸರ್ವ್ವವ್ಯಾಪಾರಾ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ।। ೩೮.

ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನ ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವಿಡೀ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಏವಮೇಕಾರ್ಣವೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರ ಜಙ್ಗಮೇ। ತದಾ ಸ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಆಗ ಅವನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳೂಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಸುಮನಾಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ಸಹಸ್ರಚಕ್ಷುರ್ವದನಃ ಸಹಸ್ರವಾಕ್। ಸಹಸ್ರಬಾಹುಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ರೀಯಪಥೇ ಯಃ ಪುರುಷೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಸಹಸ್ರಾರು ಮುಂಡಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಾಲುಗಳೂ, ಸಹಸ್ರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖಗಳು, ಬಾಯಿಗಳುಳ್ಳವನು, ಸಹಸ್ರಾರು ಕೈಗಳನು ಹೊಂದಿರುವನು, ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು ಅವನೇ.

ಆದಿತ್ಯವರ್ಣೋ ಭುವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹ್ಯಪೂರ್ವ್ವ ಏಕಃ ಪ್ರಥಮಸ್ತುರಾಷಾಟ್ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪುರುಷೋ ಮಹಾನ್ ವೈ ಸಂಪದ್ಯತೇ ವೈ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ।। ೩೮.

ಅವನು ಹೊಳೆತಿರುವ ಬಣ್ಣದವನು, ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನು, ಅಪೂರ್ವನು, ಮೊದಲನೇವನೂ, ವೇಗಿಯಾದವನು; ಅವನೇ ಮಹಾ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರಾಗಿರುವ ಪುರುಷನು.

ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಸರ್ವತಃ ಸಲಿಲಪ್ಲುತೇ। ಸುಷುಪ್ಸುರಪ್ರಕಾಶಾಂ ಸ್ವಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ತು ಕುರುತೇ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವಾಗ, ಪ್ರಭು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋರಿ, ತನ್ನ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯದಾ ಶೇತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವ್ವಾಣ್ಡಮಣ್ಡಿತಾಃ। ಪಶ್ಯನ್ತೇ ತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕಾಲಂ ಸಪ್ತ ಮಹರ್ಷಯಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಮಲಗಿರುವಾಗ, ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕಾಲನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಜನಲೋಕವಿವರ್ತ್ತನ್ತಸ್ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷಃ। ಭೃಗ್ವಾದಯೋ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪೂರ್ವ್ವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩೮.

ಮುನಿಗಳಾದ ಭೃಗು ಮತ್ತು ಇತರರು, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಜನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಾದೀನ್ ಸಪ್ತಲೋಕಾನ್ ವೈ ತೇ ಹಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ತೇ ತು ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಷು ರಾತ್ರಿಷು ।। ೩೮.

ಅವರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸತ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಅವರೆಲ್ಲರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸಪ್ತಕಾಲಂ ಸ್ವರಾತ್ರಿಷು। ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾದಾದ್ಯಃ ಸ ಪಠ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಾಗದ ಕಾಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು.

ಸ ಯಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಪುನಃ ಪುನಃ। ಏವಮಾವೇಶಯಿತ್ವಾ ತು ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೩೮.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನು; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.