ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಮುದ್ರೇಭ್ಯೋ ನದೀಭ್ಯಶ್ಚ ಪಾತಾಲೇಭ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವತಃ। ಪಿಬನ್ನಪಃ ಸಮಿದ್ಧೋಽಗ್ನಿಃ ಪೃಥಿವೀಮಾಶ್ರಿತೋ ಜ್ವಲನ್ ।। ೩೮.

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಆ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿ, ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ, ನದಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪಾತಾಳಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಹೋದುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಸಂವರ್ತ್ತಕಃ ಶೈಲಾನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಮಹಾಂಸ್ತಥಾ। ಲೋಕಾನ್ ಸಂಹರತೇ ದೀಪ್ತೋ ಘೋರಃ ಸಂವರ್ತ್ತಕೋಽನಲಃ ।। ೩೮.

ಆಮೇಲೆ ಆ ಭಯಾನಕ, ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಹಾರಕ ಅಗ್ನಿ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಸ ಪೃಥಿವೀಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ರಸಾತಲಮಶೋಷಯತ್। ನಿರ್ದಹ್ಯ ತಾಂಸ್ತು ಪಾತಾಲಾನ್ನಾಗಲೋಕಮಥಾದಹತ್ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಅದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ಪಾತಾಳಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ನಾಗಲೋಕವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತದೆ.

ಅಧಸ್ತಾತ್ಪೃಥಿವೀಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಸ ದಹತೇ ದಿವಮ್। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹ್ಯಯುತಾನ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಚ ।। ೩೮.

ಕೆಳಗಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಮೇಲೆ, ಮೇಲಿನ ದಿವ್ಯಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತದೆ; ಸಾವಿರಾರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನೂ ಅಗ್ನಿ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದತಿಷ್ಠಞ್ಛಿಖಾಸ್ತಸ್ಯ ಬಹ್ವಯಃ ಸಂವರ್ತ್ತಕಸ್ಯ ತು। ಗನ್ಧರ್ವಾಂಶ್ಚ ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚ ಸಮಹೋರಗರಾಕ್ಷಸಾನ್ । ತದಾ ದಹತಿ ಸನ್ದೀಪ್ತೋ ಗೋಲಕಂ ಚೈವ ಸರ್ವ್ವಶಃ ।। ೩೮.

ಆ ಸಂಹಾರಕ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತೆದ್ದು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಶಾಚರು, ಮಹಾ ನಾಗರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಗುಂಡನ್ನೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಭೂರ್ಲೋಕನ್ತು ಭುವರ್ಲೋಕಂ ಸ್ವರ್ಲೋಕಞ್ಚ ಮಹಸ್ತಥಾ। ಘೋರಂ ದಹತಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿರೇವಂ ಲೋಕಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಭೂರ್ಳೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಲೋಕ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಪ್ತೇಷು ತೇಷು ಲೋಕೇಷು ತಿರ್ಯಗೂರ್ದ್ಧ್ವಮಥಾಗ್ನಿನಾ। ತತ್ತೇಜಃ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಗದಿದಂ ಶನೈಃ। ಅಯೋಗುಡನಿಭಂ ಸರ್ವ್ವಂ ತದಾ ಹ್ಯೇವಂ ಪ್ರಕಾಶತೇ ।। ೩೮.

ಆ ಅಗ್ನಿ ಆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಕ್ಕೂ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಆವರಿಸಿದಾಗ, ಆ ಪ್ರಕಾಶವು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ತತೋ ಗಜಕುಲಾಕಾರಾಸ್ತಡಿದ್ಭಿ ಸಮಲಂಕೃತಾಃ। ಉತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದಾ ಘೋರಾ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾ ಘನಾಃ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಜಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಸಂಹಾರಕ ಮೋಡಗಳು, ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಎತ್ತೆದ್ದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕೇಚಿನ್ನೀಲೋತ್ಪಲಶ್ಯಾಮಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕುಮುದಸನ್ನಿಭಾಃ। ಕೇಚಿದ್ವೈಢೂರ್ಯಸಂಕಾಶಾ ಇನ್ದ್ರನೀಲನಿಭಾಽಪರೇ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ನೀಲೋತ್ಪಲದಂತೆ ಗಾಢ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ, ಕೆಲವು ಕುಮುದದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ವೈಡೂರ್ಯ ರತ್ನದಂತೆ ಹೊಳಪಿನಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಇಂದ್ರನೀಲದಂತೆ ಕಪ್ಪು ನೀಲಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಶಙ್ಖಕುನ್ದನಿಭಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಜಾತ್ಯಞ್ಜನನಿಭಾಸ್ತಥಾ । ಧೂಮ್ರ ವರ್ಣಾ ಘನಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿತ್ಪೀತಾಃ ಪಯೋಧರಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಶಂಖ ಅಥವಾ ಕುಂದದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಜನದಂತೆ; ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಧೂಮ್ರ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.

ಕೇಚಿದ್ರಾಸಭವರ್ಣಾಭಾ ಲಾಕ್ಷಾರಕ್ತನಿಭಾಸ್ತಥಾ। ಮನಃಶಿಲಾಭಾಸ್ತ್ವಪರೇ ಕಪೋತಾಭಾಸ್ತಥಾಮ್ಬುದಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಕತ್ತೆಗಳ ಬಣ್ಣದಂತೆ, ಕೆಲವು ಲಾಕ್ಷಾರಕ್ತದಂತೆ ಕೆಂಪಾಗಿವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮನಶಿಲೆಯಂತೆ, ಕೆಲವು ಪಾರಿವಾಳದ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಇನ್ದ್ರಗೋಪನಿಭಾಃ ಕೇಚಿದುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಘನಾ ದಿವಿ। ಕೇಚಿತ್ಪುರಧರಾಕಾರಾಃ ಕೇಚಿದ್ಗಜಕುಲೋಪಮಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಇಂದ್ರಗೋಪ ಕೀಟದ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತೆದ್ದು, ಕೆಲವು ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಕೇ ಚಿತ್ಪರ್ವತಸಂಕಾಶಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸ್ಥಲನಿಭಾ ಘನಾಃ। ಕುಣ್ಡಾಗಾರನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿನ್ಮೀನಕುಲೋಪಮಾಃ ।। ೩೮.

ಕೆಲವು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ, ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟಾದ ನೆಲದಂತೆ; ಕೆಲವು ಸಭಾಭವನಗಳಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಮೋಡಗಳಿವೆ.

ಬಹುರೂಪಾ ಘೋರರೂಪಾ ಘೋರಸ್ವರನಿನಾದಿನಃ। ತದಾ ಜಲಧರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪೂರಯನ್ತಿ ನಭಃಸ್ಥಲಮ್ ।। ೩೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮೋಡಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಭಯಾನಕವಾದ ಮುಖವಾಡಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭಯಂಕರ ಗರ್ಜನೆಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ತತಸ್ತೇ ಜಲದಾ ಘೋರಾ ನವೀನಾ ಭಾಸ್ಕರಾತ್ಮಿಕಾಃ। ಸಪ್ತಧಾ ಸಂವೃತಾತ್ಮಾನಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ಶಮಯನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯಾನಕ ಮೋಡಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಏಳು ವಿಧವಾದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಕತ್ತಲನ್ನೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ತತಸ್ತೇ ಜಲದಾ ವರ್ಷಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಚ ಮಹೋದ್ಯಮಮ್। ಸುಘೋರಮಶಿವಂ ಸರ್ವ್ವಂ ನಾಶಯನ್ತಿ ಚ ಪಾವಕಮ್ ।। ೩೮.

ಆ ಮೋಡಗಳು ಭಾರೀ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಯಾನಕವಾದ, ಶುಭವಲ್ಲದ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿದು, ಎಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರವೃಷ್ಟೈಶ್ಚ ತಥಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಾರಿಭಿಃ ಪೂರ್ಯ್ಯತೇ ಜಗತ್। ಅದ್ಭಿಸ್ತೇಜೋಽಭಿಭೂತಞ್ಚ ತದಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ಯಪಃ ।। ೩೮.

ಹೀಗೆ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾ, ಜಗತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಆ ನೀರಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಂಕಿ ನಾಶವಾಗಿ, ನೀರಿನೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ನಷ್ಟೇ ಚಾಗ್ನೌ ವರ್ಷಶತೇ ಪಯೋದಾಃ ಪಾಕಸಮ್ಭವಾಃ। ಪ್ಲಾವಯನ್ತಿ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಬೃಹಜ್ಜಾಲಪರಿಸ್ರವೈಃ ।। ೩೮.

ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಬೆಂಕಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಉಷ್ಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹರಿವಿನಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಧಾರಾಭಿಃ ಪೂರಯನ್ತೀಮಂ ಚೋದ್ಯಮಾನಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ। ಅನ್ಯೇ ತು ಸಲಿಲೌಘೈಸ್ತು ವೇಲಾಮಭಿಭವನ್ತ್ಯಪಿ। ಸಾದ್ರಿರ್ದ್ವೀಪಾನ್ತರಂ ಪೃಥ್ವೀ ಹ್ಯದ್ಭಿಃ ಸಂಛಾದ್ಯತೇ ತದಾ ।। ೩೮.

ಸ್ವಯಂಭುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕೆಲವು ಮೋಡಗಳು ಧಾರೆಯ ಮಳೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ; ಆಗ ಪರ್ವತಗಳೂ ದ್ವೀಪಗಳೂ ಸಹಿತ ಭೂಮಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ಚ ತೋಯಂ ತತ್ಸರ್ವ್ವಂ ಹಿ ಪರಿಮಣ್ಡಿತಮ್। ಪ್ರವಿಶತ್ಯುದಧೌ ವಿಪ್ರಾಃ ಪೀತಂ ಸೂರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ।। ೩೮.

ಆ ಮಳೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ನೀರು ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಆದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ ಪೀತಂ ಜಲಮಭ್ರೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ। ಪುನಃ ಪತತಿ ತದ್ಭೂಮೌ ತೇನ ಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತಿ ಚಾರ್ಣವಾಃ ।। ೩೮.

ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೀರಿಕೊಂಡ ನೀರು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಆ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರಗಳು ತುಂಬುತ್ತವೆ.

ತತಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಸ್ವಾಂ ವೇಲಾಂ ಪರಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪರ್ವ್ವತಾಶ್ಚ ವಿಶೀರ್ಯ್ಯನ್ತೇ ಮಹೀ ಚಾಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ ।। ೩೮.

ಆಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ; ಪರ್ವತಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತವೆ; ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತು ಸಹಸೋದ್ಭ್ರಾನ್ತಃ ಪಯೋದಾಂಸ್ತಾನ್ನಭಸ್ತಲೇ। ಸಂವೇಷ್ಟಯತಿ ಘೋರಾತ್ಮಾ ದಿವಿ ವಾಯುಃ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭಯಾನಕವಾದ ಗಾಳಿಯು, ಆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನೇಕಾರ್ಣವೇ ಘೋರೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ। ಪೂರ್ಣೇ ಯುಗಸಹಸ್ರೇ ವೈ ನಿಃಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಆ ಭಯಾನಕ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾಮ್ಭಸಾ ವೃತೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಹುರೇಕಾರ್ಣವಂ ಬುಧಾಃ। ಅಥ ಭೂಮಿತಲಂ ಖಞ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚೈಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ। ನಷ್ಟೇ ಭಾವೇಽವಲೀನಂ ತತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ನ ಕಿಞ್ಚನ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಜಗತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಏನೂ ಉಳಿಯದು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾರ್ಥಿವಾಸ್ತ್ವಥ ಸಾಮುದ್ರಾ ಆಪೋ ಹೈಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವ್ವಶಃ। ಪ್ರಸರನ್ತ್ಯೋ ವ್ರಜನ್ತ್ಯೇಕಂ ಸಲಿಲಾಖ್ಯಾಂ ಭಜನ್ತ್ಯುತ ।। ೩೮.

ನಂತರ ಭೂಮಿಯ, ಸಮುದ್ರದ ಮತ್ತು ಹಿಮದ ನೀರುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿ, ಒಂದೇ ರೂಪವಾದ ನೀರಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗತಾಗತಿಕಂ ಚೈವ ತದಾ ತತ್ಸಲಿಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ಮಹೀಮರ್ಣವಾಖ್ಯಂ ಚ ತಜ್ಜಲಮ್ ।। ೩೮.

ಆಗ ಬರುವ ಮತ್ತು ಹೋಗುವ ನೀರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಭಾನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾತ್ತಾ ಭಾಭಿರ್ಭಾಶಬ್ದವ್ಯಾಪ್ತಿದೀಪ್ತಿಷು। ಭಸ್ಮ ಸರ್ವ್ವಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ತಸ್ಮಾದಮ್ಭೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮.

ಅವು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; 'ಭ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಭಸ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೀರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾನಾತ್ವೇ ಚೈವ ಶೀಘ್ರೇ ಚ ಧಾತುರ್ವೈ ಅರ ಉಚ್ಯತೇ। ಏಕಾರ್ಣವೇ ತದಾ ಯೋ ವೈ ನ ಶೀಘ್ರಾಸ್ತೇನ ತಾ ನರಾಃ ।। ೩೮.

ವಿವಿಧತೆ ಮತ್ತು ವೇಗದಿಂದ ಆ ಅಂಶವನ್ನು 'ಅರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಏಕಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಿಲ್ಲದವರು 'ನರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.