ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಾವರ್ಣಸ್ಯ ತು ತೇ ಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ಯ ವೈ ಮನೋಃ। ದ್ವಾದಶೇ ತ್ವಥ ಪರ್ಯಾಯೇ ರುದ್ರಪುತ್ರಸ್ಯ ವೈ ಮನೋಃ ।। ೩೮.

ಇವರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸಾವರ್ಣಿಯ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರು. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಪುತ್ರನಾದ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರು ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಚತುರ್ಥೇ ಋತುಸಾವರ್ಣೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಶ್ರೃಣು। ಪಞ್ಚೈವ ತು ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದೇವತಾನಾಮನಾಗತಾಃ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕನೇ ಯುಗವಾದ ಋತುಸಾವರ್ಣಿಯಲ್ಲಿ, ಆ ಯುಗದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಐದು ಗುಂಪಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಹರಿತಾ ರೋಹಿತಾಶ್ಚೈವ ದೇವಾಃ ಸುಮನಸಸ್ತಥಾ। ಸುಕರ್ಮ್ಮಾಣಃ ಸುಪಾರಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚ ದೇವಗಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೮.

ಹರಿತರು, ರೋಹಿತರು, ಸುಮನಸರು, ಸುಕರ್ಮರು ಮತ್ತು ಸುಪಾರರು — ಈ ಐದು ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಾ ಹ್ಯೇತೇ ಏಕೈಕೋ ದಶಕೋ ಗಣಃ। ಅರುನ್ತಿಜೋ ಹರಿಶ್ಚೈವ ವಿದ್ವಾನ್ ಯಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೩೮.

ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅರುಂಟಿಜ, ಹರಿಯು, ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಶ.

ಪರ್ವತಾನುಚರಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಪೋಂಽಶುಶ್ಚ ಮನೋಜವಃ। ಉರ್ಜ್ಜಾ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾ ತಾರಾ ದಶೈತೇ ರೋಹಿತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೮.

ಪರ್ವತಗಳ ಅನುಯಾಯಿ, ಅಪಾಂಶು, ಮನೋಜವ, ಊರ್ಜ, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ತಾರಾ — ಈ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ರೋಹಿತರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ತಪೋಜಾನಿರ್ಭೃತಿಶ್ಚೈವ ವಾಚಾ ಬನ್ಧುಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ । ರಜಶ್ಚೈವ ತು ರಾಜಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಣಪಾದಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೩೮.

ತಪೋಜನಿ, ಭೃತಿ, ವಾಚ, ಬಂಧು, ರಜ, ರಾಜ, ಸ್ವರ್ಣಪಾದ ಕೂಡಾ.

ವ್ಯುಷ್ಟಿರ್ವಿಧಿಶ್ಚ ವೈ ದೇವೋ ದಶೈತೇ ರೋಹಿತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಉಷಿತಾದ್ಯಾಸ್ತು ಯೇ ದೇವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಶತ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೩೮.

ವ್ಯುಷ್ಟಿ, ವಿಧಿ — ಈ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ರೋಹಿತರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಉಷಿತ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೂವತ್ತಮೂರು ಶತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾನ್ ಸುಮನಸೋ ವಿದ್ಧಿ ಸುಕರ್ಮಾಣೋ ನಿಬೋಧತ। ಸುಪರ್ವಾ ವೃಷಭಃ ಪೃಷ್ಟಃ ಕೃಪಿದ್ಯುಮ್ನೌ ವಿಪಶ್ಚಿತಃ ।। ೩೮.

ಸುನಮನಸ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ, ಸುಕರ್ಮರನ್ನು ಕೇಳು: ಸುಪರ್ವ, ವೃಷಭ, ಪೃಷ್ಠ, ಕೃಪಿದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ವಿಪಶ್ಚಿತ್.

ವಿಕ್ರಮಶ್ಚ ಕ್ರಮಶ್ಚೈವ ನಿಭೃತಃ ಕಾನ್ತ ಏವ ಚ ೩೮.

ವಿಕ್ರಮ, ಕ್ರಮ, ನಿಭೃತ ಮತ್ತು ಕಾಂತ ಕೂಡಾ.

ವರ್ಯ್ಯೋದಿತಸ್ತಥಾ ಜಿಷ್ಟೋ ವರ್ಚಸ್ವೀ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಹವಿಃ। ಶುಭೋ ಹವಿಕೃತಾತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ವ್ಯಾಪೃಥೋ ದಶಮಸ್ತಥಾ ।। ೩೮.

ವರ್ಯೋದಿತ, ಜಿಷ್ಠ, ವರ್ಚಸ್ವಿ, ದ್ಯುತಿಮಾನ್, ಹವಿಃ, ಶುಭ, ಹವಿಕೃತ, ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ವ್ಯಾಪೃತ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇಯವನು.

ಸುಪಾರಾ ಮಾನಸಾಸ್ತ್ವೇತೇ ದೇವಾ ವೈ ಸಮ್ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯ ಋತಧಾಮಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೩೮.

ಈ ಸುಪಾರರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇವತೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಋತಧಾಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಕೃತಿರ್ವಸಿಷ್ಠಪುತ್ರಸ್ತು ಹ್ಯಾತ್ರೇಯಃ ಸುತಪಾಸ್ತಥಾ। ತಪೋಮೂರ್ತಿಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸಸ್ತಪಸ್ವೀ ಕಾಶ್ಯಪಸ್ತಥಾ ।। ೩೮.

ಕೃತಿ ಎಂಬವರು ವಸಿಷ್ಠರ ಪುತ್ರರು; ಅತ್ರಿಯ ಮಗನು ಸುತಪಸ್ಸು; ಅಂಗಿರಸನು ತಪಸ್ಸಿನ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಕಾಶ್ಯಪನು ಕೂಡ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ತಪೋಽಶಯಾನಃ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಃ ಪುಲಹಶ್ಚ ತಪೋರತಿಃ। ಭಾರ್ಗವಃ ಸಪ್ತಮಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತು ತಪೋಮತಿಃ ।। ೩೮.

ಪೌಲಸ್ತ್ಯನು ಸದಾ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಪುಲಹನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ; ಭಾರ್ಗವನು ಏಳನೇಯವನಾಗಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಏತೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸಿದ್ಧಾ ಅನ್ಯೇ ಸಾವರ್ಣಿಕೇಽನ್ತರೇ। ದೇವವಾನುಪದೇವಶ್ಚ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಿದೂರಥಃ ।। ೩೮.

ಈ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸಾವರ್ಣಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಇದ್ದಾರೆ; ದೇವವಾನ್, ಉಪದೇವ, ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿದೂರಥ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಮಿತ್ರವಾನ್ ಮಿತ್ರಬಿನ್ದುಶ್ಚ ಮಿತ್ರಸೇನೋ ಹ್ಯಮಿತ್ರಹಾ। ಮಿತ್ರಬಾಹುಃ ಸುವರ್ಚಾಶ್ಚ ದ್ವಾದಶೈತೇ ಮನೋಃ ಸುತಾಃ ।। ೩೮.

ಮಿತ್ರವಾನ್, ಮಿತ್ರಬಿಂದು, ಮಿತ್ರಸೇನ, ಅಮಿತ್ರಹ, ಮಿತ್ರಬಾಹು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಚಸ್—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಜನರು ಮನುವಿನ ಮಕ್ಕಳು.

ತ್ರಯೋ ದಶೇ ತು ಪರ್ಯಾಯೇ ಭಾವ್ಯಾ ರೌಚ್ಯಾನ್ತರೇ ಪುನಃ। ತ್ರಯ ಏವ ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದೇವಾನಾನ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ।। ೩೮.

ಮುಂದಿನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ರುಚಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಸ್ವಯಂಭುವನು ದೇವತೆಗಳ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಾಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತೇ ಹಿ ಸರ್ವೇ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸುತ್ರಾಮಾಣಃ ಸುಧರ್ಮ್ಮಾಣಃ ಸುಕರ್ಮ್ಮಾಣಶ್ಚ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೩೮.

ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾತ್ಮರು: ಸೂತ್ರಾಮಾಣ, ಸುಧರ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸುಕರ್ಮಣ—ಈ ಮೂವರು.

ತ್ರಿದಶಾನಾಂ ಗಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯಾಃ ಸೋಮಪಾಯಿನಃ। ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ದೇವತಾ ಯಾಃ ಪ್ರಾಭವಿಷ್ಯನ್ತ ಯಾಜ್ಞಿಕೈಃ ।। ೩೮.

ಇವು ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು: ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವವರು; ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳು.

ಆಜ್ಯೇನ ಪೃಷದಾಜ್ಯೇನ ಗ್ರಹಶ್ರೇಷ್ಠೇನ ಚೈವ ಹಿ। ದೇವೈರ್ದೇವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೮.

ಘೃತದಿಂದ, ಮಿಶ್ರಿತ ಘೃತದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾನಗಳಿಂದ, ಈ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸುತ್ರಾಮಾಣಃ ಪ್ರಯಾಜ್ಯಾಸ್ತು ಹ್ಯಾದ್ಯಾಜ್ಯಾಸ್ತು ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್। ಸುಕರ್ಮಣೋಽನುಯಾಜ್ಯಾಸ್ತು ಪೃಷದಾಜ್ಯಾಶಿನಸ್ತು ಯೇ ।। ೩೮.

ಸೂತ್ರಾಮಾಣರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹವನದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸುಕರ್ಮಣರು ಹವನದ ನಂತರದ ಭಾಗವನ್ನು, ಮಿಶ್ರಿತ ಘೃತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು.

ಉಪಯಾಜ್ಯಾಃ ಸುಧರ್ಮಾಣ ಇತಿ ದೇವಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ । ದಿವಸ್ಪತಿರ್ಮಹಾಸತ್ತ್ವಸ್ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೮.

ಸುಧರ್ಮಣರು ಉಪಯಾಜ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಈ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಸತ್ತ್ವನಾದ ಇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುವನು.

ಪುಲಹಾತ್ಮಜಪುತ್ರಾಸ್ತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತು ರುಚೇಃ ಸುತಾಃ । ಅಙ್ಗಿರಾಶ್ಚೈವ ಧೃತಿಮಾನ್ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಃ ಪಥ್ಯವಾಂಸ್ತು ಸಃ ।। ೩೮.

ಪುಲಹನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರುಚಿಯ ಮಕ್ಕಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಂಗಿರಸನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಪೌಲಸ್ತ್ಯನು ಸದಾ ಸರಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು.

ಪೌಲಹಸ್ತತ್ತ್ವ ದರ್ಶೀ ಚ ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ ನಿರುತ್ಸಕಃ। ನಿಷ್ಪ್ರಕಮ್ಪಸ್ತಥಾತ್ರೇಯೋ ನಿರ್ಮೋಹಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ತಥಾ ।। ೩೮.

ಪೌಲಹನು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಭಾರ್ಗವನು ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು; ಅತ್ರಿಯು ಅಚಲ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ಕಾಶ್ಯಪನು ಮೋಹವಿಲ್ಲದವನು.

ಸ್ವರೂಪಶ್ಚೈವ ವಾಸಿಷ್ಠಃ ಸಪ್ತೈತೇ ತು ತ್ರಯೋದಶೇ। ಚಿತ್ರಸೇನೋ ವಿಚಿತ್ರಶ್ಚ ತಪೋ ಧರ್ಮಧೃತೋ ಭವಃ ।। ೩೮.

ವಸಿಷ್ಠನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಏಳು ಜನರು ಹದಿಮೂರನೇ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಸೇನ, ವಿಚಿತ್ರ, ತಪೋ, ಧರ್ಮಧೃತ ಮತ್ತು ಭವ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಅನೇಕಕ್ಷತ್ರಬದ್ಧಶ್ಚ ಸುರಸೋ ನಿರ್ಭಯಃ ಪೃಥಃ। ರೌಚ್ಯಸ್ಯೈತೇ ಮನೋಃ ಪುತ್ರಾ ಹ್ಯನ್ತರೇ ತು ತ್ರಯೋದಶೇ ।। ೩೮.

ಅನೇಕಕ್ಷತ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಸುರಸನು ಧೈರ್ಯವಂತನು; ಪೃಥನು—ಇವರು ಹದಿಮೂರನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನುವಿನ ಮಕ್ಕಳು.

ಚತುರ್ದ್ದಶೇ ತು ಪರ್ಯಾಯೇ ಭೌತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ತರೇ ಮನೋಃ । ದೇವತಾನಾಂ ಗಣಾಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯೇತು ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೮.

ನಾಲ್ಕನೇ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೂತ ಮನುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐದು ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚಾಕ್ಷುಷಾಶ್ಚ ಕನಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಪವಿತ್ರಾ ಭಾಜರಾಸ್ತಥಾ। ವಾಚಾವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಪಞ್ಚ ದೇವಗಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೮.

ಚಾಕ್ಷುಷ, ಕನಿಷ್ಠ, ಪವಿತ್ರ, ಭಾಜರ ಮತ್ತು ವಾಚಾವೃದ್ಧ—ಈ ಐದು ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಸಪ್ತೈವ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಭಾಗಾಂಶ್ಚ ವಿದ್ಧಿ ಚಾಕ್ಷುಷಸಂಜ್ಞಕಾನ್। ಬೃಹದಾದ್ಯಾನಿ ಸಾಮಾನಿ ಕನಿಷ್ಠಾನ್ ಸಪ್ತ ತಾನ್ ವಿದುಃ। ಸಪ್ತ ಲೋಕಾಃ ಪರಿತ್ರಾಸ್ತೇ ಭಾಜಿರಾಃ ಸಪ್ತ ಸಿನ್ಧವಃ ।। ೩೮.

ಈ ಏಳು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಬೃಹತ್ ಮೊದಲಾದ ಸಾಮಗಳು ಮೊದಲನೆಯವು, ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಬ ಏಳು ಜನರು ತಿಳಿದವರು; ಭಾಜಿರರು ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಾಚಾವೃದ್ಧಾನೃಷೀನ್ ವಿದ್ಧಿ ಮನೋಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಸ್ಯ ವೈ। ಸರ್ವೇ ಮನ್ವನ್ತರೇನ್ದ್ರಾಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩೮.

ವಾಚಾವೃದ್ಧರು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಋಷಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಇಂದ್ರರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.